1 marca obchodzimy Dzień Pulsu – inicjatywę edukacyjną organizowaną przez Europejską Asocjację Zaburzeń Rytmu Serca, która przypomina, jak ogromne znaczenie dla zdrowia ma regularny pomiar tętna. To prosty nawyk, który może pomóc we wczesnym wykryciu zaburzeń rytmu serca, w tym groźnego migotania przedsionków, a tym samym zmniejszyć ryzyko udaru mózgu.
Czym adekwatnie jest puls? Jaki puls jest prawidłowy? I kiedy zbyt szybkie lub zbyt wolne tętno powinno skłonić nas do wizyty u lekarza? Wyjaśniamy krok po kroku.
Co to jest puls i dlaczego warto go mierzyć?
Puls (tętno) to nic innego jak rytmiczne uderzenia serca wyczuwalne na tętnicach. Każde uderzenie serca powoduje przepływ krwi, który możemy wyczuć pod palcami – najczęściej na nadgarstku.
Prawidłowy puls w spoczynku u osoby dorosłej wynosi od 60 do 100 uderzeń na minutę. Warto jednak pamiętać, iż to zakres orientacyjny. Na wysokość tętna wpływają m.in.:
- wiek,
- poziom aktywności fizycznej,
- stres,
- przyjmowane leki,
- używki (np. kawa, nikotyna),
- ogólny stan zdrowia.
Regularne mierzenie pulsu to jeden z najprostszych sposobów monitorowania pracy serca w domu – bez specjalistycznego sprzętu i bez bólu.
Jak zmierzyć puls w domu? Instrukcja krok po kroku
Pomiar tętna możesz wykonać na kilka sposobów:
1. dzięki urządzeń
- zegarka lub opaski sportowej z funkcją pomiaru pulsu,
- ciśnieniomierza automatycznego.
2. manualnie – bez żadnych urządzeń
- Usiądź spokojnie i odpocznij kilka minut.
- Ułóż trzy palce (wskazujący, środkowy i serdeczny) na nadgarstku – po stronie kciuka, w miejscu przebiegu tętnicy promieniowej.
- Delikatnie dociśnij palce, aż wyczujesz rytmiczne uderzenia.
- Policz liczbę uderzeń w ciągu 30 sekund.
- Wynik pomnóż razy dwa – to Twój puls na minutę.
Cały pomiar zajmuje mniej niż minutę, a może dostarczyć bardzo ważnych informacji o stanie zdrowia.
Jaki puls jest prawidłowy?
Puls w normie
- 60–100 uderzeń na minutę w spoczynku.
U osób aktywnych fizycznie puls może być naturalnie niższy (np. ok. 50 uderzeń/min) i nie musi to oznaczać choroby.
Puls powyżej 100 – co oznacza?
Tętno powyżej 100 uderzeń na minutę w spoczynku to tachykardia. Może być wynikiem:
- silnych emocji,
- wysiłku fizycznego,
- odwodnienia,
- infekcji,
- problemów z tarczycą,
- zaburzeń rytmu serca.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy:
- tętno utrzymuje się powyżej 120 uderzeń/min,
- przyspiesza nagle bez wyraźnej przyczyny,
- towarzyszą mu objawy: duszność, zawroty głowy, osłabienie, ból w klatce piersiowej.
Puls poniżej 60 – czy to powód do niepokoju?
Puls poniżej 60 uderzeń na minutę to bradykardia.
Nie zawsze jest groźna – u sportowców bywa fizjologiczna. Jednak konsultacji wymaga sytuacja, gdy:
- tętno spada poniżej 40 uderzeń/min,
- pojawia się nagłe zwolnienie rytmu serca,
- odczuwasz omdlenia, zawroty głowy, przewlekłe zmęczenie.
Nieregularny puls – sygnał ostrzegawczy
Szczególną uwagę należy zwrócić na niemiarowy, „chaotyczny” rytm serca. Może on być objawem migotania przedsionków – najczęstszej arytmii u dorosłych.
Migotanie przedsionków:
- nawet 5-krotnie zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu,
- odpowiada za około 30% udarów niedokrwiennych,
- często przebiega bez wyraźnych objawów.
Szacuje się, iż 1 na 3 osoby na świecie może w ciągu życia rozwinąć tę arytmię. Dlatego tak ważne jest regularne sprawdzanie pulsu – szczególnie u osób starszych.
Kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza?
Umów wizytę, jeśli:
- puls stale przekracza 120 uderzeń/min,
- puls spada poniżej 40 uderzeń/min,
- rytm serca jest nieregularny,
- odczuwasz kołatanie serca,
- pojawiają się duszności, zawroty głowy, omdlenia,
- przez większą część dnia masz przyspieszone lub spowolnione tętno i źle się czujesz.
Do lekarza warto zgłosić się również wtedy, gdy tętno przyspiesza nagle bez przyczyny lub kiedy przez znaczną część dnia jest przyspieszone, a my czujemy się źle. Analogicznie, kiedy tętno zwalnia nagle bez przyczyny lub przez znaczną część dnia jest wolniejsze, a my czujemy się źle. Powodem do konsultacji jest także nieregularny rytm serca. I, uwaga: przyczynę niemiarowej pracy mięśnia sercowego warto sprawdzić choćby wtedy, kiedy czujemy się dobrze – wylicza dr hab. n. med. Piotr Lodziński z I Katedry i Kliniki Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Zarządu Asocjacji Rytmu Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
Lekarz może zlecić badania takie jak EKG lub Holter EKG, które pozwalają rozpoznać lub wykluczyć zaburzenia rytmu serca.
Dzień Pulsu – dobry moment na nowy zdrowy nawyk
Dzień Pulsu (1 marca) to symboliczne przypomnienie, iż dbanie o serce zaczyna się od prostych czynności. Regularny pomiar tętna zajmuje kilkadziesiąt sekund, a może uchronić przed poważnymi powikłaniami, takimi jak udar mózgu.
Warto sprawdzać puls nie tylko u siebie, ale także u rodziców i dziadków – osoby starsze są szczególnie narażone na zaburzenia rytmu serca.
