Dziecko, które nie polubi sportu dziś, może docenić go dopiero w dorosłości

Zdjęcie: trening dzieci

Coraz częściej wśród dzieci i młodzieży można zauważyć problem nadmiernej masy ciała. Wystarczy krótka obserwacja uczniów wychodzących ze szkół, by dostrzec skalę tego zjawiska. Jednocześnie niechęć do udziału w zajęciach wychowania fizycznego staje się coraz bardziej powszechna, a wpływ rodziców na ten obszar bywa ograniczony. To właśnie w domu kształtują się codzienne nawyki związane z aktywnością fizyczną i stylem życia. jeżeli brakuje tam pozytywnych wzorców ruchu, młodzi ludzie często przejmują postawy dominujące wśród rówieśników. Z kolei świadomość związku między sposobem odżywiania, aktywnością fizyczną a masą ciała nie zawsze jest dla dziecka oczywista. W tym kontekście pojawia się pytanie: czy dziecko, które dziś nie buduje pozytywnej relacji z ruchem i sportem, musi w przyszłości mierzyć się z gorszą jakością życia w dorosłości?

Czy naprawdę jest aż tak źle?

Sprawność fizyczna dzieci wyraźnie spada. O tym problemie pisaliśmy już w zeszłym roku w artykule ,,Dlaczego dzieci są coraz mniej aktywne?”. Wówczas przedstawione w nim dane jasno to potwierdziły, w ciągu ostatniej dekady BMI dzieci w wieku szkolnym wzrosło o 2-5%, a masa ciała średnio o 2-4 kg. Otyłość brzuszna występuje u ponad 20% chłopców i ponad 15% dziewcząt, a nadwaga u ok. 15% dzieci. Aż 11% chłopców i 14% dziewcząt nie potrafi wykonać próby zwisu na drążku.

Problemy zdrowotne dotyczą także przedszkolaków – 63% ma wady kręgosłupa, 7% nadwagę, a 18% nadciśnienie. Co dwunaste dziecko wymaga konsultacji lekarskiej i fizjoterapii.W 2024 roku przeprowadzono największe w Polsce badanie kompetencji ruchowych dzieci i młodzieży. najważniejsze dane organizacyjne:

• udział wzięło ok. 3,1 miliona uczniów w wieku 10–19 lat
• objęto klasy IV-VIII szkół podstawowych oraz szkoły ponadpodstawowe
• dane zebrano z 96,5% szkół w Polsce (24 899 placówek)
• analizowano m.in. siłę, szybkość, wytrzymałość i koordynację ruchową

Wyniki zestawiono z badaniami z lat 1989, 1999 i 2009, co pozwoliło ocenić długofalowe trendy sprawności fizycznej. Cztery analizowane obszary wykazały, iż wyniki się pogarszają. Wskazał to również test wydolnościowy, szczególnie tzw. beep test.

Ministerstwo Sportu i Turystyki, Podsumowanie wyników badania kondycji fizycznej dzieci i młodzieży szkolnej, 09.09.2024

Najważniejsze obserwacje:

• zarówno chłopcy, jak i dziewczęta osiągają gorsze wyniki niż rówieśnicy z 1999 i 2009 roku
• spadek sprawności pogłębia się wraz z wiekiem
• u dziewcząt regres zaczyna się około 13 roku życia, u chłopców około 16 roku życia

Wnioski są jednoznaczne: kondycja młodego pokolenia systematycznie się pogarsza, a różnice względem wcześniejszych generacji stają się coraz bardziej widoczne.

Aktywność fizyczna: tylko 1 na 6 dzieci spełnia normy WHO

Z raportu „O stanie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce” wynika, iż poziom codziennego ruchu jest bardzo niski. najważniejszy wskaźnik: tylko 16,8% dzieci i młodzieży spełnia zalecenie WHO (min. 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności dziennie). Dodatkowo w analizach HBSC zauważono, iż odsetek aktywnych 15-latków spadł z ok. 24,9% do 17,2% w ciągu kolejnych fal badań.

Rodzina i szkoła – tylko dwa z dziesięciu analizowanych środowisk wpływu w raporcie

Raport Global Matrix 4.0 analizuje aktywność fizyczną dzieci i młodzieży w 10 różnych obszarach środowiskowych, obejmujących m.in. zachowania zdrowotne, infrastrukturę, polityki publiczne oraz czynniki społeczne. Wśród nich szczególne znaczenie mają jednak dwa podstawowe środowiska codziennego funkcjonowania dziecka: rodzina oraz szkoła. To właśnie one w największym stopniu kształtują nawyki ruchowe od najmłodszych lat.

Rodzina i znajomi (ocena: 3-)	Szkoła (ocena: 4+)
– tylko część dzieci (ok. 33–48%) podejmuje aktywność fizyczną z rodziną choćby 1-2 razy w tygodniu – wzorce aktywności w domu są niewystarczające do budowania stałych nawyków ruchowych – znacząca część dzieci nie ma codziennego kontaktu z aktywnością fizyczną poza szkołą	– ponad 80% uczniów realizuje obowiązkowe zajęcia wychowania fizycznego – ok. 66,7% szkół oferuje dodatkowe zajęcia sportowe – aż 87% szkół zapewnia dostęp do infrastruktury sportowej dla uczniów

Szkoła z oceną 4+ wypada więc relatywnie dobrze na tle innych analizowanych obszarów, jednak sama nie jest w stanie zrekompensować niedoboru codziennej aktywności fizycznej poza jej murami. Jednocześnie raport podkreśla, iż aktywność fizyczna nie jest tylko kwestią sportu szkolnego, ale codziennych wyborów i wzorców wynoszonych z domu.

Dziecko, które dziś nie lubi sportu, nie jest „stracone” dla aktywności w dorosłości. Wiele osób dopiero później odkrywa bieganie, jazdę na rowerze czy trening jako sposób na zdrowie i równowagę psychiczną.

parkrun wspiera zdrowie najmłodszych

Niezależnie od tego, czy dla dziecka najważniejszy jest sam udział w 5-kilometrowej trasie, możliwość spotkania rówieśników, zaangażowanie w wolontariat, czy po prostu spędzenie czasu w świeżym powietrzu – parkrun od początku był czymś więcej niż tylko biegiem. To właśnie w takich prostych, regularnych aktywnościach najlepiej widać, iż ruch nie musi być rywalizacją ani presją wyniku. Może być doświadczeniem budującym relacje, poczucie przynależności i stopniowe oswajanie z aktywnością fizyczną, która później zostaje z człowiekiem na lata.

Związek między ruchem a zdrowiem psychicznym

Badania wskazują, iż regularna aktywność fizyczna może zmniejszać poziom stresu, łagodzić objawy lęku oraz wspierać budowanie poczucia własnej wartości. W przypadku dzieci i młodzieży ma to szczególne znaczenie, ponieważ okres dorastania wiąże się z dużą zmiennością emocjonalną, a ruch staje się jednym z naturalnych narzędzi wspierających odporność psychiczną. Aktywność fizyczna wpływa również na procesy biologiczne w mózgu, m.in. poprzez uwalnianie endorfin, które poprawiają nastrój i poczucie relaksu. Regularny ruch wspiera także jakość snu oraz koncentrację, co bezpośrednio przekłada się na funkcjonowanie w szkole i codziennym życiu.

W tym kontekście inicjatywy takie jak parkrun pokazują, iż budowanie pozytywnej relacji ze sportem może zaczynać się bardzo wcześnie – bez presji, bez rywalizacji, za to z naciskiem na wspólnotę, euforia i konsekwencję. To właśnie takie doświadczenia często decydują o tym, czy dziecko w przyszłości wróci do aktywności fizycznej już jako dorosły.

parkrun to nie tylko inicjatywa sportowa, ale też przestrzeń, w której aktywność fizyczna łączy się z codziennym życiem – także zawodowym i rodzinnym. W jednej z edycji wydarzenia wzięło udział niemal 500 pracowników PKO Banku Polskiego, którzy startowali w różnych lokalizacjach w całej Polsce, od Gdańska po Rzeszów. Część z nich uczestniczyła w biegach i marszach wspólnie ze swoimi dziećmi, traktując to jako okazję do rodzinnego spędzenia czasu w ruchu.

Tak duża obecność pracowników pokazuje, iż parkrun funkcjonuje nie tylko jako forma rekreacji, ale też jako sposób na wspólną aktywność poza pracą, często właśnie w formule rodzinnej.

Źródła:

1. Mazur, J. T., & Kleszczewska, D. W. (2018). Aktywność fizyczna młodzieży szkolnej w wieku 10-19 lat w świetle badań HBSC 2018 (Health Behaviour of School-aged Children). W A. Fijałkowska (redaktor), Aktualna ocena poziomu aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w wieku 3-19 lat w Polsce (s. 39–77). Ministerstwo Sportu i Turystyki. https://www.gov.pl/documents/292437/436728/Aktualna_ocena_poziomu_aktywno%C5%9Bci_fizycznej_dzieci_i_m%C5%82odzie%C5%BCy_w_wieku_3-19_lat_w_Polsce__Raport_IMD_2018v4.pdf/a65046d0-25b6-ec63-336e-61e4cf98b86f
2. Zembura P., Korcz A., Cieśla E., Nałęcz H. (2022), Raport o stanie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce w ramach projektu Global Matrix 4.0, Warszawa, Fundacja V4Sport