Dziecięce traumy a ryzyko próchnicy. Nowe badanie z USA

Trudne doświadczenia z dzieciństwa mogą mieć związek ze zdrowiem jamy ustnej choćby wiele lat później. Duże badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, iż dzieci i nastolatki, które miały za sobą co najmniej cztery niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa, miały wyższe skorygowane szanse występowania próchnicy niż ich rówieśnicy z mniejszą liczbą takich doświadczeń.

Niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa (ang. adverse childhood experiences, ACE) obejmują szeroką grupę sytuacji mogących negatywnie wpływać na rozwój dziecka. Są wśród nich między innymi przemoc, problemy psychiczne opiekunów, rozwód lub separacja rodziców, nadużywanie substancji w rodzinie czy trudności finansowe.

Najnowsze, opublikowane pod koniec września badanie objęło 44 489 dzieci i nastolatków w wieku od 6 do 17 lat. Autorzy wykorzystali dane z reprezentatywnego dla USA badania National Survey of Children’s Health z lat 2022-2023. Sprawdzali, czy liczba niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa wiąże się z występowaniem próchnicy oraz korzystaniem z profilaktycznej opieki stomatologicznej.

Cztery lub więcej niekorzystnych doświadczeń a większe ryzyko próchnicy

Dzieci, które doświadczyły co najmniej czterech ACE, miały o 60% wyższe skorygowane szanse występowania próchnicy w porównaniu z dziećmi, które doświadczyły mniej niż czterech takich zdarzeń. Skorygowany iloraz szans wyniósł 1,60 (95% CI: 1,33-1,94). Analiza uwzględniała między innymi dochód gospodarstwa domowego, rodzaj ubezpieczenia, szczególne potrzeby zdrowotne dziecka, język używany w domu oraz miejsce zamieszkania.

Co istotne, po uwzględnieniu innych czynników liczba niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa nie była związana z tym, czy dziecko odbyło profilaktyczną wizytę u dentysty w poprzednim roku. Autorzy wskazują więc, iż związek między trudnymi doświadczeniami z dzieciństwa a zdrowiem jamy ustnej może być bardziej złożony niż samo korzystanie z opieki stomatologicznej.

Wcześniejsze badania wskazywały na podobny związek

Wyniki nowego badania nie są pierwszym sygnałem, iż doświadczenia z dzieciństwa mogą mieć znaczenie dla zdrowia jamy ustnej. W badaniu z 2019 r. – również opartym na danych z National Survey of Children’s Health – dzieci z co najmniej czterema ACE rzadziej odbywały profilaktyczne wizyty stomatologiczne oraz miały ponad dwukrotnie wyższe szanse występowania próchnicy niż dzieci z mniejszą liczbą takich doświadczeń.

Nowsze badanie różni się jednak od tamtej analizy. Obejmuje dane z lat 2022–2023 i pokazuje, iż po uwzględnieniu szeregu czynników społecznych i zdrowotnych nie stwierdzono związku między liczbą ACE a korzystaniem z profilaktycznej opieki stomatologicznej.

Podobne zależności zaobserwowano również w badaniu podłużnym przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii. Objęło ono 7633 dzieci obserwowanych od urodzenia do 10. roku życia. Większa liczba ACE w pierwszych sześciu latach życia wiązała się z większą liczbą nowych zmian próchnicowych między 7. a 10. rokiem życia.

To nie oznacza, iż trauma powoduje próchnicę

Autorzy najnowszego badania podkreślają jednak ograniczenia analizy. Było to badanie przekrojowe, dlatego nie pozwala ustalić, czy niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa przyczyniają się do rozwoju próchnicy. Informacje dotyczące próchnicy pochodziły również z relacji opiekunów, a nie z bezpośredniego badania stomatologicznego. Nie można więc na podstawie tych danych stwierdzić, iż trauma lub inne trudne doświadczenia powodują próchnicę. Wyniki wskazują natomiast na związek, który może być istotny z punktu widzenia oceny potrzeb zdrowotnych dzieci.

Badacze zwracają uwagę, iż na zdrowie jamy ustnej wpływają także szersze uwarunkowania społeczne i środowiskowe. W analizie z próchnicą korelowały między innymi niski dochód gospodarstwa domowego, korzystanie z publicznego ubezpieczenia zdrowotnego, szczególne potrzeby zdrowotne dziecka oraz zamieszkanie na obszarze wiejskim.

Wyniki sugerują więc, iż na zdrowie jamy ustnej dziecka wpływają nie tylko jego nawyki higieniczne i dieta. Znaczenie mogą mieć również trudne doświadczenia życiowe oraz warunki, w których dziecko dorasta.

Praca „Examining Adverse Childhood Experiences as a Risk Factor for Preventive Dental Care and Tooth Decay: National Survey of Children’s Health 2022–2023” została opublikowana 29 września 2026 r. w „Journal of Public Health Dentistry”.

Źródła: https://www.oralhealthgroup.com/

https://onlinelibrary.wiley.com/

Nastawienie lekarza do małego pacjenta, otoczenie i wystrój gabinetu, podejście całego zespołu stomatologiczna i wiedza rodziców dotycząca tego, jak przygotować dziecko do pierwszej wizyty – to, zdaniem lek. dent. Mai Lipiec, kilka czynników, które mogą pomóc uchronić młodych pacjentów przed rozwojem dentofobii.