Rak trzustki, określany przez onkologów mianem „cichego zabójcy”, rozwija się przez długi czas, nie sygnalizując jednoznacznych objawów. Niestety, gdy choroba ostatecznie ujawnia się, często jest już w zaawansowanym stadium. Wiele osób spędza miesiące, odwiedzając kolejnych specjalistów i lecząc dolegliwości, które na pozór nie wydają się powiązane.
Istnieje jednak specyficzna grupa symptomów pojawiających się na wczesnym etapie choroby, które bywają często ignorowane lub mylnie przypisywane innym, łagodniejszym schorzeniom. Znajomość tych objawów może pozwolić na wcześniejsze wykrycie raka i zwiększyć szanse na skuteczne leczenie.
Rak trzustki – dlaczego nazywany jest „cichym zabójcą”?
W Polsce rocznie około cztery tysiące osób usłyszy diagnozę raka trzustki. Niestety, statystyki są zatrważające – niemal tyle samo pacjentów umiera z powodu nowotworu w tym samym czasie. Przyczyną wysokiej śmiertelności jest przede wszystkim późne wykrycie choroby.
Szacuje się, iż aż 80% chorych w chwili postawienia diagnozy nie kwalifikuje się już do operacji. Nowotwór zdążył wówczas rozsiać się i dać przerzuty, najczęściej do wątroby, lub nacieka na ważne naczynia krwionośne.
Operacyjne usunięcie guza pozostaje w tej chwili jedyną realną szansą na pełne wyleczenie. Dlatego tak istotne jest powiązanie pozornie „nietypowych” dolegliwości, takich jak wędrujący ból pleców czy nagła cukrzyca, z problemami trzustki. Wykrycie nowotworu na wczesnym etapie znacząco poprawia rokowania i daje nadzieję na wygraną w walce z tą chorobą.
Dwa najczęściej pomijane symptomy raka trzustki
Choć ludzie zwykle łączą nowotwory przewodu pokarmowego z ostrym bólem brzucha, wymiotami czy krwawieniem, to w przypadku raka trzustki pierwsze sygnały są często subtelne.
Najczęściej bagatelizowanym objawem jest tępy, rozprzestrzeniający się ból w nadbrzuszu, który promieniuje do pleców, zwłaszcza w okolicy łopatek lub środkowej części kręgosłupa. U ponad 70% pacjentów z rakiem trzonu lub ogona trzustki jako pierwszy symptom wystąpił ból pleców, początkowo błędnie diagnozowany jako problem ortopedyczny.
Pacjenci często przypisują ten ból przeciążeniu mięśni, siedzącemu trybowi życia lub zwyrodnieniom kręgosłupa, dlatego najpierw szukają pomocy u ortopedów i fizjoterapeutów. Jednak charakterystyczną cechą tego bólu jest jego nasilenie po jedzeniu i w pozycji leżącej na plecach, z ulgą pojawiającą się przy pochylaniu się do przodu.
Wynika to z faktu, iż guz (zwykle w trzonie lub ogonie trzustki) zaczyna uciskać splot trzewny – gęstą sieć nerwów usytuowaną za żołądkiem.
Drugim ważnym, choć rzadko łączonym z nowotworem objawem, jest nagłe pojawienie się cukrzycy u dorosłej osoby bez typowych czynników ryzyka, jak otyłość. Badania wykazały, iż u niemal 25% pacjentów z rakiem trzustki diagnozę cukrzycy stawia się na 6 do 36 miesięcy przed rozpoznaniem nowotworu.
Inne symptomy, na które warto zwrócić uwagę
Rak trzustki może objawiać się także innymi, łatwymi do przeoczenia sygnałami związanymi z zaburzeniami pracy układu pokarmowego. Do najważniejszych należą:
- bezbolesna żółtaczka, ciemny mocz i jasne stolce – blokada dróg żółciowych przez guza w głowie trzustki powoduje gromadzenie się bilirubiny, która barwi skórę i oczy na żółto, mocz na ciemno, a stolec na jasny,
- stolce tłuszczowe – gdy trzustka nie produkuje wystarczającej ilości enzymów, organizm słabo przyswaja tłuszcze,
- niewyjaśniona utrata masy ciała – najczęściej wynika z utraty apetytu, wczesnego uczucia sytości i zaburzeń trawienia.
Warto pamiętać o grupach podwyższonego ryzyka zachorowania na raka trzustki. Są nimi osoby palące papierosy (odpowiedzialne za 20–30% przypadków), pacjenci po 60. roku życia, osoby z otyłością lub przewlekłym zapaleniem trzustki. Duże znaczenie mają także czynniki genetyczne, w tym mutacje w genach BRCA1, BRCA2 i zespół Lyncha.
Jak postępować, gdy zauważysz u siebie niepokojące objawy?
Jeśli zaobserwujesz u siebie nowy, nietypowy ból pleców towarzyszący problemom trawiennym, niewyjaśnioną utratę wagi lub nagłą cukrzycę (pomimo braku nadwagi), nie trać spokoju – postępuj systematycznie. Podstawowym badaniem jest ultrasonografia jamy brzusznej, jednak ze względu na głębokie położenie trzustki i gazy jelitowe może być niewystarczające.
Precyzyjną diagnostyką jest tomografia komputerowa jamy brzusznej z kontrastem (tzw. protokół trzustkowy) lub rezonans magnetyczny. Ponadto warto poprosić lekarza o oznaczenie markera nowotworowego CA 19-9 we krwi.
W tej sytuacji czas jest kluczowy. Szybkie i dokładne badania pozwalają na wykrycie choroby w jej wczesnym stadium, gdy metody medyczne mają największe możliwości leczenia i zwiększają szanse na pełne wyleczenie.
