Organizacje reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami zwróciły się do Rzecznika Praw Obywatelskich z poważnymi zastrzeżeniami dotyczącymi kierunku polityki państwa w obszarze dostępności. Wskazały przede wszystkim na zakończenie Programu „Dostępność Plus” oraz brak decyzji o jego kontynuacji lub uruchomieniu nowej, równoważnej inicjatywy. Ich niepokój budzi także fakt, iż kwestie niepełnosprawności nie zostały w wystarczającym stopniu uwzględnione w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku.
W odpowiedzi na te sygnały Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Adam Krzywoń wystąpił do podsekretarz stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Moniki Sikory. Zwrócił uwagę nie tylko na brak decyzji dotyczących dalszych losów „Dostępności Plus”, ale także na niespójność pomiędzy kluczowymi dokumentami strategicznymi państwa. Chodzi m.in. o Strategię na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2021–2030, Strategię Rozwoju Polski do 2035 r., strategię rozwoju usług społecznych, Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania oraz dokumenty dotyczące polityki zdrowotnej. Zdaniem organizacji społecznych brak wzajemnego powiązania tych dokumentów utrudnia skuteczną realizację praw osób z niepełnosprawnościami, wynikających z Konwencji ONZ.
Na problem barier w dostępie do przestrzeni i usług publicznych zwrócił również uwagę Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami. W swoich uwagach końcowych dla Polski wskazał on m.in. na utrudnienia w dostępie do budynków, transportu, informacji i komunikacji. Komitet zalecił podjęcie systemowych działań na rzecz pełnej dostępności, w tym wprowadzenie zasad projektowania uniwersalnego do prawa zamówień publicznych.
W tym kontekście szczególne znaczenie miał program „Dostępność Plus”, który stanowił kompleksową i długofalową strategię obejmującą wiele obszarów życia społecznego i gospodarczego. Jego celem było zwiększanie dostępności dzięki połączeniu środków krajowych, funduszy europejskich, mechanizmów zagranicznych oraz kapitału prywatnego. Ważnym elementem programu były preferencyjne pożyczki udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego, z możliwością częściowego umorzenia kapitału, co realnie zachęcało do inwestycji w dostępność.
RPO podkreśla również, iż skuteczne wdrażanie ustawy o dostępności niektórych produktów i usług wymaga utrzymania mechanizmów promujących projektowanie uniwersalne. Choć nowe przepisy nakładają obowiązki na istotną część sektora prywatnego, wyłączenie mikroprzedsiębiorców sprawia, iż znaczna część rynku pozostaje poza tymi standardami, co ogranicza powszechność dostępnych rozwiązań.
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich dostępność powinna być traktowana jako trwały i strategiczny element polityki państwa, zgodny z art. 9 Konwencji ONZ. Dotychczas taką rolę w dużej mierze pełnił program „Dostępność Plus”. Dlatego brak jego kontynuacji, a także marginalne potraktowanie kwestii niepełnosprawności w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku, budzą uzasadniony niepokój.
Adam Krzywoń podkreśla, iż trwające prace nad ostatecznym kształtem Strategii to moment, w którym możliwe jest wprowadzenie niezbędnych korekt. Wyraził nadzieję, iż dokument ten zostanie dopracowany w sposób zapewniający osobom z niepełnosprawnościami realną możliwość korzystania z przysługujących im praw, zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Zwrócił się także o analizę zgłoszonych problemów oraz jasne stanowisko w sprawie przyszłości programu „Dostępność Plus” i miejsca zagadnień niepełnosprawności w długofalowej polityce rozwojowej państwa.
Źródło: Biuro RPO
