Czyszczenie języka wydłuża życie? Badanie ujawnia interesujący związek

Regularne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych i języka wiązało się z niższym ryzykiem zgonu z jakiejkolwiek przyczyny u osób starszych – wynika z japońskiego badania opublikowanego na łamach „Journal of Dentistry”. W analizie obejmującej 9676 uczestników zaobserwowano zależność między nawykami higienicznymi a przeżyciem w ciągu 6-letniej obserwacji. Wyniki wskazują na znaczenie profilaktyki stomatologicznej w opiece nad seniorami, choć nie dowodzą, iż same praktyki higieniczne bezpośrednio wydłużają życie.

Starzenie się społeczeństw sprawia, iż coraz większego znaczenia nabierają działania profilaktyczne, które mogą wspierać zdrowie i samodzielność osób starszych. Jednym z obszarów wymagających uwagi jest higiena jamy ustnej. Jej znaczenie wykracza poza zapobieganie próchnicy i chorobom przyzębia – stan jamy ustnej może mieć również związek z ryzykiem infekcji układu oddechowego oraz ogólną kondycją organizmu.

Zdrowie jamy ustnej a umieralność osób starszych

Zespół badaczy pod kierunkiem Keweia Wanga – doktoranta w Institute of Science Tokyo w obszarze zdrowia publicznego i stomatologii – przeanalizował zależność między codziennymi praktykami higienicznymi a umieralnością ogólną wśród starszych mieszkańców Japonii. Wyniki opublikowano w artykule „Routine oral health practices and all-cause mortality among older Japanese adults: A 6-year cohort study”, który ukazał się w czasopiśmie „Journal of Dentistry”.

Autorzy wykorzystali dane z ogólnokrajowego projektu Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES), poświęconego zdrowiu i uwarunkowaniom społecznym starzenia się. Do analizy włączono 9676 osób w wieku co najmniej 65 lat, które mieszkały w społeczności lokalnej, zachowały samodzielność funkcjonalną i miały przynajmniej jeden ząb. Średni wiek uczestników wynosił 73,7 roku, a 53,5% badanych stanowiły kobiety.

Informacje o nawykach higienicznych zebrano w 2016 r., a następnie zestawiono je z danymi z rejestrów zgonów. Obserwacja trwała około sześciu lat, zależnie od dostępności danych w poszczególnych gminach.

Badacze sprawdzili, czy z ryzykiem zgonu wiąże się siedem praktyk: szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie, używanie przyborów do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych, czyszczenie języka, stosowanie pasty do zębów i płynu do płukania jamy ustnej, a także wizyty stomatologiczne w celach leczniczych oraz kontrolnych w ciągu poprzednich 12 miesięcy.

Czyszczenie przestrzeni międzyzębowych i języka – najważniejsze wyniki

Najciekawsze wyniki dotyczyły dwóch czynności: czyszczenia przestrzeni międzyzębowych oraz języka. Osoby, które deklarowały stosowanie przyborów do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych, miały o około 11% niższe względne ryzyko zgonu, a osoby czyszczące język – o około 23% niższe w porównaniu z uczestnikami, którzy nie wykonywali tych czynności.

Różnice były widoczne również w oszacowanej liczbie zgonów w ciągu sześciu lat. W grupie czyszczącej przestrzenie międzyzębowe zmarło około 6 na 100 osób, a w grupie, która tego nie robiła – około 7 na 100. W przypadku czyszczenia języka było to odpowiednio około 5 i 7 osób na 100.

Nie oznacza to jednak, iż samo używanie nici dentystycznej, szczoteczek międzyzębowych czy skrobaka do języka wydłuża życie. Badanie wykazało związek, a nie zależność przyczynowo-skutkową. Na stan zdrowia i długość życia wpływa wiele czynników, których nie da się w pełni uwzględnić w tego rodzaju analizie.

Co ciekawe, w głównej analizie nie stwierdzono istotnego związku między samym szczotkowaniem zębów co najmniej dwa razy dziennie a umieralnością ogólną. Nie podważa to jednak znaczenia szczotkowania w profilaktyce próchnicy i chorób przyzębia.

Dlaczego higiena jamy ustnej może mieć znaczenie ogólnoustrojowe?

Jednym z możliwych wyjaśnień zaobserwowanych zależności jest rola jamy ustnej jako rezerwuaru drobnoustrojów, które w określonych warunkach mogą przedostawać się do dolnych dróg oddechowych. Szczególne znaczenie ma tu ryzyko zachłystowego zapalenia płuc, zwłaszcza u osób starszych z zaburzeniami połykania, osłabionym odruchem kaszlowym lub ograniczoną sprawnością.

Powierzchnia grzbietowa języka oraz przestrzenie międzyzębowe mogą stanowić nisze dla bakterii beztlenowych. Nagromadzenie osadu na języku i zaburzenia równowagi mikrobiologicznej mogą wiązać się z większą liczbą drobnoustrojów w ślinie. jeżeli dojdzie do aspiracji wydzieliny zawierającej patogeny, może to zwiększać ryzyko zakażenia układu oddechowego.

Autorzy wskazali również na możliwy udział przewlekłego stanu zapalnego. Skuteczne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych może ograniczać zapalenie dziąseł, którego nie zawsze udaje się w pełni kontrolować samym szczotkowaniem. Wcześniejsze badania sugerowały ponadto, iż leczenie periodontologiczne może obniżać stężenie krążącego białka C-reaktywnego (CRP), będącego jednym ze wskaźników stanu zapalnego i istotnym elementem badań nad ryzykiem kardiometabolicznym.

Znaczenie higieny języka może wykraczać poza zmniejszanie ilości osadu. W przywołanych przez autorów badaniach interwencyjnych prowadzonych wśród osób starszych przebywających w placówkach opiekuńczych obserwowano potencjalne korzyści dotyczące funkcji połykania i wybranych parametrów oddechowych. Są to jednak dane pochodzące z odrębnych badań, a nie bezpośredni dowód mechanizmu odpowiedzialnego za wyniki japońskiej kohorty.

– Nasze wyniki dostarczają nowych dowodów na dodatkowe korzyści ogólnoustrojowe związane z używaniem przyborów do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych i wzmacniają znaczenie codziennych praktyk higienicznych obejmujących zarówno przestrzenie międzyzębowe, jak i język – podkreślili autorzy.

Znaczenie dla praktyki stomatologicznej i ograniczenia badania

Wyniki badania mogą stanowić argument za tym, by podczas wizyt osób starszych poświęcać więcej uwagi instruktażowi higieny, w tym oczyszczaniu przestrzeni międzyzębowych i języka. W praktyce warto ocenić nie tylko stan uzębienia i przyzębia, ale także zdolność pacjenta do samodzielnego wykonywania codziennych czynności higienicznych. U osób z ograniczoną sprawnością manualną, osłabieniem lub zaburzeniami poznawczymi może być konieczne dostosowanie techniki czyszczenia i dobranie rozwiązań ułatwiających pielęgnację.

– Codzienne praktyki higieny jamy ustnej są prostymi i niedrogimi strategiami profilaktycznymi, które mogą być szeroko stosowane w starzejących się populacjach – zaznaczyli autorzy. Włączenie krótkiej oceny nawyków higienicznych do rutynowej opieki może zatem wspierać profilaktykę, szczególnie u pacjentów obciążonych chorobami przewlekłymi.

Jednocześnie wniosków nie należy interpretować jako dowodu na to, iż czyszczenie języka lub przestrzeni międzyzębowych samo w sobie wydłuża życie. Badanie opierało się na danych obserwacyjnych, a oceniane praktyki zgłaszali sami uczestnicy. Nie zebrano szczegółowych informacji o częstotliwości i intensywności czyszczenia ani o zmianach nawyków w trakcie obserwacji. Nie można też wykluczyć wpływu nieuwzględnionych czynników, takich jak jakość diety czy skład mikrobiomu jamy ustnej.

Analizy nie wykazały istotnych różnic w zależnościach między badanymi praktykami a umieralnością w zależności od wieku, płci, wykształcenia, dochodów, palenia tytoniu, spożywania alkoholu, wskaźnika masy ciała, aktywności fizycznej, sytuacji mieszkaniowej, samooceny zdrowia, liczby zębów czy objawów depresyjnych. Wynik ten sugeruje, iż obserwowane zależności mogły występować w różnych podgrupach, ale nie oznacza, iż wpływ higieny jest identyczny u wszystkich pacjentów.

– Przyszłe badania powinny zbadać mechanizmy leżące u podstaw tych zależności, w tym rolę składu mikrobiomu jamy ustnej oraz ocenić skuteczność interwencji ukierunkowanych na te praktyki w różnych kontekstach społecznych i kulturowych – podsumowali autorzy.

Dla lekarzy dentystów najważniejszy jest wniosek: profilaktyka u osób starszych powinna obejmować nie tylko szczotkowanie zębów, ale również skuteczne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych i języka, z uwzględnieniem możliwości konkretnego pacjenta.

Źródło: https://www.sciencedirect.com/