Problemy z realizacją recept na szczepionki przeciwko grypie, czasowe braki konkretnych preparatów w aptekach oraz ograniczone możliwości zamiany szczepionek przez farmaceutów stały się przedmiotem interpelacji poselskiej skierowanej do Ministerstwa Zdrowia. Posłanka Iwona Maria Kozłowska zwróciła uwagę na sygnały od pacjentów, którzy mimo otrzymania recepty nie mogą od razu zaszczepić się przeciw grypie. Problem ten pojawił się w ostatnich tygodniach i dotyczył zwiększonego zainteresowania szczepieniami przeciw grypie.
Jak wskazała posłanka, do jej biura docierają informacje od pacjentów, którzy po otrzymaniu recepty od lekarza nie są w stanie wykupić przepisanego preparatu, ponieważ nie jest on dostępny w aptece. Jednocześnie w tej samej placówce mogą znajdować się inne szczepionki przeciw grypie, których jednak farmaceuta nie może wydać na podstawie recepty wystawionej na konkretny produkt.
– Lekarz wystawia pacjentowi receptę na konkretną szczepionkę przeciwko grypie, jednak w aptece okazuje się, iż danego preparatu nie ma. Jednocześnie w tej samej aptece dostępna jest inna szczepionka, której farmaceuta nie może wydać na podstawie wystawionej recepty – wskazała w interpelacji.
Zdaniem posłanki prowadzi to do niepotrzebnych utrudnień dla pacjentów, którzy muszą ponownie kontaktować się z lekarzem w celu uzyskania nowej recepty. Oznacza to dodatkowe wizyty, wydłużenie czasu oczekiwania na szczepienie i większe obciążenie systemu ochrony zdrowia.
Szczególny problem dla seniorów i mieszkańców wsi
W interpelacji zwrócono uwagę, iż konsekwencje takich sytuacji są szczególnie dotkliwe dla osób starszych, niepełnosprawnych oraz mieszkańców mniejszych miejscowości. Dla części pacjentów konieczność odwiedzenia kolejnej apteki lub ponownej wizyty u lekarza może stanowić realną barierę w wykonaniu szczepienia.
– Dla OzN, osoby starszej, samotnej, mającej ograniczoną możliwość poruszania się lub nieposiadającej samochodu, dotarcie do kolejnej apteki może być poważnym problemem, a niekiedy wręcz barierą uniemożliwiającą zakup leku czy szczepionki – podkreśla posłanka.
W związku z tym zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia z pytaniami dotyczącymi monitorowania dostępności szczepionek, sytuacji aptek zlokalizowanych przy placówkach podstawowej opieki zdrowotnej oraz ewentualnych zmian legislacyjnych umożliwiających farmaceutom wydawanie innej dostępnej szczepionki w razie braku produktu wskazanego na recepcie.
Trzy refundowane szczepionki przeciw grypie
W odpowiedzi podpisanej przez podsekretarz stanu Katarzynę Kacperczyk resort przypomniał, iż od 1 października 2026 r. refundacją objęte są trzy szczepionki przeciw grypie: Vaxigrip, Influvac oraz Efluelda. Dwie pierwsze są dostępne również w wykazach bezpłatnych leków dla określonych grup pacjentów, natomiast Efluelda nie znajduje się na liście preparatów wydawanych bezpłatnie.
Ministerstwo przypomniało również, iż od lipca 2026 r. refundowane szczepionki czterowalentne zostały zastąpione preparatami trójwalentnymi zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia.
– Od 1 lipca 2026 r. objęte refundacją są ww. szczepionki 3-walentne (…) z uwagi na fakt, iż szczepionki 3-walentne zastępują szczepionki 4-walentne w najbliższym sezonie szczepień na grypę, co wynika bezpośrednio z zaleceń WHO – wyjaśnia wiceminister.
Jak państwo monitoruje dostępność szczepionek?
Resort podkreśla, iż dostępność szczepionek przeciw grypie jest stale monitorowana przez Ministra Zdrowia oraz Głównego Inspektora Farmaceutycznego. W tym celu wykorzystywane są przede wszystkim dane pochodzące z Zintegrowanego Systemu Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi (ZSMOPL), do którego raportują producenci, hurtownie i apteki.
– Minister Zdrowia oraz podległe mu organy, w tym Główny Inspektor Farmaceutyczny, prowadzą stałe monitorowanie dostępności produktów leczniczych (w tym szczepionek przeciwko grypie) na rynku farmaceutycznym – czytamy w odpowiedzi resortu.
Dodatkowym źródłem informacji jest Moduł Eksploracji Rynku Leków (MERL), który integruje dane o wystawianiu i realizacji recept z informacjami o stanach magazynowych oraz przepływie produktów leczniczych między uczestnikami rynku.
Według aktualnych danych resortu wszystkie trzy refundowane szczepionki znajdują się zarówno w hurtowniach, jak i w aptekach. Ministerstwo poinformowało także o kolejnych dostawach preparatu Vaxigrip realizowanych przez firmę Sanofi.
Braki lokalne nie oznaczają braków w kraju
W odpowiedzi zwrócono też uwagę, iż czasowa niedostępność preparatu w konkretnej aptece nie oznacza automatycznie jego niedostępności na rynku.
– Brak określonej szczepionki w konkretnej aptece nie musi oznaczać jej niedostępności w obrocie – twierdzi resort.
Jeżeli produkt znajduje się w hurtowni farmaceutycznej, apteka może go zamówić dla pacjenta. Resort przypomniał również o obowiązującym przepisie prawa farmaceutycznego, zgodnie z którym farmaceuta powinien zapewnić możliwość nabycia poszukiwanego produktu w uzgodnionym z pacjentem terminie, jeżeli jest on dostępny w dystrybucji.
Czy można po prostu zamienić szczepionkę?
Najciekawsza część odpowiedzi dotyczy kwestii będącej osią interpelacji, czyli możliwości wydania przez farmaceutę innej szczepionki niż wskazana na recepcie.
– Samej niedostępności przepisanego produktu nie można traktować jako samoistnej podstawy do wydania dowolnej innej szczepionki – czytamy w odpowiedzi wiceminister Kacperczyk.
Resort przypomniał, iż zamiana produktu jest dopuszczalna wyłącznie w granicach przepisów dotyczących odpowiedników leków. Oznacza to konieczność spełnienia warunków określonych w ustawie refundacyjnej, między innymi posiadania tej samej nazwy międzynarodowej, dawki, postaci farmaceutycznej i wskazania terapeutycznego.
W sytuacji, gdy przepisanej szczepionki rzeczywiście nie da się nabyć, konieczna może być ponowna ocena terapii przez osobę posiadającą uprawnienia do wystawiania recept. Ministerstwo podkreśla jednak, iż nie musi to być zawsze ten sam lekarz, który wystawił pierwotną receptę. Nową receptę może wystawić również inny uprawniony przedstawiciel zawodu medycznego, działający w granicach swoich kompetencji.
Ważna rola farmaceutów
W odpowiedzi przypomniano również, iż receptę na szczepionkę przeciw grypie może wystawić nie tylko lekarz, ale także uprawniony farmaceuta. Oznacza to, iż osoby pełnoletnie mogą uzyskać receptę bezpośrednio w aptekach prowadzących szczepienia.
Resort nie zapowiedział zmian przepisów, które umożliwiłyby farmaceutom automatyczne wydawanie innych szczepionek w przypadku niedostępności produktu wskazanego na recepcie. Jednocześnie podkreślił, iż dostępność preparatów jest monitorowana, a producenci deklarują większe dostawy szczepionek niż w poprzednim sezonie.
Odpowiedź Ministerstwa pokazuje więc, iż obecny model opiera się przede wszystkim na monitorowaniu rynku, sprowadzaniu brakujących preparatów przez apteki oraz ponownej ocenie ordynacji przez osoby uprawnione do wystawiania recept. Postulat posłanki dotyczący rozszerzenia możliwości substytucji szczepionek przez farmaceutów na razie nie znajduje jednak odzwierciedlenia w planowanych zmianach legislacyjnych.
