Rak trzustki należy do najbardziej śmiertelnych nowotworów układu pokarmowego. Corocznie na świecie diagnozuje się setki tysięcy nowych przypadków tego nowotworu, a wskaźnik pięcioletniego przeżycia wynosi zaledwie około 11%. W Europie obserwuje się ciągły wzrost liczby zachorowań i zgonów spowodowanych tą chorobą. Głównymi przyczynami są starzenie się społeczeństwa, utrwalone nawyki takie jak palenie papierosów oraz rosnąca epidemia otyłości.
Eksperci ostrzegają, iż do 2030 roku rak trzustki może wejść do pierwszej piątki najczęstszych przyczyn zgonów nowotworowych.
Dlaczego rak trzustki pojawia się coraz częściej?
Objawy raka trzustki – kiedy zgłosić się do lekarza?
Na pojawienie się kilku niepokojących objawów należy natychmiast zgłosić się do lekarza rodzinnego:
- nawracający ból w nadbrzuszu, promieniujący do pleców,
- niezamierzona utrata masy ciała, brak apetytu, nudności,
- nagła, bolesna żółtaczka skóry i oczu z towarzyszącym świądem oraz ciemnym moczem,
- świeżo zdiagnozowana cukrzyca lub znaczne pogorszenie kontroli glikemii.
Jeśli wystąpi którykolwiek z tych symptomów, pierwszym badaniem jest zwykle ultrasonografia jamy brzusznej. W razie podejrzenia guza lekarz zleca tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. W ocenie leczenia pomocny jest marker CA 19-9, choć nie służy on do badań przesiewowych w populacji.
Palenie papierosów a ryzyko raka trzustki
Najsilniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu. Nitrozoaminy z dymu papierosowego uszkadzają DNA komórek trzustki i wywołują przewlekłe zapalenia sprzyjające mutacjom. Statystyki wskazują, iż palacze chorują na raka trzustki około 2,2 raza częściej niż osoby nigdy niepalące.
Ryzyko znacząco spada po około 20 latach od rzucenia nałogu i zbliża się do poziomu obserwowanego u niepalących. choćby bierne palenie zwiększa je o kilkadziesiąt procent.
Inne czynniki ryzyka zachorowania
Na rozwój raka trzustki wpływają również styl życia i choroby przewlekłe, takie jak:
- otyłość (BMI ≥ 30), która może podwoić ryzyko,
- przewlekłe zapalenie trzustki – zwiększające ryzyko choćby kilkunastokrotnie,
- dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso,
- nadmierne spożycie alkoholu.
Nowo zdiagnozowana cukrzyca typu 2 bywa zarówno skutkiem dysfunkcji trzustki, jak i wczesnym sygnałem guza.
Jak zmniejszyć ryzyko raka trzustki?
Najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest rzucenie palenia – połączenie terapii farmakologicznej z behawioralną podnosi szanse na sukces. Warto też dbać o prawidłową masę ciała i regularną aktywność fizyczną – co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo.
Ograniczenie alkoholu, najlepiej do minimum lub całkowita abstynencja, oraz dieta oparta na nieprzetworzonych produktach dodatkowo wzmacniają ochronę. W razie nowych, niejasnych dolegliwości brzusznych konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Wczesne wykrycie umożliwia resekcję chirurgiczną – jedyną szansę na wyleczenie.
