Codziennie je jesz, często nieświadomie. Naukowcy sprawdzili, co robią z jelitami

Barwniki, emulgatory i sztuczne słodziki są dziś stałym elementem żywności wysokoprzetworzonej. Coraz więcej badań sugeruje jednak, iż regularne spożywanie takich produktów może zaburzać mikrobiotę jelit i osłabiać naturalną barierę ochronną przewodu pokarmowego.

Fot. Warszawa w Pigułce

Dodawane na potęgę do żywności. Jak dodatki wpływają na barierę jelit

Coraz więcej produktów spożywczych zawiera barwniki, emulgatory i sztuczne substancje słodzące. Dla konsumenta są niemal niewidoczne, ale badania naukowe pokazują, iż część z nich może wpływać na funkcjonowanie jelit. Najnowsze przeglądy badań wskazują na możliwe zaburzenia mikrobioty oraz osłabienie naturalnej bariery ochronnej przewodu pokarmowego, zwłaszcza przy regularnym spożywaniu żywności wysokoprzetworzonej.

Co się zmienia w spojrzeniu nauki

Przez lata dodatki do żywności oceniano głównie pod kątem toksyczności i bezpieczeństwa krótkoterminowego. w tej chwili coraz częściej analizuje się ich wpływ na mikrobiotę jelitową, czyli złożony ekosystem bakterii odpowiadający m.in. za odporność, metabolizm i szczelność jelit. Naukowcy zwracają uwagę, iż choćby substancje dopuszczone do obrotu mogą oddziaływać na jelita w sposób pośredni, zmieniając skład bakterii lub osłabiając warstwę ochronną nabłonka.

Barwniki spożywcze pod lupą

Przegląd badań opublikowany w czasopiśmie naukowym „The FASEB Journal” analizował wpływ syntetycznych barwników na przewód pokarmowy. W badaniach eksperymentalnych zwrócono uwagę na barwniki azowe, często stosowane w napojach słodzonych i słodyczach, takie jak tartrazyna, żółcień pomarańczowa czy czerwień allura. W modelach laboratoryjnych obserwowano zmiany w składzie mikrobioty oraz osłabienie bariery jelitowej, czemu towarzyszyły procesy zapalne.

Podobne obserwacje dotyczyły dwutlenku tytanu, substancji wcześniej stosowanej jako barwnik, a w tej chwili zakazanej w Unii Europejskiej. Badania sugerowały, iż mógł on zwiększać przepuszczalność jelit i wpływać na lokalną odpowiedź immunologiczną.

Emulgatory i bariera ochronna jelit

Kolejna grupa dodatków to emulgatory, czyli substancje poprawiające strukturę i trwałość produktów. Zespół badaczy z ETH Zurich przeanalizował dostępne dane dotyczące ich wpływu na jelita. W części badań eksperymentalnych emulgatory takie jak polisorbat 80 czy karboksymetyloceluloza wiązano ze zmniejszeniem warstwy śluzu chroniącej nabłonek jelit.

W modelach zwierzęcych prowadziło to do zwiększonego kontaktu bakterii z komórkami jelit oraz do markerów przewlekłego, niskiego stanu zapalnego. Naukowcy podkreślają, iż dla wielu emulgatorów brakuje długoterminowych badań oceniających ich wpływ na mikrobiotę, co stanowi istotną lukę w obecnym systemie oceny bezpieczeństwa.

Sztuczne słodziki a mikrobiota

Na wpływ dodatków zwrócili również uwagę naukowcy analizujący żywność wysokoprzetworzoną i substancje zastępujące cukier. W przeglądzie opublikowanym w czasopiśmie „Nutrients” opisano badania dotyczące aspartamu, sacharyny i sukralozy. W doświadczeniach na zwierzętach obserwowano zmiany w składzie mikrobioty oraz obniżenie produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które pełnią istotną funkcję ochronną w jelitach.

Część badań wiązała stosowanie tych substancji z pogorszeniem tolerancji glukozy. Autorzy podkreślają jednak, iż wyniki badań z udziałem ludzi są mniej jednoznaczne i wymagają dalszych, dobrze zaprojektowanych analiz klinicznych.

Co to oznacza dla konsumentów

Eksperci są zgodni co do jednego: największym problemem nie jest pojedynczy dodatek do żywności, ale sposób odżywiania oparty na produktach wysokoprzetworzonych. Tego typu żywność często łączy w sobie wiele dodatków technologicznych, a jednocześnie zawiera niewielkie ilości błonnika, który odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowej mikrobioty.

Regularne sięganie po produkty o prostym składzie, bogate w naturalne źródła błonnika, może wspierać funkcjonowanie jelit i ich barierę ochronną. Naukowcy podkreślają też znaczenie dalszych badań, które pozwolą dokładniej ocenić długoterminowy wpływ dodatków do żywności na zdrowie człowieka.

Podsumowanie

Aktualne dane naukowe nie wskazują na konieczność paniki, ale skłaniają do ostrożności. Coraz więcej badań sugeruje, iż dieta oparta na żywności wysokoprzetworzonej może osłabiać naturalne mechanizmy ochronne jelit. Wnioski są spójne: najważniejsze znaczenie ma nie pojedynczy składnik, ale codzienne wybory żywieniowe i jakość spożywanej żywności.