Styczeń 2026 roku przywitał klientów polskich banków zimnym prysznicem. I nie chodzi tu o pogodę, ale o to, co dzieje się przy bankomatach. Wielu z nas, chcąc wypłacić gotówkę na zimowy wyjazd, zapłatę dla fachowca czy po prostu na codzienne zakupy na targu, odeszło od maszyny z kwitkiem – lub z kwotą znacznie niższą niż oczekiwana. Banki i operatorzy sieci bankomatowych po cichu, bez wielkich kampanii informacyjnych, przykręcili kurek z gotówką. Drastyczne limity jednorazowych wypłat i rosnące prowizje sprawiają, iż dostęp do własnych oszczędności staje się towarem luksusowym. Czy to ostateczny koniec ery gotówki w Polsce?
Fot. Warszawa w Pigułce
Jeszcze kilka lat temu standardem była możliwość wypłaty 4000, a choćby 8000 złotych jednorazowo. Dziś, w 2026 roku, taki scenariusz brzmi jak bajka. Klienci największych sieci bankomatowych (takich jak Euronet czy Planet Cash) oraz samych banków zauważyli, iż ekrany urządzeń coraz częściej wyświetlają komunikat: „Przekroczono limit jednorazowej transakcji”. Często wynosi on zaledwie 800 lub 1000 złotych. Aby wypłacić więcej, trzeba operację powtarzać wielokrotnie – a to zwykle wiąże się z naliczeniem słonych opłat.
Dlaczego bankomaty „skąpią” gotówki? Oficjalnie: ekologia i bezpieczeństwo
Zjawisko to nasiliło się drastycznie na przełomie 2025 i 2026 roku. Operatorzy tłumaczą zmiany rosnącymi kosztami obsługi gotówki. Transport pieniędzy, ubezpieczenie konwojów, serwisowanie maszyn oraz energia elektryczna – wszystko to podrożało. Wprowadzenie niskich limitów wypłat ma rzekomo zachęcać klientów do rzadszego korzystania z gotówki, co wpisuje się w strategię „Polski Bezgotówkowej”.
Drugim argumentem jest bezpieczeństwo. Banki twierdzą, iż niższe limity domyślne chronią klientów przed kradzieżą środków w przypadku nieautoryzowanego użycia karty (np. metodą skimmingu). Jednak klienci widzą w tym drugie dno: to celowe działanie, mające na celu zniechęcenie nas do używania fizycznego pieniądza. Każda transakcja kartą czy BLIK-iem zostawia cyfrowy ślad i generuje prowizję dla banku. Wypłata gotówki to dla instytucji finansowej czysty koszt, którego chcą się pozbyć.
Bankomat na wymarciu? Mapa Polski z białymi plamami
Problem limitów to jedno, ale w 2026 roku coraz trudniej w ogóle znaleźć działający bankomat, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Z map znikają kolejne urządzenia. Wiele banków spółdzielczych i komercyjnych zrezygnowało z utrzymywania własnych maszyn, oddając pole zewnętrznym operatorom, którzy bez sentymentów likwidują nierentowne punkty.
Dla mieszkańców wsi i małych miasteczek oznacza to wykluczenie finansowe. Seniorzy, którzy nie ufają bankowości mobilnej, muszą pokonywać kilkanaście kilometrów do najbliższego miasta powiatowego, by odebrać emeryturę. Często na miejscu okazuje się, iż bankomat jest „nieczynny” lub pusty po weekendzie. To zjawisko, które Rzecznik Praw Obywatelskich w swoich raportach z końcówki 2025 roku określił mianem „pustynnienia gotówkowego”.
Oddziały bezgotówkowe – nowa pułapka
Myślisz: „Skoro bankomat nie działa, pójdę do placówki”? Możesz się srogo rozczarować. Rok 2026 to ekspansja tzw. oddziałów bezgotówkowych. Wchodzisz do nowoczesnego, przeszklonego biura swojego banku, chcesz wypłacić 5000 zł z konta, a pracownik z uśmiechem informuje Cię, iż w placówce nie ma kasy. Fizycznie nie ma tam ani grosza.
Banki masowo przekształcają swoje oddziały w centra doradztwa (sprzedaży kredytów), likwidując okienka kasowe. jeżeli chcesz wypłacić większą gotówkę, musisz to zgłosić z kilkudniowym wyprzedzeniem i udać się do wyznaczonej, centralnej placówki w dużym mieście. To sytuacja, w której klient czuje się ubezwłasnowolniony – pieniądze na koncie są jego własnością, ale fizyczny dostęp do nich jest reglamentowany przez procedury bankowe.
Opłaty za wypłatę „własnych” pieniędzy w górę
Kolejnym ciosem w portfele są zmiany w tabelach opłat i prowizji, które weszły w życie z początkiem stycznia 2026 roku. Darmowe bankomaty to już przeszłość dla większości podstawowych kont. Standardem stał się model warunkowy: wypłaty są darmowe, tylko jeżeli w miesiącu wykonasz transakcje kartą na określoną kwotę (np. 500 zł) lub zapewnisz wpływ wynagrodzenia.
Jeśli nie spełnisz warunku, prowizja za wypłatę z „obcego” bankomatu (a czasem choćby z bankomatu własnej sieci!) może wynieść od 5 do choćby 10 złotych. Co gorsza, prowizje te są często naliczane procentowo (np. 2,5% min. 10 zł). Przy wypłacie małej kwoty, np. 50 zł, opłata w wysokości 10 zł to aż 20% wartości transakcji! To sprawia, iż drobne wypłaty stają się całkowicie nieopłacalne.
Usługa Cashback – ratunek w sklepie spożywczym?
W obliczu znikających bankomatów, banki promują usługę Cashback (wypłata sklepowa). Przy okazji zakupów w Żabce, Biedronce czy na stacji Orlen, możemy poprosić kasjera o wypłacenie gotówki (zazwyczaj do 1000 zł). Brzmi świetnie? W teorii tak.
W praktyce, w 2026 roku, usługa ta kuleje. Sprzedawcy często odmawiają wypłaty, tłumacząc się brakiem gotówki w kasie (co jest prawdą, bo większość klientów płaci kartą). Po drugie, zrobienie zakupów jest warunkiem koniecznym. Aby wypłacić swoje pieniądze, musisz wydać inne pieniądze na choćby batonika czy gumę do żucia. To absurdalna sytuacja, w której dostęp do gotówki jest uzależniony od konsumpcji.
Awaria systemu a brak gotówki w portfelu
Dlaczego walka o gotówkę jest tak ważna? Wydarzenia z połowy 2025 roku, kiedy to globalna awaria systemów płatniczych sparaliżowała handel na kilka godzin, pokazały, jak kruchy jest system bezgotówkowy. Ludzie z pustymi portfelami zostawiali wózki pełne zakupów na środku sklepu, nie mogąc za nie zapłacić telefonem ani zegarkiem. Stacje benzynowe przestały wydawać paliwo.
Posiadanie gotówki to w 2026 roku nie przejaw zacofania, ale elementarna zasada bezpieczeństwa (preppingu finansowego). Niestety, banki systematycznie utrudniają nam budowanie tej „poduszki bezpieczeństwa” w formie fizycznej, forsując pełną cyfryzację, która daje im pełną kontrolę i wiedzę o naszych wydatkach.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeśli nie chcesz pewnego dnia zostać „na lodzie” bez grosza przy duszy, musisz dostosować się do nowych reguł gry, ale też sprytnie omijać pułapki banków. Oto co powinieneś zrobić już teraz:
- Zmień limity w aplikacji: To najważniejszy krok. Zaloguj się do swojej bankowości mobilnej. Wejdź w ustawienia karty -> limity. Sprawdź, jaki masz ustawiony „limit dzienny wypłat gotówki”. Często banki domyślnie ustawiają go nisko (np. 1000 zł). Zwiększ go do maksymalnej bezpiecznej dla Ciebie kwoty, aby w razie awarii nie walczyć z systemem.
- Wypłacaj rzadziej, a więcej: Zamiast wypłacać po 50 czy 100 zł co kilka dni (narażając się na prowizje), zaplanuj jedną większą wypłatę raz w miesiącu. To pozwoli Ci uniknąć opłat za liczbę transakcji.
- Korzystaj z BLIK-a przy bankomacie: Często wypłata kodem BLIK jest darmowa (lub tańsza) i ma wyższe limity niż wypłata kartą. Sprawdź tabelę opłat swojego banku.
- Miej zapas w domu: Eksperci ds. bezpieczeństwa zalecają, aby w domu zawsze trzymać gotówkę pozwalającą na przeżycie co najmniej 3-7 dni (zakupy, leki, paliwo) na wypadek awarii systemów bankowych. Nie trzymaj wszystkiego na koncie.
- Sprawdź typ konta: jeżeli Twój bank wprowadził opłaty za bankomaty, sprawdź, czy nie możesz zmienić typu konta na nowszy, który po spełnieniu prostych warunków (np. 5 płatności kartą) zwalnia z tych opłat. Często trzymamy „stare” konta z przyzwyczajenia, przepłacając za nie krocie.
Rok 2026 to czas, w którym o prawo do posiadania fizycznego pieniądza musimy aktywnie dbać. Nie pozwól, by wygoda płatności zbliżeniowych uśpiła Twoją czujność. Gotówka to wolność, którą bankomaty coraz skrupulatniej nam wydzielają.
