Przez stulecia żucie betelu było częścią tradycji i życia społecznego w niektórych regionach Azji. Dziś wiadomo, iż za tym zwyczajem kryje się poważne zagrożenie dla zdrowia jamy ustnej. Areka, często określana jako betel nut, może prowadzić do zmian w błonie śluzowej, chorób przyzębia oraz zwiększać ryzyko raka jamy ustnej. Dla lekarza dentysty ważne jest więc, by podczas badania zwrócić uwagę także na zmiany, które pacjent może długo ignorować, ponieważ nie powodują wyraźnych dolegliwości.
Określenie betel nut może być mylące. W praktyce chodzi najczęściej o orzech areki, który jest żuty jako składnik mieszanki betel quid. W jej skład może wchodzić również liść pieprzu betelowego, wapno gaszone oraz inne dodatki, a w niektórych wariantach także tytoń.
Żucie takich mieszanek ma działanie pobudzające. Przez wiele społeczności jest jednak traktowane przede wszystkim jako element tradycji i codziennego życia, a nie jako zachowanie związane z ryzykiem zdrowotnym.
Problem polega na tym, iż ryzyko nie ogranicza się do przebarwień zębów czy nieświeżego oddechu. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, iż zarówno betel quid zawierający tytoń, jak i mieszanki bez tytoniu wiążą się ze zwiększonym ryzykiem raka jamy ustnej. Sama areka została natomiast uznana za czynnik rakotwórczy dla człowieka.
Zmiany w jamie ustnej mogą być pierwszym sygnałem
Regularne żucie areki oddziałuje bezpośrednio na tkanki jamy ustnej. U pacjentów mogą pojawiać się zmiany błony śluzowej, a także problemy dotyczące przyzębia.
Jednym z powikłań jest włóknienie podśluzówkowe jamy ustnej (oral submucous fibrosis, OSMF). Jest to przewlekła choroba, w której dochodzi do postępującego włóknienia tkanek jamy ustnej. Z czasem może prowadzić między innymi do ograniczenia rozwarcia ust. Znaczenie tej choroby jest szczególne, ponieważ OSMF jest uznawane za zaburzenie potencjalnie złośliwe i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jamy ustnej. WHO wskazuje na bezpośredni związek tego schorzenia z używaniem areki.
Niepokojące są również zmiany dotyczące zębów i przyzębia
Żucie mieszanek zawierających arekę może wiązać się również z problemami dotyczącymi zębów i przyzębia. W badaniu pacjenta warto więc zwrócić uwagę nie tylko na stan błony śluzowej, ale także na higienę jamy ustnej, stan dziąseł i przyzębia oraz charakterystyczne przebarwienia.
Podczas badania dentysta powinien ocenić nie tylko błonę śluzową, ale także stan zębów, dziąseł i przyzębia. Nietypowe przebarwienia, zmiany błony śluzowej, ograniczenie otwierania ust czy objawy choroby przyzębia mogą mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pacjent regularnie żuje arekę.
Dlatego podczas wywiadu warto uwzględniać nie tylko palenie papierosów czy używanie alkoholu, ale także mniej oczywiste zwyczaje kulturowe związane z używkami.
Areka zwiększa ryzyko raka jamy ustnej
Najpoważniejszym powodem, dla którego środowisko medyczne zwraca uwagę na żucie areki, jest związek tego nawyku z nowotworami. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała arekę za rakotwórczą dla człowieka. W przypadku betel quid zawierającego tytoń ryzyko obejmuje między innymi raka jamy ustnej, gardła i przełyku. Jednocześnie również betel quid bez tytoniu został powiązany z rakiem jamy ustnej.
Skala problemu jest szczególnie duża w Azji Południowo-Wschodniej. Według WHO w tym regionie około połowa przypadków raka jamy ustnej ma być związana z używaniem bezdymnych wyrobów tytoniowych lub areki.
Ważna rola we wczesnym wykrywaniu zmian
Pacjent może nie uważać żucia areki za nawyk, o którym powinien powiedzieć lekarzowi. Dlatego podczas wywiadu stomatologicznego warto pytać nie tylko o palenie papierosów, alkohol czy inne używki, ale także o żucie areki lub betel quidu, szczególnie u pacjentów pochodzących z regionów, w których praktyka ta jest rozpowszechniona.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o ustalenie samego faktu żucia. Znaczenie ma również częstość i czas trwania nawyku oraz skład używanej mieszanki.
Zmiany przedrakowe wymagają szczególnej uwagi
Podejrzane zmiany w jamie ustnej wymagają oceny klinicznej i – w razie potrzeby – dalszej diagnostyki. Szczególną uwagę powinny zwracać utrzymujące się zmiany błony śluzowej, białe lub czerwone obszary, owrzodzenia oraz postępujące ograniczenie otwierania ust. Sam wygląd zmiany nie pozwala na rozpoznanie nowotworu, ale może być wskazaniem do dalszej diagnostyki.
U pacjentów regularnie używających areki szczególną uwagę należy zwrócić na utrzymujące się zmiany w jamie ustnej, ponieważ związek tego nawyku z nowotworami jamy ustnej został dobrze udokumentowany.
Źródła: https://dentistry.co.uk/
https://www.who.int/
