"Zdrowe brzuszki naszych dzieci" to hasło 34. finału WOŚP. Sprzęt, który zostanie kupiony za zebrane pieniądze, pojawi się na oddziałach, na których leczą się dzieci z chorobami układu pokarmowego. Dzięki operacjom, które lekarze przeprowadzą z użyciem robota da Vinci i kapsułkom endoskopowym, które sfilmują przewód pokarmowy, pobyt dzieci w szpitalach będzie krótszy i bardziej komfortowy.
O to, jakie najczęstsze problemy z brzuchem mają dziś dzieci i nastolatki w Polsce, pytamy lek. Bernadettą Kowalską-Borcz, pediatrę z Centrum Medycznego SafiMed.
Podobno coraz więcej dzieci trafia do pediatrów z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. To prawda?
Bernadetta Kowalską-Borcz, pediatra: Zdecydowanie tak. Ból brzucha i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą dziś do najczęstszych powodów wizyt w gabinecie pediatrycznym. Coraz częściej dotyczą one dzieci w wieku szkolnym, ale obserwujemy też wzrost liczby młodszych pacjentów z podobnymi objawami. Szacuje się, iż choćby około 30 proc. dzieci w wieku szkolnym skarży się na ból brzucha przynajmniej raz w tygodniu.
Jakie objawy zgłaszają rodzice niemowląt i najmłodszych dzieci, a na co skarżą się nastolatki? Diagnostyka u tych niemowląt i najmłodszych dzieci, ze względu na to, iż jeszcze nie mówią, jest najtrudniejsza czy to mit?
U niemowląt i małych dzieci dominują takie problemy, jak kolki, refluks, zaparcia, biegunki czy niespecyficzne bóle brzucha. To właśnie z takimi objawami najczęściej zgłaszają się rodzice.
U najmłodszych pacjentów objawy są zwykle bardzo niespecyficzne. Dziecko nie potrafi precyzyjnie opisać dolegliwości, dlatego rodzice obserwują objawy pośrednie: płacz, niepokój, brak apetytu, zaburzenia snu. Mogą one wskazywać zarówno na kolkę, refluks, jak i inne problemy gastryczne.
Starsze dzieci i nastolatki częściej potrafią już zlokalizować ból, choć przez cały czas bywa to trudne – bardzo często wskazują ogólnie "środek brzucha". U tej grupy częstsze są nawracające bóle brzucha, przewlekłe biegunki, zaparcia czy objawy związane z nietolerancjami pokarmowymi.
Największym wyzwaniem dla lekarzy jest właśnie niespecyficzność objawów oraz ograniczone możliwości diagnostyczne. Wiele dolegliwości trudno jednoznacznie potwierdzić badaniami laboratoryjnymi czy obrazowymi. Badania bardziej inwazyjne, takie jak endoskopia, nie są rutynowo zalecane u dzieci i stosuje się je tylko w uzasadnionych przypadkach.
To sprawia, iż rozpoznanie przyczyn przewlekłych bólów brzucha czy zaburzeń trawienia bywa procesem długim i wymagającym dużej ostrożności.
Często musi pani kierować dzieci na dalszą, specjalistyczną diagnostykę, np. do szpitala?
Na dalszą diagnostykę gastroenterologiczną kierowanych jest stosunkowo kilka dzieci. Szacunkowo około 1–4 proc. pacjentów wymaga konsultacji gastroenterologa dziecięcego, wykonania badań dodatkowych, takich jak USG jamy brzusznej czy testy w kierunku chorób przewlekłych, na przykład celiakii lub alergii pokarmowych.
Jeszcze mniejszy odsetek dzieci trafia do szpitala na bardziej zaawansowaną, inwazyjną diagnostykę – taką jak endoskopia, biopsja czy leczenie szpitalne. Najczęściej dzieje się to w przypadku przewlekłych, nasilonych biegunek lub niepokojących objawów ogólnych.
Jakie operacje w obrębie układu pokarmowego są najczęstsze u dzieci w Polsce?
Zdecydowanie najczęstszym zabiegiem chirurgicznym u dzieci jest appendektomia, czyli usunięcie wyrostka robaczkowego. To najczęstsza przyczyna operacji w obrębie jamy brzusznej w tej grupie wiekowej.
Kolejną grupę stanowią zabiegi związane z zakładaniem gastrostomii, czyli koniecznością długotrwałego żywienia dojelitowego – wykonywane endoskopowo lub chirurgicznie. Rzadziej operuje się wrodzone wady przewodu pokarmowego, takie jak choroba Hirschsprunga, niedrożności jelit czy ostre stany brzuszne, w tym wgłobienia jelit.
Chciałabym zwrócić uwagę rodziców na to, iż wprawdzie bóle brzucha są bardzo częstą dolegliwością u dzieci, ale mamy dziś możliwość szybkiego wykonywania USG, co znacząco ułatwia diagnostykę, a rodziców – uspokaja.
Zachęcam też do konsultacji dietetycznych, które mogą realnie pomóc wielu dzieciom. I oczywiście – do czujności. jeżeli ból brzucha u dziecka utrzymuje się długo, nawraca lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, warto skonsultować się ze specjalistą. Często przyczyna jest błaha – np. czynnościowy ból brzucha czy zaparcia, ale czasem może to być coś znacznie poważniejszego, dlatego nie należy takich objawów bagatelizować.
