Archives of Medical Science (AMS) to czasopismo publikujące prace oryginalne i krótkie komunikaty, przygotowywane przez młodych naukowców z całego świata. Na początku stycznia na jego łamach ukazała się praca dotycząca “Oceny ryzyka cukrzycy w polski aptekach ogólnodostępnych”. Znalazły się w niej wyniki kampanii przesiewowej, zorganizowanej pod koniec 2024 roku przez Naczelną Izbę Aptekarską. Autorami pracy są: Magdalena Jasińska-Stroschein, Magdalena Waszyk-Nowaczyk, Olga Sierpniowska, Artur Jędra, Aleksandra Uruska i Jacek Jóźwiak.
– Spośród chorób przewlekłych dotykających w tej chwili społeczeństwo, cukrzyca jest jedną z najbardziej niepokojących. Jej globalna częstość występowania gwałtownie rośnie. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) przewiduje, iż do 2045 roku około 783 miliony dorosłych będzie żyło z cukrzycą, co doprowadzi do większej liczby zagrażających życiu powikłań zdrowotnych i hospitalizacji oraz skrócenia oczekiwanej długości życia – czytamy we wstępie pracy.
- Czytaj również: Światowy Dzień Cukrzycy okazją do badań przesiewowych w aptekach
Ponad 90% osób z cukrzycą choruje na cukrzycę typu 2 (T2DM). Choroba często pozostaje bezobjawowa przez wiele lat. Wczesne wykrycie podwyższonego stężenia glukozy we krwi, a następnie skuteczna redukcja modyfikowalnego ryzyka, może znacznie opóźnić lub zahamować rozwój pełnoobjawowej T2DM i jej powikłań.
– Kluczową rolę w tego typu strategiach profilaktycznych mogą odegrać farmaceuci, którzy często stanowią pierwszy punkt kontaktu między pacjentami a systemem opieki zdrowotnej – przekonują autorzy pracy.
Prawie połowa pacjentów skierowana do lekarza
W artykule przedstawiono wyniki pilotażowego, ogólnopolskiego programu badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 2 (T2DM). Pod koniec 2024 roku przeprowadziła je w polskich aptekach Naczelna Izba Aptekarska. W ramach programu farmaceuci przeprowadzali wywiady z pacjentami dzięki fińskiego kwestionariusza FINDRISC (Diabetes RISk SCore) przeznaczonego dla pacjentów z wysokim ryzykiem cukrzycy typu 2. Przeprowadzali również pomiary glikemii we krwi włośniczkowej. W zależności od wyniku, podejmowali dalsze interwencje, takie jak edukacja lub skierowanie do lekarza rodzinnego.
Interwencje farmaceutów prowadzono zgodnie z nowym algorytmem dotyczącym pomiarów stężenia glukozy we krwi w aptekach ogólnodostępnych. Opublikowano go jako “Wytyczne dla farmaceutów dotyczące postępowania podczas wykonywania pomiaru stężenia glukozy we krwi włośniczkowej” w ramach usługi Nowy Lek.
W badaniu przesiewowym wzięło udział łącznie 195 aptek ogólnodostępnych i 1813 osób, średnio dziewięć osób na aptekę. Pełne dane uzyskano dla 1153 osób.
– Nasze ustalenia wskazują, iż 36,2% uczestników miało nieznacznie podwyższone ryzyko cukrzycy typu 2. Natomiast 16,7% było w grupie wysokiego lub bardzo wysokiego ryzyka – wskazują autorzy publikacji.
- Czytaj również: Czujne oko farmaceuty w starciu z cukrzycą…
Podkreślają jednocześnie, iż identyfikacja osób z grupy wysokiego ryzyka pozwalała farmaceutom podjąć kolejny krok w opiece nad pacjentem. Mógł on przybrać formę skierowania do lekarza rodzinnego lub też zaoferowania spersonalizowanego wsparcia edukacyjnego dotyczącego cukrzycy typu 2 po diagnozie.
– Kluczowym elementem badania było wykonanie pomiaru poziomu glukozy we krwi włośniczkowej w ramach zaprojektowanego algorytmu. Wyniki wskazują, iż 35,5% uczestników miało nieprawidłowe stężenie glukozy na czczo (IFG) pomiędzy 5,6 a 6,9 mmol/l. Natomiast 11,8% miało stężenie powyżej 6,9 mmol/l, co wskazuje na niezdiagnozowaną cukrzycę. W rezultacie 47,3% tych osób zostało skierowanych przez farmaceutów do lekarzy rodzinnych w celu dalszej diagnozy – czytamy w artykule.
Farmaceuci i badania przesiewowe
Autorzy publikacji wskazują też, iż badania przesiewowe w kierunku cukrzycy prowadzone przez farmaceutów mogą znacząco poprawić wczesną diagnozę i leczenie. Oceniając poziom glukozy we krwi i niezwłocznie kierując pacjentów do lekarzy, farmaceuci przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka powikłań związanych z cukrzycą. To z kolei przyczynia się do poprawy długoterminowych wyników zdrowotnych.
– Osoby z wysokim wynikiem FINDRISC i nieprawidłowym poziomem glukozy były edukowane przez farmaceutów w zakresie zmian stylu życia. To podkreśla wagę tej interwencji. Dalsze badania mogłyby zbadać długoterminowy wpływ edukacji dotyczącej stylu życia prowadzonej przez farmaceutów na zapobieganie cukrzycy i innym zaburzeniom metabolicznym – uważają naukowcy.
Jednocześnie przyznają, iż ocena skuteczności przeprowadzonego przez nich badania – ze względu na rozdrobnienie systemu opieki zdrowotnej – jest ograniczona. Szczególnie, iż znaczna część skierowanych przez farmaceutów pacjentów z grupy wysokiego ryzyka nie zgłosiła się na dalsze konsultacje lekarskie.
– Z uwagi na eksploracyjny charakter tego badania pilotażowego, którego celem była ocena częstości występowania i podstawowych charakterystyk nieprawidłowych poziomów glukozy i podwyższonych wyników w skali FINDRISC, na tym etapie nie przeprowadzono rozszerzonych analiz z wykorzystaniem modelowania wieloczynnikowego. Przyszłe badania powinny zbadać długoterminowy wpływ takich interwencji na zmniejszenie częstości występowania cukrzycy typu 2. Badania te zyskałyby również na uwzględnieniu bardziej zróżnicowanych populacji i diagnozy stawianej przez lekarza/lekarza rodzinnego po skierowaniu – czytamy w artykule.
- Czytaj również: Opublikowano nowe zalecenia z diabetologii. Jest dużo zmian
Zdaniem autorów pilotaż podkreśla rolę, jaką mogą odegrać farmaceuci we wczesnym wykrywaniu cukrzycy typu 2 i jej profilaktyce. Wykorzystując narzędzia takie jak FINDRISC i wykonując pomiary poziomu glukozy we krwi mogą identyfikować osoby z grupy wysokiego ryzyka. Następnie mogą też skierować ich do lekarza oraz edukować na temat stylu życia.
– W obliczu rosnącego globalnego obciążenia cukrzycą, włączenie farmaceutów do strategii zdrowia publicznego stanowi cenny krok w kierunku poprawy wczesnego wykrywania i ograniczenia jej długoterminowego wpływu – podsumowują autorzy publikacji.
©MGR.FARM
