Obowiązujące przepisy nie określają dokładnych kryteriów kwalifikacji do żywienia dojelitowego w warunkach domowych. Ministerstwo Zdrowia chce to zmienić. Do konsultacji publicznych został skierowany projekt rozporządzenia określający warunki realizacji żywienia dojelitowego w warunkach domowych.
Aktualne warunki żywienia dojelitowego w warunkach domowych nie określają konkretnych kryteriów, które musi spełnić pacjent, by trafić do programu. Decyzja należy do lekarza, a uzależniona jest jedynie od jego wiedzy i oceny stanu zdrowia pacjenta. Może to prowadzić do niejednolitej praktyki i nierównego dostępu do tego świadczenia.
Precyzyjne kryteria włączenia i wyłączenia zaproponowała Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w opracowaniu analitycznym z 13 czerwca 2025 r. Powstały na podstawie analizy rekomendacji i wytycznych praktyki klinicznej, rozwiązań refundacyjnych oraz organizacyjnych, które funkcjonują w 10 krajach. Agencja wzięła pod uwagę rownież opinie ekspertów klinicznych, w tym konsultantów krajowych, prezesów towarzystw naukowych i kierowników ośrodków żywienia klinicznego.
Projekt rozporządzenia doprecyzowuje też warunki realizacji świadczenia w zakresie przygotowania pacjenta lub jego opiekunów do prowadzenia leczenia żywieniowego w warunkach domowych. To przygotowanie obejmuje ukończenie szkolenia z zakresu obsługi systemu żywienia dojelitowego, znajomości objawów mogących świadczyć o wystąpieniu powikłań związanych z terapią, nabycie umiejętności reagowania na drobne problemy techniczne i kliniczne. W przepisach ma pojawić się także zobowiązanie do niezwłocznego kontaktu z ośrodkiem żywieniowym lub personelem medycznym w razie wystąpienia trudności bądź sytuacji nagłej.
Rozporządzenie nie prowadzi do rozszerzenia koszyka świadczeń gwarantowanych ani do wprowadzenia nowych świadczeń, ale ma charakter porządkujący i doprecyzowujący, zwiększający przejrzystość obowiązujących przepisów. Do świadczenia kwalifikowani będą pacjenci, u których “ze względu na brak możliwości podaży odpowiedniej ilości substancji odżywczych drogą naturalną (doustną), niezbędnych do podtrzymania podstawowych funkcji życiowych, zachodzi konieczność długotrwałego stosowania żywienia dojelitowego z wykorzystaniem diet przemysłowych”. Kryteria włączenia do terapii żywienia dojelitowego obejmują m.in.:
- występowanie zaburzeń funkcji lub anatomii przewodu pokarmowego, które uniemożliwiają prawidłowe trawienie lub wchłanianie składników odżywczych z diety doustnej;
- brak możliwości pokrycia zapotrzebowania żywieniowego drogą doustną, pomimo stosowania diety naturalnej lub wspomaganej żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego;
- stwierdzone niedożywienie lub istotne ryzyko jego wystąpienia, potwierdzone na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w dokumencie kryteriów;
- dostęp do wydolnego i drożnego przewodu pokarmowego, umożliwiającego realizację celów żywieniowych;
- brak wskazań do hospitalizacji – pacjent wykazuje stabilność metaboliczną i wydolność narządową, pozwalającą na bezpieczne leczenie w warunkach domowych.
Jako kryteria wyłączenia z żywienia dojelitowego wymieniono:
- brak możliwości uzyskania skutecznego dostępu do przewodu pokarmowego;
- występowanie stanów klinicznych wymagających hospitalizacji lub stanowiących przeciwwskazanie do żywienia dojelitowego, w szczególności: ciężka psychoza, całkowita niedrożność przewodu pokarmowego, ostre krwawienie z przewodu pokarmowego, perforacja przewodu pokarmowego, wstrząs, zapalenie otrzewnej;
- istnienie ograniczeń prawnych lub społecznych, takich jak: brak świadomej zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego, znaczna niesprawność fizyczna lub intelektualna przy braku zapewnionej opieki ze strony opiekunów.
Według danych NFZ z 2025 roku żywienie dojelitowe dotyczy ok. 25 tys. osób, a jest realizowane przez 58 świadczeniodawców. W zdecydowanej większości z żywienia dojelitowego korzystają pacjenci neurologiczni, w tym osoby, które przeszły udar mózgu oraz pacjenci onkologiczni. Tą metodą żywieni są zarówno dorośli, jak i dzieci, osoby przebywające w szpitalach, w domach, a także te aktywne zawodowo.
Żywienie dojelitowe w warunkach domowych jest w Polsce refundowane od 2007 r. Opieka żywieniowa jest kompleksowa i Fundusz płaci za osobodzień, przy czym w skład świadczenia wchodzi dostarczenie produktów, czyli diet, zgłębników, strzykawek, opatrunków, a także zabezpieczenie lekarskie polegające na kwalifikacji lekarskiej oraz monitorowaniu pacjenta „pod telefonem”. Lekarz powinien zobaczyć pacjenta co najmniej raz na trzy miesiące. W skład świadczenia wchodzi również zabezpieczenie pielęgniarskie: pielęgniarka szkoli pacjenta, a następnie nadzoruje go w domu. Częścią procedury są też badania laboratoryjne raz na trzy miesiące. Niekiedy na rozpoczęcie procedury w domu trzeba chwilę poczekać – czas ten jest różny w zależności od województwa. Aktualny status podawany jest na stronach NFZ.
