Bezpieczeństwo suwerenności zdrowotnej współczesnego państwa opiera się nie tylko na sprawnej sieci szpitali, aptek i systemu ratownictwa medycznego, ale przede wszystkim na zabezpieczeniu początkowego ogniwa łańcucha dostaw – wytwarzania produktów leczniczych oraz ich substancji czynnych (API – Active Pharmaceutical Ingredients). W dobie narastających zagrożeń geopolitycznych za wschodnią granicą Rzeczypospolitej Polskiej oraz potencjalnych kryzysów energetycznych, pod koniec lipca 2026 roku Związek reprezentujący producentów farmaceutycznych skierował oficjalną petycję do Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Petycja podnosi kwestię krytycznej luki prawnej, która w razie ograniczeń w dostawach energii elektrycznej, gazu i ciepła lub w przypadku mobilizacji wojskowej grozi sparaliżowaniem krajowej produkcji leków.
W odpowiedzi z dnia 25 sierpnia 2026 r. organ odniósł się do zgłoszonych postulatów, określając swoje kompetencje administracyjne oraz stanowisko w toczącym się procesie legislacyjnym.
Ochrona przed ograniczeniami mediów energetycznych
Głównym motywem petycji branży farmaceutycznej jest wykazanie rażącej dysproporcji w traktowaniu wytwórców leków w porównaniu z innymi podmiotami realizującymi zadania użyteczności publicznej. Obowiązujące regulacje wykonawcze gwarantują bezwarunkową ochronę przed ograniczeniami w dostawach energii, gazu i ciepła m.in. szpitalom, jednostkom ratownictwa czy przedsiębiorstwom wodociągowo-kanalizacyjnym. Tymczasem zakłady farmaceutyczne zostały obwarowane nierealistycznymi warunkami formalno-technicznymi lub wręcz całkowicie pominięte:
- Dostawy gazu ziemnego: Podmioty opieki zdrowotnej i ratownictwa korzystają z bezwarunkowej ochrony. Wytwórcy leków są chronieni wyłącznie wtedy, gdy suma poboru nie przekracza 710 kWh/h.
- Dostawy energii elektrycznej: Szpitale i obiekty ratownictwa objęte są bezwarunkową ochroną. Producent leków podlega ochronie tylko w przypadku uzyskania statusu Infrastruktury Krytycznej (IK) lub gdy łączna moc umowna wynosi poniżej 300 kW.
- Dostawy ciepła i paliw stałych: Regulacje zabraniają wywoływania zakłóceń w obiektach opieki zdrowotnej, podczas gdy wytwórcy leków nie posiadają żadnej dedykowanej ochrony.
Duże zakłady farmaceutyczne zużywają wolumeny energii daleko przekraczające podane progi. Nagłe wyłączenie zasilania w trakcie syntezy chemicznej czy sterylizacji powoduje nieodwracalną utratę całych partii surowców w toku wytwarzania, uszkodzenie aparatury oraz konieczność przeprowadzenia wielotygodniowych procedur rewalidacji procesów zgodnie z wymogami Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP).
Autorzy petycji sformułowali trzy najważniejsze zasady prawne nakazujące niezwłoczną korektę przepisów:
- Zasada spójności systemowej: Ustawodawca chroni szpitale i ratownictwo. Chronienie placówek medycznych bez zabezpieczenia producentów leków podawanych w tych placówkach jest iluzoryczne.
- Zasada proporcjonalności: Wyrównanie poziomu ochrony producentów leków do standardów przyznanych innym podmiotom kluczowym dla funkcjonowania państwa.
- Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego: Zgodność z unijnym projektem Critical Medicines Act, traktującym produkcję leków krytycznych jako filar strategicznej autonomii UE.
Zabezpieczenie wykwalifikowanego personelu a mobilizacja wojskowa
Drugim filarem petycji jest ochrona zasobów ludzkich. Proces wytwarzania leków opiera się na unikalnej, zdobywanej latami wiedzy ekspertów: inżynierów procesu, analityków kontroli jakości, technologów i operatorów reaktorów. Powołanie tych osób do czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji grozi natychmiastowym wstrzymaniem produkcji i dystrybucji leków, gdyż zastąpienie ich z dnia na dzień jest niemożliwe.
W petycji powołano się na wnioski z raportu Proxima Research International pt. „Wpływ rosyjskiej inwazji na rynek farmaceutyczny w Ukrainie” (2022):
„Problemy kadrowe stały się jednymi z najistotniejszych dla całego kraju, a dla przemysłu farmaceutycznego w szczególności. W związku z tym, z powodu ogromnego odpływu personelu (głównie żeńskiej części pracowników), a także mobilizacji mężczyzn, sektor farmaceutyczny przeżywał poważne problemy. Mobilizacja to wciąż kwestia otwarta, bo istnieje oficjalna państwowa procedura zapewnienia personelu krytycznego dla funkcjonowania systemów. Ale w praktyce zajmuje ona sporo czasu i mogą ją stosować tylko podmioty gospodarcze zaliczone do infrastruktury krytycznej lub mające zadania mobilizacyjne, co nie obejmuje wszystkich pracowników działających w terenie.”
Powołując się na art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, branża wskazuje, iż wyłączenie kluczowych pracowników od służby wojskowej na wniosek przedsiębiorcy jest uzasadnione, gdyż ich powołanie groziłoby „zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem (…) działalności gospodarczej przedsiębiorcy niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa”. Postulat ten zyskał wyraziste poparcie Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Rzecznika Praw Pacjentów oraz Rzecznika MŚP na etapie uzgodnień projektu rozporządzenia RD527.
Odpowiedź Głównego Inspektora Farmaceutycznego
W odpowiedzi na petycję, Główny Inspektorat Farmaceutyczny wydał 25 sierpnia 2026 r. bardzo krótkie stanowisko podpisane przez Dyrektora Departamentu Kontroli Wewnętrznej i Zarządzania Zgodnością, Mateusza Żubera. GIF wskazuje w nim, iż organem uprawnionym do dokonywania zmian w aktach wykonawczych objętych petycją jest wyłącznie Rada Ministrów.
– Organem adekwatnym do zmiany rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2021 r. w sprawie sposobu i trybu wprowadzania ograniczeń w poborze gazu ziemnego; rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wprowadzania ograniczeń w sprzedaży paliw stałych oraz w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej lub ciepła oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny jest Rada Ministrów – czytamy w odpowiedzi.
Pomimo braku samodzielnej inicjatywy uchwałodawczej w odniesieniu do rozporządzeń Rady Ministrów, GIF deklaruje aktywne włączenie się w proces opiniodawczy w toku prac międzyresortowych.
– W czasie prowadzenia uzgodnień międzyresortowych ws. projektów zmian w powyższych rozporządzeń, propozycje będą analizowane przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego – deklaruje organ.
