Wypalenie zawodowe wśród przedstawicieli zespołów stomatologicznych od lat uznawane jest za poważny problem zdrowotny i organizacyjny. Najnowszy przegląd badań wskazuje, iż jego konsekwencje mogą wykraczać daleko poza dobrostan personelu – wpływając również na bezpieczeństwo pacjentów, jakość leczenia oraz decyzje o odejściu z zawodu.
Stan psychiczny i dobrostan członków zespołów stomatologicznych mają najważniejsze znaczenie zarówno dla jakości opieki, jak i stabilności całego systemu ochrony zdrowia. Jak podkreślili autorzy przeglądu – międzynarodowy zespół naukowców m.in. z Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii i Korei Południowej – środowisko pracy w stomatologii wiąże się z wysokim poziomem przewlekłego stresu, który może prowadzić do wypalenia zawodowego.
Według wcześniejszych analiz, choćby 60-80% dentystów doświadcza istotnych objawów wypalenia. Zjawisko to obejmuje trzy główne obszary: wyczerpanie emocjonalne, depersonalizację, czyli utratę empatii wobec pacjentów, a także obniżone poczucie skuteczności zawodowej. Współczesne modele opisujące wypalenie uwzględniają również pogorszenie funkcji poznawczych, takich jak koncentracja czy pamięć, a także spadek efektywności pracy.
– Wypalenie zawodowe nie powinno być postrzegane jako błahy problem indywidualny. Jego konsekwencje mają wymiar osobisty, zawodowy i finansowy – napisali eksperci w artykule „The Relationship Between Burnout in Dental Care Professionals and Patient Safety: A Scoping Review” opublikowanym na łamach „Intenational Dental Journal”.
Wypalenie a bezpieczeństwo pacjenta
Celem opublikowanego przeglądu było określenie zależności pomiędzy wypaleniem zawodowym personelu stomatologicznego a bezpieczeństwem pacjentów, w tym występowaniem błędów medycznych, niezadowoleniem pacjentów oraz obniżeniem jakości leczenia.
Analiza objęła publikacje dostępne do grudnia 2024 r. w bazach CINAHL, EMBASE, MEDLINE, PsycINFO i Scopus. Ostatecznie do przeglądu zakwalifikowano pięć badań obejmujących łącznie 2362 pracowników ochrony zdrowia jamy ustnej.
Wyniki wskazały, iż wypalenie zawodowe było związane przede wszystkim z większą skłonnością do opuszczenia zawodu. W jednym z badań wykazano również zależność pomiędzy wysokim poziomem wypalenia a częstszym zgłaszaniem błędów popełnianych podczas leczenia.
– Lekarze dentyści z wysokim wynikiem w skali wypalenia Maslach Burnout Inventory ponad czterokrotnie częściej deklarowali popełnienie błędu w ciągu ostatnich sześciu miesięcy – poinformowano.
Ograniczona liczba badań i duże różnice metodologiczne
Autorzy podkreślili jednocześnie, iż dostępne dane są przez cały czas ograniczone. Spośród 228 przeanalizowanych publikacji jedynie pięć spełniło kryteria włączenia do przeglądu. Co więcej, badania różniły się zarówno stosowanymi narzędziami do oceny wypalenia, jak i sposobem definiowania bezpieczeństwa pacjenta.
Znaczną część analiz prowadzono wśród higienistek stomatologicznych, a cztery z pięciu badań pochodziły ze Stanów Zjednoczonych, co utrudnia uogólnianie wyników na inne systemy ochrony zdrowia.
Badacze zwrócili również uwagę na problem niejednoznacznego rozumienia pojęcia „błędu medycznego”. W części badań uczestnicy odpowiadali jedynie „tak” lub „nie” na pytanie o popełnienie błędu, bez wskazania jego charakteru czy konsekwencji dla pacjenta.
Potrzeba zmian systemowych i dalszych badań
Zdaniem autorów, problem wypalenia zawodowego wymaga nie tylko wsparcia indywidualnego dla pracowników, ale także zmian organizacyjnych i systemowych. W tym kontekście przywołano inicjatywy Światowej Federacji Dentystycznej FDI, która opracowała cyfrowe narzędzia wspierające zdrowie psychiczne zespołów stomatologicznych.
Eksperci podkreślili, iż konieczne są dalsze badania obejmujące cały personel stomatologiczny oraz bardziej precyzyjne definiowanie zależności pomiędzy wypaleniem a bezpieczeństwem leczenia. – Dostępne dowody sugerują, iż wypalenie zawodowe może zwiększać ryzyko odejścia z zawodu oraz sprzyjać występowaniu błędów w opiece nad pacjentem – napisano.
Wnioski z przeglądu wpisują się w obserwowany globalnie trend wskazujący, iż dobrostan personelu medycznego staje się jednym z kluczowych elementów wpływających na jakość i bezpieczeństwo opieki zdrowotnej.
Źródło: https://www.sciencedirect.com
Wypalenie zawodowe to problem, który może dotknąć każdego lekarza dentystę. Mówi o nim dr Dorota Merecz-Kot, kierownik Zakładu Psychologii Pracy Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi.
