W sercu Europy, w imię ochrony zdrowia, postawiono pod znakiem zapytania nie tylko swobodę przemieszczania się, ale i samą logikę wspólnego rynku.
Dekret, który z turysty robi przestępcę
Zgodnie z nowym francuskim dekretem, woreczki nikotynowe (tzw. pouches) oraz inne doustne produkty z nikotyną zostały objęte całkowitym zakazem. Francuskie władze poszły jednak o krok dalej niż zwykła prohibicja sprzedaży. Zakaz obejmuje również posiadanie tych produktów.
W praktyce oznacza to prawną pułapkę na miliony Europejczyków. Polak, Szwed czy Duńczyk podróżujący do Paryża z produktem legalnie kupionym we własnym kraju, w momencie przekroczenia granicy staje się przestępcą. Wysokość kar nie jest znana, ale wedle francuskich mediów mogą być one drakońskie: do 5 lat więzienia i grzywna sięgająca 375 tysięcy euro.
To sytuacja bez precedensu, w której "detencja" (posiadanie) używki dostępnej na każdej stacji benzynowej w Warszawie czy Sztokholmie, jest we Francji ścigana z taką samą surowością, jak obrót substancjami zakazanymi.
Dlaczego Francja mówi "non"?
Za radykalną decyzją rządu stoi opinia Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Sanitarnego (Anses). Francuscy eksperci biją na alarm, wskazując na kilka kluczowych zagrożeń. Z jednej stronyc chodzi o atrakcyjność dla młodych. Promocja w mediach społecznościowych i owocowe aromaty mają przyciągać nastolatków, budując uzależnienie od nikotyny na wczesnym etapie życia.
Wedle francuskich władz istnieje też ryzyko zatruć. Anses odnotowała wzrost przypadków ostrych zatruć nikotynowych (wymioty, drgawki), szczególnie wśród osób nieświadomych mocy produktu. W 2022 roku zidentyfikowano we Francji 131 takich przypadków. Argumentem ma też być dyskretne użycie. Możliwość "niewidocznego" stosowania woreczków w miejscach publicznych czy szkołach została uznana za wadę, a nie zaletę produktu.
Co ciekawe, zakaz nie dotyczy tytoniu do żucia ani medycznych substytutów nikotyny (gum farmaceutycznych), co tylko potęguje wrażenie niespójności przepisów.
Szwedzka kontrofensywa: "Zawiesić sesje w Strasburgu!"
Na reakcję nie trzeba było długo czekać. Najmocniejszy głos sprzeciwu popłynął ze Szwecji – kraju, który dzięki alternatywom dla papierosów osiągnął najniższy poziom palenia w UE. Szwedzka delegacja europosłów z centrolewicowej grupy S&D wysłała 31 marca oficjalne pisma do Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego.
Szwedzi oskarżają Francję o brak podstaw naukowych dla tak radykalnego zakazu, nieproporcjonalność kar, które uderzają w zwykłych konsumentów oraz o naruszenie swobody przemieszczania się i zasad jednolitego rynku UE.
Argumentacja szwedzkich polityków jest niezwykle ostra. Sugerują oni nawet, iż dopóki Francja nie zapewni bezpieczeństwa prawnego obywatelom UE posiadającym legalne produkty nikotynowe, sesje plenarne Parlamentu Europejskiego w Strasburgu powinny zostać zawieszone. To sygnał, iż spór o woreczki przestał być debatą medyczną, a stał się pełnowymiarowym kryzysem dyplomatycznym.
Europa dwóch prędkości (i wielu pomysłów)
Sytuacja we Francji to ekstremum na tle mozaiki przepisów w innych krajach:
Holandia i Belgia: Również zakazały sprzedaży, motywując to walką o "pokolenie wolne od dymu". W Belgii zakaz nie jest ściśle przestrzegany, w obu krajach posiadanie woreczków nie jest nielegalne, chodzi tylko o sprzedaż.
Dania i Finlandia: Postawiły na regulację aromatów (tylko tytoń i mentol) zamiast całkowitego zakazu.
Polska: Woreczki są legalne, choć planowany jest zakaz produktów z aromatem innym niż tytoniowy oraz uszczelnienie dostępu dla nieletnich.
Niemcy: Klasyfikują je jako żywność, co pozwala na usuwanie niektórych partii z rynku ze względu na "zagrożenie zdrowia", ale sprzedaż online przez cały czas trwa.
Model zakazowy kontra model redukcji szkód
Spór francusko-szwedzki obnaża głębszy konflikt filozoficzny. Francja, mimo rygorystycznych zakazów, walczy z jedną z największych szarych stref papierosowych w Europie. Z kolei Szwecja, akceptując mniej szkodliwe formy nikotyny (jak snus czy woreczki), niemal wyeliminowała palenie tradycyjne.
Francuski dekret tworzy swoisty precedens. jeżeli każde państwo UE zacznie karać więzieniem za posiadanie produktów legalnych u sąsiada, idea wspólnoty bez granic stanie się fikcją. Dla podróżnego z Polski wniosek na dziś jest jeden: wybierając się do Paryża, lepiej opróżnić kieszenie z wszystkiego, co zawiera nikotynę, a nie jest papierosem. Bo we Francji walka o zdrowie właśnie przybrała twarz prokuratora.
