Mikroklimat rozwijający się w fałdach skórnych, szczególnie u pacjentów otyłych i unieruchomionych, znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia MASD, infekcji grzybiczych i innych uszkodzeń skóry, które nieleczone, mogą przekształcić się w trudno gojące się rany.
Uszkodzenia skóry związane z wilgocią (MASD) pozostają stałym i kosztownym wyzwaniem w placówkach opieki zdrowotnej. Na występowanie zmian skórnych szczególnie narażeni są pacjenci z otyłością, ograniczoną ruchomością i przykurczami, u których występują głębokie fałdy skórne. W miejscach tych mogą rozwijać się mikroklimaty, w których występuje podwyższona wilgotność i ciepło, zmiany pH, tarcie. Czynniki te zwiększają ryzyko uszkodzenia bariery skórnej, a także zwiększają podatność na infekcje.
Dlaczego uszkodzenia w fałdach skórnych mogą być niebezpieczne?
Zmiany skórne występujące w fałdach skórnych nie są związane z brakiem higieny, a ze specyficznym mikroklimatem. Mikroklimat panujący w fałdach skórnych stanowi miejsce, w którym zbiegają się liczne czynniki ryzyka zagrażające integralności skóry:
- wilgoć – pot nie ma możliwości swobodnego odparowania, co prowadzi do rozmiękania naskórka,
- ciepło – zwiększona temperatura ciała pod fałdem skórnym sprzyja rozwojowi drobnoustrojów,
- tarcie – ruchy tarcia powodują, iż skóra ociera się o siebie, prowadząc do mikrourazów i uszkodzenia integralności skóry.
Podwyższona wilgotność i temperatura zmieniają adekwatności mechaniczne skóry, zmniejszając jej wytrzymałość na rozciąganie i zwiększając podatność na urazy spowodowane tarciem. Dochodzi do naruszenia bariery naskórkowej, co otwiera wrota do inwazji drobnoustrojów i prowadzi do rozwoju stanu zapalnego. Bez odpowiedniej interwencji uraz gwałtownie przekształca się w otwartą i sączącą ranę.
Zmiany w fałdach skórnych
Do najczęstszych zmian w fałdach skórnych należą:
- wyprzenia i odparzenia – stan zapalny wywołany przez tarcie i zwiększoną wilgotność skóry. Objawia się zaczerwienieniem, pieczeniem i bolesnymi pęknięciami;
- zakażenia bakteryjne – występują zaognione, czerwone plamy, pieczenie, bolesność, świąd, pękanie naskórka, nieprzyjemny zapach, a w zaawansowanych stadiach – sącząca się wydzielina;
- zakażenia grzybicze – występują czerwone zmiany, świąd, łuszczenie się naskórka, drobne pęcherze.
Zapalenie skóry w fałdach skórnych, wyprzenie skóry i infekcje grzybicze to najczęstsze problemy dotykające pacjentów otyłych i z ograniczoną sprawnością ruchową. Badania pokazują, iż wyprzenia pojawiają się choćby u 20-30 proc. osób z otyłością.
Nagromadzenie wilgoci w fałdach skórnych sprzyja maceracji, która osłabia warstwę rogową naskórka i zwiększa przepuszczalność dla czynników drażniących oraz patogenów. Środowisko to szczególnie sprzyja rozwojowi grzybów z gatunku Candida. Oprócz zakażeń grzybiczych, wilgoć i tarcie w fałdach skórnych, zwiększają ryzyko pęknięć skóry, nadżerek i progresji istniejących ran. Powikłania w obszarach fałd skórnych przyczyniają się dodatkowo do wydłużenia hospitalizacji, wyższych kosztów leczenia i obciążenia pracą personelu medycznego.
Jak pielęgnować skórę w okolicach fałdów skórnych?
W postępowaniu ze zmianami w fałdach skórnych najważniejsze jest wczesne rozpoznanie problemu.
W pierwszym stadium skóra zwykle jest zaczerwieniona i delikatnie swędzi. Może być także błyszcząca i/lub wilgotna. Drugie stadium oznacza już stan zapalny – pacjenci odczuwają bolesność, pieczenie, a skóra staje się żywo czerwona. Z rany może sączyć się płyn surowiczy, a także mogą występować pęknięcia naskórka. Trzecie stadium to infekcja (wyprzenie grzybicze lub bakteryjne), która jest momentem krytycznym. Pojawia się nieprzyjemny zapach, biały nalot i niewielkie krostki wokół rany.
Pielęgnacja skóry w okolicach fałdów opiera się na:
- oczyszczaniu: do oczyszczania skóry zalecane są delikatne środki myjące o kwaśnym pH; skórę należy myć dłonią i unikać gąbek;
- osuszaniu: skóra w fałdach skórnych musi być sucha, ale nie należy jej pocierać. Zaleca się metodę tzw. „stemplowania”, czyli przykładanie do ciała miękkiego, najlepiej jałowego kompresu, do momentu aż wchłonie całą wilgoć;
- zabezpieczeniu: po dokładnym osuszeniu skórę i ewentualne zmiany skórne należy zabezpieczyć. W przypadku zaczerwienienia wystarczy preparat barierowy (np. kremy, emulsje zawierające tlenek cynku, preparaty z pantenolem i alantoniną). Sączące się rany w fałdach skórnych wymagają zabezpieczenia opatrunkiem, np. specjalistycznym na rany z wysiękiem (wchłaniają nadmiar wilgoci) lub przeciwdrobnoustrojowym.
Ponadto pacjenci powinni ubierać bieliznę przyjazną skórze, najlepiej wykonaną z naturalnych materiałów (np. bawełna) i unikać syntetycznych, drażniących koronek. Ważna jest również codzienna higiena skóry – po każdym spoceniu się najeży jak najszybciej umyć skórę i osuszyć wrażliwe miejsca.
Źródła: woundsource.com, hartmann.info
