Codzienne stosowanie indywidualnie dobranych szczoteczek międzyzębowych już od pierwszego trymestru ciąży może znacząco ograniczyć krwawienie dziąseł – wynika z randomizowanego badania klinicznego przeprowadzonego wśród kobiet z grupy wysokiego ryzyka stanu przedrzucawkowego. Największą poprawę odnotowano już w pierwszym tygodniu stosowania, a korzystny efekt utrzymywał się do końca ciąży.
Zapalenie dziąseł związane z ciążą dotyczy choćby 70% ciężarnych i jest jednym z najczęściej występujących problemów ze zdrowiem jamy ustnej w tym okresie. Zmiany hormonalne oraz immunologiczne nasilają odpowiedź zapalną organizmu na biofilm bakteryjny, zwiększając skłonność do krwawienia dziąseł, choćby jeżeli ilość płytki nazębnej pozostaje na podobnym poziomie.
Choć skuteczność szczoteczek międzyzębowych w profilaktyce chorób przyzębia została dobrze udokumentowana u osób dorosłych, dotychczas brakowało badań oceniających ich wpływ na przebieg ciążowego zapalenia dziąseł. Lukę tę wypełnia nowe randomizowane badanie kliniczne przeprowadzone w Senegalu, którego wyniki wskazują, iż odpowiednio dobrana higiena przestrzeni międzyzębowych może stanowić cenny element opieki nad kobietami w ciąży.
Pierwsze efekty już po tygodniu
W badaniu uczestniczyły 323 kobiety będące w pierwszej ciąży, zakwalifikowane do grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Wszystkie znajdowały się około 12. tygodnia ciąży i nie chorowały na zapalenie przyzębia. Uczestniczki losowo przydzielono do dwóch grup. Jedna otrzymała indywidualny instruktaż higieny wraz z odpowiednio dobranymi szczoteczkami międzyzębowymi do codziennego stosowania, natomiast druga pozostawała przy standardowych zaleceniach dotyczących higieny jamy ustnej.
Badacze regularnie oceniali stan dziąseł aż do ósmego miesiąca ciąży, analizując przede wszystkim krwawienie podczas zgłębnikowania (BOP), uznawane za jeden z najważniejszych wskaźników aktywnego stanu zapalnego.
– Największą poprawę zaobserwowano już w ciągu pierwszego tygodnia od rozpoczęcia stosowania szczoteczek międzyzębowych – napisano w artykule „Impact of Interdental Brushing on Pregnancy-Associated Gingivitis: A Secondary Analysis of a Randomised Controlled Trial” na łamach „Journal of Clinical Periodontology”.
Już po siedmiu dniach codziennego oczyszczania przestrzeni międzyzębowych odsetek miejsc krwawiących uległ zmniejszeniu o ponad 56%. Kolejne miesiące przyniosły dalszą poprawę, choć jej tempo było już mniejsze, co sugeruje, iż największe korzyści osiąga się bardzo gwałtownie po wdrożeniu adekwatnej higieny.
Krwawienie zmniejszyło się niemal o 80%
Najbardziej znaczące kliniczne wyniki odnotowano pod koniec obserwacji. W grupie stosującej szczoteczki międzyzębowe średni odsetek krwawiących miejsc spadł z około 56% na początku badania do zaledwie 12% w ósmym miesiącu ciąży. Oznacza to redukcję krwawienia o blisko 80%.
W grupie kontrolnej nie stwierdzono natomiast istotnych zmian – poziom krwawienia pozostawał praktycznie niezmieniony przez cały okres obserwacji. – Łączna redukcja krwawienia dziąseł osiągnęła blisko 80%, podczas gdy u kobiet objętych standardową opieką nie zaobserwowano istotnej poprawy – zaznaczono.
Jeszcze wyraźniejsze efekty uzyskano u kobiet, u których na początku badania występowało najbardziej nasilone zapalenie dziąseł. W tej grupie redukcja krwawienia przekroczyła 84%, co wskazuje, iż największe korzyści z higieny przestrzeni międzyzębowych mogą odnosić pacjentki z najbardziej zaawansowanym stanem zapalnym.
Szczoteczki międzyzębowe okazały się najważniejszym czynnikiem poprawy
Analiza statystyczna wykazała, iż codzienne stosowanie szczoteczek międzyzębowych było najsilniejszym niezależnym czynnikiem sprzyjającym ustępowaniu krwawienia dziąseł. Kobiety korzystające z tej metody higieny miały ponad trzykrotnie większą szansę na osiągnięcie poprawy niż uczestniczki pozostające przy standardowej pielęgnacji.
Co istotne, efekt utrzymywał się również po uwzględnieniu wieku, wykształcenia czy wyjściowego nasilenia zapalenia dziąseł. – Codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych okazało się najsilniejszym niezależnym predyktorem ustępowania krwawienia dziąseł – czytamy.
Autorzy podkreślili również bardzo dobrą współpracę uczestniczek. Przestrzeganie zaleceń dotyczących stosowania szczoteczek międzyzębowych wyniosło średnio 87%, a w trakcie badania nie odnotowano działań niepożądanych związanych z ich używaniem.
Ciąża to dobry moment na rozszerzenie profilaktyki
Zdaniem autorów, wyniki badania potwierdzają zasadność włączania indywidualnie dobranej higieny przestrzeni międzyzębowych do standardowej opieki stomatologicznej nad kobietami w ciąży. Szczególnie istotne wydaje się rozpoczęcie profilaktyki już w pierwszym trymestrze, kiedy zmiany hormonalne zaczynają sprzyjać rozwojowi stanu zapalnego.
Jednocześnie badacze zaznaczyli, iż ograniczenie krwawienia dziąseł nie oznacza automatycznie zmniejszenia ryzyka powikłań położniczych. W prezentowanym badaniu nie wykazano wpływu stosowania szczoteczek międzyzębowych na częstość stanu przedrzucawkowego, porodów przedwczesnych ani niskiej masy urodzeniowej noworodków. Wyniki te będą jednak przedmiotem odrębnych analiz.
– Wyniki badania pokazują, iż indywidualnie dobrane szczoteczki międzyzębowe mogą stać się prostym, bezpiecznym i skutecznym elementem profilaktyki zdrowia jamy ustnej u kobiet w ciąży – napisano.
Potrzebne są dalsze badania
Autorzy zwrócili jednocześnie uwagę, iż badanie koncentrowało się na klinicznych objawach zapalenia dziąseł, nie analizując jednocześnie zmian mikrobiologicznych ani immunologicznych. W przyszłości planowane są badania pozwalające ocenić, w jaki sposób mechaniczne usuwanie biofilmu wpływa na odpowiedź zapalną organizmu oraz czy może przekładać się na poprawę ogólnego przebiegu ciąży.
Mimo tych ograniczeń, przedstawione wyniki stanowią jedno z pierwszych wysokiej jakości badań klinicznych pokazujących, iż codzienne stosowanie odpowiednio dobranych szczoteczek międzyzębowych od początku ciąży może gwałtownie i skutecznie ograniczać objawy ciążowego zapalenia dziąseł. Dla lekarzy dentystów, higienistek stomatologicznych oraz ginekologów jest to kolejny argument przemawiający za włączaniem profilaktyki stomatologicznej do rutynowej opieki nad ciężarnymi pacjentkami.
Źródło: https://onlinelibrary.wiley.com
Przygotowanie organizmu kobiety do ciąży powinno obejmować także przygotowanie jamy ustnej – usunięcie ognisk próchnicy, eliminację stanów zapalnych oraz wyleczenie ewentualnych chorób dziąseł. W praktyce ten obszar wciąż bywa jednak pomijany. – W takich sytuacjach myśli się częściej np. o probiotykach ułatwiających zajście w ciążę lub o kwasie foliowym, a o takich rzeczach, jak dobrze przygotowana jama ustna często niestety zapominamy. Nie bójmy się o tym rozmawiać z naszymi pacjentkami – mówi dr n. med. Michał Gontkiewicz – lekarz ginekolog, członek prezydium ORL w Warszawie.
