18 marca 2026 r. z inicjatywy Fundacji Onkologicznej Alivia do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zostało skierowane stanowisko Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta dotyczące projektu zarządzenia zmieniającego zasady finansowania świadczeń diagnostycznych w Ambulatoryjnej Opiece Specjalistycznej (AOS).
Dokument stanowi istotny głos środowiska pacjentów w dyskusji nad planowanymi zmianami, które mogą mieć bezpośredni wpływ na dostępność kluczowych badań diagnostycznych w Polsce.
Kluczowe założenia projektu i obawy pacjentów
Zgodnie z propozycją Narodowego Funduszu Zdrowia, w przypadku przekroczenia wartości kontraktu świadczenia diagnostyczne – w tym tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz badania endoskopowe – miałyby być finansowane jedynie na poziomie 40% ich wartości.
Rada Organizacji Pacjentów podkreśla, iż choć celem zmian jest stabilizacja finansowa systemu ochrony zdrowia, proponowany mechanizm może przynieść poważne, niezamierzone konsekwencje dla pacjentów.
W szczególności istnieje ryzyko, że:
- realizacja badań ponadlimitowych stanie się nieopłacalna dla części placówek,
- liczba wykonywanych badań ulegnie zmniejszeniu,
- czas oczekiwania na diagnostykę znacząco się wydłuży.
Diagnostyka fundamentem leczenia
W swoim stanowisku Rada zwraca uwagę, iż badania objęte projektowanymi zmianami stanowią podstawę procesu diagnostycznego – zarówno w chorobach przewlekłych, jak i nowotworowych.
W wielu przypadkach to właśnie badania obrazowe i endoskopowe wykonywane w AOS są pierwszym krokiem do rozpoznania choroby i rozpoczęcia leczenia. Ograniczenie ich dostępności może prowadzić do opóźnień diagnostycznych, a w konsekwencji pogorszenia wyników leczenia.
Szczególnie niepokojący jest fakt, iż wielu pacjentów rozpoczyna diagnostykę poza szybką ścieżką onkologiczną. Oznacza to, iż ograniczenia w AOS mogą bezpośrednio wpływać na późniejsze wykrywanie chorób nowotworowych.
Ryzyko pogłębienia problemów systemowych
Rada Organizacji Pacjentów wskazuje, iż proponowane zmiany mogą pogłębić już istniejące problemy związane z dostępnością świadczeń i wydłużającymi się kolejkami. Może to również zwiększyć nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej.
Zdaniem Rady działania na rzecz stabilizacji finansowej systemu nie powinny odbywać się kosztem ograniczania dostępu do diagnostyki, która ma bezpośredni wpływ na zdrowie i życie pacjentów.
Postulaty Rady Organizacji Pacjentów
W skierowanym stanowisku Rada apeluje do Prezesa NFZ o:
- odstąpienie od wprowadzenia współczynnika korygującego dla świadczeń diagnostycznych realizowanych ponad wartość kontraktu,
- zapewnienie stabilnego i adekwatnego finansowania kluczowych badań diagnostycznych,
- przeprowadzenie pogłębionej analizy wpływu proponowanych zmian na dostępność świadczeń i czas oczekiwania pacjentów,
- wzmocnienie mechanizmów monitorowania dostępności diagnostyki i identyfikowania wąskich gardeł systemu,
- prowadzenie szerokiego dialogu z organizacjami pacjentów przed wdrożeniem zmian.
Gotowość do dialogu
Rada Organizacji Pacjentów zadeklarowała gotowość do współpracy przy wypracowaniu rozwiązań, które pozwolą pogodzić konieczność stabilizacji finansów publicznych z zapewnieniem pacjentom realnego, terminowego i równego dostępu do diagnostyki oraz leczenia.
Stanowisko zostało podpisane przez Prezydium Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta.
Stanowisko Rady Organizacji Pacjentów przekazane do Prezesa NFZ – apel o ochronę dostępu do diagnostyki © Alivia Onkofundacja.
