Czym jest spironolakton?
Spironolakton jest antagonistą receptorów mineralokortykosteroidowych. Jednak oprócz wysokiego powinowactwa do receptorów aldosteronu wiąże się także z receptorami androgenowymi oraz progesteronowymi. W lecznictwie ogólnym stosowany jest m.in. w zastoinowej i ciężkiej niewydolności serca, marskości wątroby z wodobrzuszem i obrzękami, wodobrzuszu w przebiegu nowotworów złośliwych, zespole nerczycowym, w diagnostyce i leczeniu pierwotnego aldosteronizmu oraz jako leczenie wspomagające w nadciśnieniu tętniczym.
Z punktu widzenia receptury aptecznej szczególne znaczenie ma jego działanie antyandrogenowe, co oznacza zmniejszenie aktywności gruczołów łojowych, ograniczenie wydzielania sebum oraz redukcję zmian zapalnych skóry. To wszystko przekłada się na poprawę obrazu klinicznego trądziku.
Spironolakton – adekwatności
Spironolakton występuje w postaci białego proszku o charakterystycznym zapachu. Dobrze rozpuszcza się w etanolu, natomiast słabo w wodzie, a w recepturach może być łączony m.in. z kofeiną lub cytrynianem sildenafilu. Na obecnym etapie nie jest możliwe sporządzenie stabilnego roztworu zawierającego jednocześnie spironolakton i minoksydyl. Oprócz tego należy również pamiętać, iż dodatek kwasów do preparatów zawierających spironolakton wpływa niekorzystnie na jego stabilność. Stężenie spironolaktonu w roztworze zależy bezpośrednio od procentowej zawartości etanolu.
Zastosowanie spironolaktonu w leczeniu trądziku
Badania wykazały, iż spironolakton może być skutecznie wykorzystywany w leczeniu trądziku u osób dorosłych. Zgodnie z wynikami badań klinicznych, stosowany doustnie w dawce 50–100 mg na dobę wykazuje większą skuteczność w leczeniu trądziku hormonalnego w porównaniu z placebo oraz doksycykliną, natomiast najlepsze efekty terapeutyczne obserwuje się po około 4–6 miesiącach od rozpoczęcia leczenia.
Działanie spironolaktonu prowadzi do zmniejszenia nasilenia stanów zapalnych skóry, a po zakończeniu terapii nawrót objawów występuje rzadziej niż w przypadku leczenia doksycykliną. W recepturze aptecznej spironolakton może być stosowany miejscowo, m.in. w postaci 5% kremów lub 2% roztworów na bazie etanolu.
Zobacz też: Trądzik – czy lek recepturowy może pomóc?
Przykładowe receptury w leczeniu trądziku
Rp.
Spironolactoni 5,0
Lekobaza ad 100,0
M.f. cremor
D.S. Według wskazań lekarza
Rp.
Spironolactoni 5,0
Clindamycini hydrochloridi 2,0
Vit. A dens. 0,5
Lekobaza ad 100,0
M.f. cremor
D.S. Według wskazań lekarza
Spironolakton w terapii schorzeń androgenowych
Spironolakton znajduje również zastosowanie w terapii schorzeń o podłożu androgenowym. Badania kliniczne potwierdziły jego skuteczność w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet, gdzie kluczową rolę odgrywa nadmierna aktywność androgenów na poziomie mieszków włosowych. Dzięki adekwatnościom antyandrogenowym spironolakton hamuje wiązanie androgenów z receptorami, co może prowadzić do zahamowania procesu miniaturyzacji mieszków włosowych oraz poprawy gęstości i jakości włosów.
W badaniach oceniano miejscowe preparaty zawierające spironolakton w stężeniach od 1% do 5%, stosowane 1–2 razy dziennie. Terapia była dobrze tolerowana, a pierwsze efekty obserwowano po kilku miesiącach regularnego stosowania.
Szczególne znaczenie spironolakton zyskał również w leczeniu trądziku hormonalnego opornego na standardowe metody terapii. Ograniczenie wpływu androgenów na gruczoły łojowe pozwala na skuteczne zmniejszenie wydzielania sebum i redukcję zmian zapalnych, co czyni go cenną opcją terapeutyczną u pacjentek z nawracającym lub trudnym w leczeniu trądzikiem.
Sprawdź również: Wcierka na łysienie androgenowe – nowa recepturowa formuła
Przykłady receptur – roztwory
Rp.
Spironolactoni 2,0
Aquae
Glyceroli aa 15,0
Ethanoli 96% ad 100,0
M.f. sol.
Wykonanie
Spironolakton rozpuszcza się w etanolu, następnie dodaje wodę i glicerol. Preparat przenosi się do odpowiedniego opakowania. Uzyskany roztwór jest stabilny – nie obserwuje się wytrącania osadu ani zmian barwy czy zapachu.
Rp.
Spironolactoni 3,0
Minoxidili 5,0
Aquae
Glyceroli aa 15,0
Ethanoli 96% ad 100,0
M.f. sol.
Uwagi technologiczne
Minoksydyl rozpuszcza się stopniowo w rozpuszczalniku, a następnie porcjami dodaje spironolakton. Po pewnym czasie obserwuje się żółknięcie roztworu. Po kilku miesiącach od sporządzenia może pojawić się zapach siarkowodoru, co potwierdza brak stabilności takiego połączenia.
Przeciwwskazania do stosowania spironolaktonu
Stosowanie spironolaktonu jest przeciwwskazane w ciąży ze względu na jego działanie antyandrogenowe i potencjalny wpływ na rozwój płodu. Oprócz tego nie powinni go stosować pacjenci z ostrą lub ciężką przewlekłą niewydolnością nerek oraz u osób z hiperkaliemią, ponieważ substancja ta może prowadzić do dalszego wzrostu stężenia potasu i groźnych zaburzeń rytmu serca. Ostrożność należy zachować także u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki wpływające na gospodarkę potasową, takie jak inhibitory ACE, sartany, niesteroidowe leki przeciwzapalne czy inne diuretyki oszczędzające potas, a także u osób z chorobą Addisona. W przypadku stosowania miejscowego przeciwwskazaniem może być nadwrażliwość na spironolakton lub składniki podłoża oraz uszkodzenia ciągłości skóry w miejscu aplikacji.
Spironolakton jako surowiec recepturowy stanowi wartościowe rozszerzenie możliwości terapeutycznych w praktyce aptecznej, szczególnie w dermatologii. Jego udokumentowane działanie antyandrogenowe pozwala na skuteczne wykorzystanie zarówno w leczeniu zarówno trądziku hormonalnego, jak i schorzeń androgenowych, takich jak łysienie androgenowe u kobiet. Możliwość sporządzania indywidualnie dopasowanych preparatów miejscowych zwiększa bezpieczeństwo terapii i ogranicza ryzyko działań ogólnoustrojowych. Przy zachowaniu zasad prawidłowej receptury, uwzględnieniu stabilności formulacji oraz przeciwwskazań klinicznych, spironolakton może stać się cennym i nowoczesnym narzędziem w terapii pacjentów z trudnymi w leczeniu dermatozami o podłożu hormonalnym.
Autor: mgr farm. Martyna Brzezińska
Bibliografia:
- Akademia Fagronu – webbinar – “Spironolakton nowy surowiec do receptury” [15.01.2026]
- Akademia Fagronu – webbinar – Dr hab. n. med. Emil Trofimiuk “ Spironolakton nowy surowiec” [8.01.2026]
- Spironol – ChPL
- Farmakopea Polska
