Najnowsze badanie naukowców z Uniwersytetu w Southampton skupia się na ocenie korzyści i ryzyka interwencji farmakologicznych i niefarmakologicznych w leczeniu ADHD u dzieci, młodzieży i dorosłych. W ramach projektu stworzono również stale aktualizowaną platformę internetową EBI-ADHD, mającą na celu udostępnienie wyników w przystępny sposób i wsparcie wspólnego podejmowania decyzji terapeutycznych.
Skuteczność interwencji farmakologicznych i niefarmakologicznych w ADHD: Umbrella review
Badacze przeprowadzili tzw. umbrella review. Celem pracy była synteza dowodów pochodzących z wcześniej opublikowanych przeglądów systematycznych i metaanaliz dotyczących szerokiego, złożonego zagadnienia. W tym przypadku takim obszarem była skuteczność interwencji terapeutycznych w leczeniu ADHD. Umbrella reviews stanowią w tej chwili jeden z najwyższych poziomów wiarygodności dowodów w medycynie opartej na faktach.
Dwóch niezależnych ekspertów przeszukało sześć dużych baz danych: PubMed, Embase, Emcare, PsycInfo, Web of Science oraz Cochrane Library. Ich celem było zidentyfikowanie przeglądów systematycznych zawierających metaanalizę randomizowanych badań kontrolowanych (RCT) dotyczących terapii ADHD, opublikowanych do 19 stycznia 2025 roku.
Wyszukiwanie nie obejmowało ograniczeń wiekowych ani językowych. Zgromadzone wyniki podzielono następnie na trzy kategorie wiekowe:
- dzieci w wieku przedszkolnym,
- dzieci i młodzież,
- osoby dorosłe.
Uwzględniono wszystkie interwencje terapeutyczne stosowane w ADHD porównywane z placebo. W sytuacji, gdy istniało kilka metaanaliz dotyczących tej samej kombinacji interwencji i grupy wiekowej, do dalszych analiz wybierano najnowsze i najwyżej ocenione pod względem jakości opracowanie. Ostatecznie do przeglądu włączono 221 metaanaliz.
Skuteczność leczenia ADHD: najważniejsze dowody
W grupie dzieci i młodzieży najwyższą krótkoterminową skuteczność w redukcji objawów ADHD wykazała farmakoterapia. Pięć grup leków wykazało krótkoterminową skuteczność, potwierdzoną umiarkowaną lub wysoką pewnością dowodów. Jednocześnie żadna interwencja niefarmakologiczna w tej populacji nie osiągnęła poziomu umiarkowanej ani wysokiej pewności dowodów.
Wśród dorosłych krótkoterminową poprawę objawów również odnotowano głównie po zastosowaniu interwencji farmakologicznych. Dwa leki (atomoksetyna i metylofenidat) uzyskały umiarkowaną pewność dowodów na skuteczność w krótkiej perspektywie. Jednocześnie obydwa charakteryzowały się gorszą tolerancją niż placebo, co potwierdzono z wysoką pewnością dowodów. Ich stosowanie częściej prowadziło do przerwania leczenia z powodu działań niepożądanych.
Oceny akceptowalności i tolerancji interwencji niefarmakologicznych były ograniczone, ponieważ w badaniach pierwotnych rzadko raportowano te parametry. W zakresie skuteczności Terapia Poznawczo-Behawioralna (CBT) osiągnęła umiarkowaną pewność dowodów w krótkoterminowej poprawie objawów ADHD u dorosłych. Inne metody, takie jak uważność, akupunktura czy trening fizyczny, wykazywały miejscami duże efekty. Ich ogólna pewność dowodów pozostawała jednak niska lub bardzo niska z powodu małej liczebności prób i ograniczeń metodologicznych.
Platforma Interwencji Opartych na Dowodach dla ADHD (EBI-ADHD)
Na podstawie przeprowadzonego przeglądu stworzono Platformę Interwencji Opartych na Dowodach dla ADHD (EBI-ADHD), dostępną pod adresem: https://ebiadhd-database.org. Celem platformy jest interaktywne i przystępne udostępnienie wyników przeglądu. Ma ona ułatwiać świadome i wspólne podejmowanie decyzji terapeutycznych przez klinicystów, pacjentów i ich rodziny.
Platforma i przegląd będą corocznie aktualizowane przynajmniej do końca 2028 roku, zgodnie z obecnym okresem finansowania projektu. W długoterminowym planie autorzy przewidują poszukiwanie dodatkowego finansowania oraz badanie możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji w celu zwiększenia efektywności aktualizacji oraz poszerzenia zakresu przyszłych danych i analiz.
W stronę skuteczniejszej terapii ADHD
Przeprowadzony przegląd, dzięki swojej kompleksowości, wnosi istotny wkład w rozwój wiedzy na temat skuteczności leczenia ADHD. Wyniki mogą w przyszłości wspierać opracowywanie wytycznych klinicznych oraz ułatwiać wspólne podejmowanie decyzji terapeutycznych przez klinicystów, pacjentów i ich rodziny.
Autorzy zaznaczają jednak, iż przegląd koncentrował się wyłącznie na randomizowanych badaniach kontrolowanych. Jego wyniki najlepiej więc interpretować w kontekście danych pochodzących z badań obserwacyjnych, zwłaszcza tych obejmujących reprezentatywne próby uczestników. Takie dane mogą dostarczyć cennych informacji uzupełniających na temat skuteczności leczenia w rzeczywistych warunkach oraz możliwości jego uogólnienia.
Przegląd jednocześnie wskazuje obszary wymagające dalszych badań, które mogą stanowić cele przyszłych projektów naukowych. Wyniki badania zostały opublikowane w renomowanym czasopiśmie The BMJ.
