Podczas dzisiejszego (4 sierpnia 2026 r.) posiedzenia Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Prawa farmaceutycznego przynoszący istotny zwrot w funkcjonowaniu polskiego rynku aptecznego. Po ponad czternastu latach obowiązywania bezwzględnego zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych, ustawodawca zdecydował się na gruntowną reformę art. 94a ustawy. Nowelizacja nie oznacza jednak pełnej samowolki promocyjnej. Zamiast dotychczasowej prohibicji informacyjnej wprowadzono model kontrolowanej dopuszczalności: reklama aptek oraz świadczonych w nich usług staje się legalna, ale ujęto ją w sztywne ramy prawne i etyczne, które mają chronić pacjentów przed manipulacją i nieuzasadnioną konsumpcją leków.
Dlaczego wprowadzane są zmiany?
Bezpośrednim impulsem do przygotowania projektu był wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 19 czerwca 2025 roku w sprawie C-200/2024. Wprowadzony 1 stycznia 2012 roku kategoryczny zakaz reklamy aptek od lat budził poważne kontrowersje prawne. Jego przeciwnicy zarzucali mu, iż paraliżuje wszelkie próby informowania pacjentów o świadczeniach i usługach dostępnych w aptekach.
W rezultacie już w 2013 roku na polskie przepisy złożono skargę do Komisji Europejskiej. Po długim badaniu sprawy Komisja uznała skargę za w pełni uzasadnioną i w marcu 2024 roku skierowała sprawę do TSUE. Unijny trybunał orzekł, iż polski bezwzględny zakaz narusza fundamentalne zasady rynku wewnętrznego.
– W dniu 19 czerwca 2025 r. TSUE w wyroku w sprawie C-200/2024 orzekł, iż analizowany zakaz w istocie narusza prawo Unii Europejskiej, w szczególności będące przedmiotem ww. skargi przepisy Prawa farmaceutycznego naruszają zakaz ograniczania swobody przedsiębiorczości (art. 49 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej – TFUE) i świadczenia usług (art. 56 TFUE), a także art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego – czytamy w uzasadnieniu projektu przyjętego przez Rząd.
Projektowana ustawa ma więc na celu usunięcie tej niezgodności poprzez odejście od bezwzględnego zakazu na rzecz rozwiązania konstruktywnego.
– Realizując ocenę przedstawioną w wyroku TSUE, proponuje się doprowadzenie do zgodności przepisów prawa krajowego z prawem Unii Europejskiej drogą pozytywnego sformułowania normy prawnej pozwalającej na prowadzenie reklamy przy jednoczesnym wprowadzeniu ograniczeń uniemożliwiających reklamę wykraczającą poza ustanawiany standard obiektywizmu i względnej neutralności przekazu reklamowego – podsumowuje ustawodawca.
Na czym polegają zmiany?
Projekt wprowadza nową legalną definicję reklamy apteki lub punktu aptecznego. Jest nią działalność polegająca na zachęcaniu do skorzystania z oferty placówki w celu zwiększenia sprzedaży asortymentu, usług farmaceutycznych, opieki farmaceutycznej oraz programów zdrowotnych wynikających z przepisów prawa. Apteki zyskują zatem prawo do informowania pacjentów o cennikach, szczepieniach, przeglądach lekowych, wywiadach czy poradach farmaceutycznych.
Jednocześnie ustawa tworzy precyzyjny katalog niedozwolonych form reklamy (nowy art. 94a ust. 1b). Zabronione będzie:
-
Oferowanie korzyści i programów lojalnościowych – reklama nie może polegać na oferowaniu pośrednich lub bezpośrednich korzyści (nagród, rabatów warunkowych czy punktów) w zamian za zakupy lub przedstawienie paragonu.
-
Stosowanie reklamy porównawczej – jakiekolwiek zestawianie oferty z konkurencją pozostaje zakazane. Projektodawca uzasadnia to specyfiką placówki ochrony zdrowia:
„Apteka ogólnodostępna i punkt apteczny są placówkami ochrony zdrowia, mającymi za swój główny cel zapewnienie dostępu do produktów leczniczych pacjentowi co oznacza, iż wzbudzanie kontrowersji, do których może doprowadzić reklama porównawcza jest zbędne”.
-
Kierowanie reklamy do dzieci i młodzieży do 18. roku życia – zabronione jest wykorzystywanie ich wizerunku lub głosu oraz kierowanie do nich przekazów, gdyż wyłącznym odbiorcą i decydentem zakupowym powinni być rodzice.
-
Wykorzystywanie wizerunku osób znanych publicznie i medyków – zakaz obejmuje postaci publiczne, lekarzy oraz cyfrowo wygenerowany wizerunek lub głos (AI). Z zakazu wyłączono samych farmaceutów. Jak podano w uzasadnieniu:
„Tego rodzaju przekaz reklamowy, oparty na autorytecie i elementach socjotechniki, może prowadzić do nadmiernego zaufania odbiorców i ograniczenia ich umiejętności krytycznej oceny treści reklamy”.
-
Wywoływanie lęku zdrowotnego – zabroniono treści sugerujących, iż brak skorzystania z oferty doprowadzi do pogorszenia stanu zdrowia.
-
Łączenie z działalnością nieapteczną – reklama apteki nie może być powiązana z promocją usług lub towarów podmiotów trzecich.
-
Wprowadzanie w błąd – przekaz musi zachować najwyższy standard rzetelności i neutralności.
Dodatkowo nowelizacja uporządkowała kwestię placówek obrotu pozaaptecznego (sklepów zielarsko-medycznych czy ogólnodostępnych). Z Prawa farmaceutycznego wykreślono zakaz reklamy tych placówek w zakresie wyrobów medycznych. Te bowiem podlegają odrębnej regulacji w ustawie o wyrobach medycznych z 2022 r. Oznacza to, iż tego typu placówki będą mogły teraz reklamować oferowane wyroby medyczne.
Wyższe kary administracyjne i abolicja dla postępowań w toku
Wraz z przyznaniem prawa do reklamy projekt przewiduje dwukrotne podwyższenie maksymalnej kary administracyjnej nakładanej przez Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego. Z dotychczasowych 50 000 zł podniesiono ją do 100 000 zł (art. 129b ust. 1). Poprzedni limit uchwalono w 2012 roku, gdy średnie wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw było 2,5-krotnie niższe niż obecnie. Projektodawca uzasadnia ten krok zmianami rynkowymi oraz koniecznością stworzenia skutecznego mechanizmu prewencyjnego
– …w związku z planowanym zniesieniem całkowitego zakazu reklamy aptek, wzrost kary ma równoważyć większą swobodę przedsiębiorców i chronić pacjentów przed nadużyciami. Funkcją kary ma być odstraszanie od działań niezgodnych z przepisami, zwłaszcza gdy potencjalne zyski z reklamy aptek mogą znacznie przewyższyć karę – czytamy w uzasadnieniu.
Bardzo istotnym rozwiązaniem jest przepis przejściowy zawarty w art. 2 projektu. Wszystkie postępowania administracyjne dotyczące zakazanej reklamy aptek, wszczęte na podstawie dotychczasowych przepisów i niezakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie noweli, podlegają umorzeniu z mocy prawa. Decyzja o umorzeniu nie będzie wymagała uzasadnienia.
Teraz projekt trafi do Sejmu, gdzie nad jego ostatecznym kształtem będą pracować parlamentarzyści.
