Rola fizjoterapii w leczeniu ran na tle chorób naczyń obwodowych

forumleczeniaran.pl 16 godzin temu

Choroby naczyń obwodowych, takie jak miażdżyca, przewlekła niewydolność żylna, istotnie wpływają na proces gojenia się ran, prowadząc do powstawania owrzodzeń niedokrwiennych i żylnych. Rany te charakteryzuje głębokie uszkodzenie tkanek, martwica i ból. Leczenie wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniając poprawę krążenia, odpowiednie leczenie i higienę rany, zwalczanie infekcji czy zapewnienie diety bogatej w białko. istotną rolę w terapii odgrywa również fizjoterapia oraz rehabilitacja ruchowa, które mogą nie tylko wesprzeć gojenie, ale także opóźnić lub zapobiec powstaniu rany.

Zabiegi fizjoterapeutyczne i leczenie usprawniające w chorobach na tle naczyń obwodowych istotnie wspierają pacjentów poprzez poprawę krążenia, zmniejszenie bólu i obrzęków, opóźnienie progresji choroby czy zwiększając ogólną sprawność pacjenta. Indywidualny plan leczenia w połączeniu z edukacją pacjenta są w stanie realnie opóźnić powstanie rany lub zapobiec jej pojawieniu się.

Fizjoterapia w leczeniu ran

Fizjoterapia oddziałuje na proces gojenia ran wielokierunkowo. Działania ukierunkowane na stymulację krążenia i metabolizmu powodują wzrost dopływu tlenu, co stanowi warunek konieczny dla prawidłowej pracy fibroblastów i komórek odpowiedzialnych za odbudowę tkanek. Zastosowanie technik manualnych pozwala modyfikować napięcie powięziowe, poprawiać ruchomość pobliskich struktur oraz tworzyć warunki sprzyjające uelastycznieniu tkanki bliznowatej w późniejszych fazach procesu gojenia. Ponadto fizjoterapia obejmuje interwencje zapobiegające powstawaniu ograniczeń ruchu, które są częstymi następstwami ran z powikłaniami.

Na poziomie ogólnoustrojowym terapia ruchowa wspiera funkcjonowanie układu krążenia, limfatycznego i oddechowego, co bezpośrednio przekłada się na proces gojenia. Wzrost przepływu krwi powoduje szybsze usuwanie produktów przemiany materii i mediatorów zapalnych, redukcję obrzęku oraz poprawę środowiska biologicznego rany. Z kolei odpowiednie wzorce ruchowe zmniejszają ryzyko ponownych urazów mechanicznych, co jest najważniejsze szczególnie w przypadku ran przewlekłych, które mogą łatwo ulec ponownemu uszkodzeniu.

Fizjoterapia wspiera leczenie ran poprzez następujące czynniki:

poprawa krążenia i dotlenienia tkanek – prawidłowe krążenie to podstawa w gojeniu ran. W wielu przypadkach ran przewlekłych problem nie wynika z samego uszkodzenia skóry, ale z zaburzeń mikrokrążenia, które upośledzają transport tlenu i substancji niezbędnych do regeneracji. Fizjoterapia wykorzystuje liczne techniki poprawiające krążenie – od prostych ćwiczeń czynnych po bardziej zaawansowane ćwiczenia oporowe i funkcjonalne, mobilizacje stawowe czy pracę z układem oddechowym.
redukcja obrzęków i przeciążeń tkanek – obrzęk stanowi jeden z najpoważniejszych czynników hamujących gojenie ran. W przestrzeni międzykomórkowej gromadzi się nadmiar płynów oraz substancji zapalnych, które utrudniają dostarczanie tlenu i odżywianie komórek. Fizjoterapia wykorzystuje techniki drenażu limfatycznego, które usprawniają przepływ limfy, pomagają redukować objętość kończyny oraz poprawiają elastyczność skóry i tkanek głębokich.
stymulacja regeneracji tkanek poprzez bodźce fizykalne – metody fizykalne są istotnym narzędziem w postępowaniu z ranami. W literaturze opisuje się ich wpływ na komórki odpowiedzialne za proces gojenia, tj. fibroblasty, keratynocyty, makrofagi i komórki śródbłonka. Bodźce takie jak światło laserowe mogą stymulować proliferację i migrację komórek, pole magnetyczne wpływa na modulację stanu zapalnego, a prądy biostymulujące mogą poprawiać metabolizm w obrębie rany;
korekcja wzorców ruchowych i odciążenie miejsca uszkodzenia – nieprawidłowa biomechanika może wielokrotnie powtarzać mikrourazy i uniemożliwiać gojenie ran. Dotyczy to szczególnie ran zlokalizowanych na stopie, podudziu czy powierzchniach narażonych na tarcie lub ucisk. Fizjoterapeuta analizuje chód, postawę, zakresy ruchu, siłę mięśniową oraz stabilność. o ile okaże się, iż rana wynika z przeciążenia, terapia skupia się na korekcji tego przeciążenia poprzez reedukację ruchową, wzmocnienie odpowiednich grup mięśni oraz wprowadzenie technik zmniejszających nacisk na tkanki.
leczenie blizn – w fizjoterapii istnieje wiele metod wspierających leczenie blizn patologicznych, jak i wspierających prawidłowe kształtowanie się blizny.

Postępowanie fizjoterapeutyczne w najczęstszych chorobach naczyń

Choroby naczyń obwodowych są jednym z najczęstszych czynników powstawania ran przewlekłych. U pacjentów, u których zdiagnozowano te schorzenia, leczenie usprawniające powinno być wdrożone niezwłocznie po rozpoznaniu choroby. Co więcej, należy prowadzić je systematycznie i konsekwentnie, dbając także o odpowiednią edukację chorego. Właściwe wdrożenie działań fizjoterapeutycznych może nie tylko maksymalnie opóźnić czas pojawienia się rany, ale także zapobiec jej powstaniu.

Jak wskazują eksperci u pacjentów ze zdiagnozowanymi chorobami naczyń obwodowych istotnym elementem jest kontrolowany wysiłek fizyczny. Prowadzi on przede wszystkim do ogólnej poprawy funkcjonowania organizmu, a w szczególności metabolizmu, czynności narządów krążenia i układu oddechowego we wszystkich ich funkcjach, narządu ruchu oraz wydzielania zewnętrznego.

Fizjoterapia w miażdżycy zarostowej tętnic

Miażdżyca zarostowa tętnic to przewlekła choroba, w której złogi miażdżycowe zwężają tętnice, najczęściej kończyn dolnych, ograniczając dopływ tlenu, krwi i substancji odżywczych. Dochodzi do niedokrwienia tkanek, zwiększa się ryzyko wystąpienia trudno gojących się owrzodzeń.

W przypadku miażdżycy zarostowej tętnic usprawnienie lecznicze polega m.in. na: wytworzeniu i usprawnieniu krążenia obocznego, zwiększeniu przepływu krwi w obszarze niedokrwiennym, poprawie siły mięśni niedokrwionych czy zmniejszeniu dolegliwości bólowych niedokrwionej kończyny. Rehabilitacja ruchowa u tych pacjentów może obejmować zabiegi z zakresu:

kinezyterapii – np. trening marszowy, testy i treningi na bieżni ruchomej, ćwiczenia izometryczne kończyn dolnych, ćwiczenia dystalnych części kończyn górnych i dolnych. Dzięki wdrożeniu nadzorowanego programu ćwiczeń można uzyskać aż 100 proc. wydłużenie czasu wystąpienia objawów chromania przestankowego;
fizykoterapii – fizykoterapia usprawnia i wspomaga wytworzenie krążenia obocznego, zapobiega zakrzepom, odruchowemu rozszerzeniu naczyń, a także usprawnia przemiany beztlenowe. Z zakresu fizykoterapii u pacjentów z miażdżycą zarostową tętnic zalecane są: jonoforeza, diadynamik, masaż, przerywana kompresja pneumatyczna, leczenie uzdrowiskowe (kąpiele radoczynne, masaże podwodne, kąpiele kwasowęglowe, zawijania borowinowe).

Fizjoterapia w przewlekłej niewydolności żylnej

Przewlekła niewydolność żylna jest powszechnym schorzeniem, w którym żyły nie transportują prawidłowo krwi do serca. Stan ten prowadzi do zastoju i podwyższonego ciśnienia żylnego. U pacjentów powstają obrzęki, pojawia się uczucie ciężkości, żylaki, bóle i skurcze mięśni. W zaawansowanych stadiach choroby rozwijają się owrzodzenia.

Fizjoterapia może skutecznie wesprzeć pacjentów z diagnozą tej choroby, a także opóźnić lub zapobiec wystąpieniu trudno gojącym się ranom. Wśród zabiegów zalecane są techniki z grupy:

kinezyterapii – np. ćwiczenia czynne kończyn dolnych, ćwiczenia izometryczne kończyn dolnych i obręczy miedniczej, ćwiczenia oddechowe, chodzenie, jazda na rowerze, pływanie;
fizykoterapii – np. jonoforeza z acetylocholiny, prądy dinadynamiczne, prądy interferencyjne. Należy jednak pamiętać, iż przeciwwskazaniem do zastosowania fizykoterapii jest obecność obliteracji pożylakowej oraz skłonność do zapaleń i zakrzepicy.

Wśród innych zabiegów z dziedziny fizjoterapii, które mogą zapobiec powstawaniu owrzodzeń są także: kompresjoterapia wielowarstwowa, masaż limfatyczny, kinesiotaping.

Fizjoterapia w chorobie cukrzycowej stóp

W chorobie cukrzycowej stóp pacjentom zaleca się ćwiczenia, około 30 minut dziennie,, takie jak: pływanie, trucht, spacer lub marsz na bieżni, wchodzenie po schodach, wolny taniec, spokojna jazda na rowerze, jazda na łyżwach oraz inne ćwiczenia niewymagające intensywnego wysiłku. Dzięki wdrożeniu takiej aktywności fizycznej u chorych można uzyskać normalizację ciśnienia tętniczego, poprawę krążenia, zwiększenie zużycia glukozy z obniżeniem glikemii we krwi i obecności cukru w moczu, poprawę wrażliwości na insulinę.

U pacjentów z owrzodzeniem stóp w celu przyspieszenia gojenia ran stosuje się również: kąpiele kwasowęglowe gazowe, magnoterapię, laseroterapię, lampy emitujące światło spolaryzowane, laserohiperbarię.

Podsumowanie

Schorzenia na tle naczyń obwodowych nie dyskwalifikują pacjentów z procesu usprawniania leczniczego, ale mocno ograniczają zakres ćwiczeń i często wykluczają wiele zabiegów z zakresu fizykoterapii. U chorych często pojawiają się również dolegliwości bólowe, co znacznie ogranicza we wszystkich funkcjach ruchowych. Należy również pamiętać, iż wiele ran wymaga także interwencji chirurgicznej, np. z przeprowadzeniem zabiegu autologicznego przeszczepu skóry. W tej sytuacji fizjoterapia również odgrywa znaczącą rolę, poprawiając czynności lokomocyjne czy ogólną sprawność pacjenta.

Fizjoterapia jest istotnym elementem prewencji pierwotnej w leczeniu pacjentów zagrożonych powstawaniem ran przewlekłych. Kompleksowa opieka medyczna, uwzględniająca fizjoterapię, pozwala na uzyskanie najlepszych efektów terapii.

Przeczytaj także rozmowę z dr n. o zdr. Joanną Białożyt, specjalistką fizjoterapii, Zastępcą Kierownika Oddziału Rehabilitacji w Centrum Leczenia Oparzeń im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich: