Od 14 lutego 2025 r. farmaceuta wykonujący szczepienia w aptece zyskał możliwość wystawiania recept farmaceutycznych na refundowane produkty immunologiczne. To ważna zmiana, ponieważ pozwala w określonych sytuacjach przeprowadzić całą ścieżkę szczepienia w aptece – od kwalifikacji, przez wystawienie recepty, po podanie szczepionki.
Co istotne, ustawodawca nie ograniczył się wyłącznie do umożliwienia farmaceucie wystawienia recepty. Przepisy pozwalają również na uwzględnienie na takiej recepcie określonych uprawnień dodatkowych pacjenta. W praktyce oznacza to, iż farmaceuta może wystawić receptę z kodem takim jak „S” czy „DZ”, o ile pacjent spełnia warunki ustawowe.
Farmaceuta może wystawić receptę na produkt immunologiczny
Podstawą jest art. 96 ust. 41 ustawy z 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.
Przepis stanowi:
„Receptę farmaceutyczną można również wystawić na produkt immunologiczny niezbędny do przeprowadzania w aptece zalecanego szczepienia ochronnego (…) w tym z uwzględnieniem uprawnień dodatkowych (…)”.
To właśnie ten przepis otworzył farmaceutom możliwość wystawiania refundowanych recept farmaceutycznych na szczepionki. Nie chodzi więc wyłącznie o szczepionkę przeciwko grypie. Przepis posługuje się szerokim pojęciem „produktu immunologicznego” niezbędnego do przeprowadzenia w aptece zalecanego szczepienia ochronnego.
Trzeba jednak pamiętać o jednym istotnym ograniczeniu: recepta farmaceutyczna na taki produkt jest związana z wykonaniem szczepienia w aptece. Art. 96 ust. 41Prawa farmaceutycznego wyraźnie wskazuje, iż recepta jest podstawą zastosowania produktu immunologicznego w aptece ogólnodostępnej, w której farmaceuta wystawił tę receptę. Nie jest to zatem rozwiązanie służące do wystawienia pacjentowi recepty na szczepionkę, którą następnie miałby zabrać do innego podmiotu.
Najważniejsza zmiana: refundowana recepta farmaceutyczna
Przed zmianą przepisów recepta farmaceutyczna co do zasady wiązała się z pełną odpłatnością. Od 14 lutego 2025 r. sytuacja wygląda inaczej w przypadku produktu immunologicznego niezbędnego do przeprowadzenia zalecanego szczepienia w aptece.
art. 96 ust. 41 Prawa farmaceutycznego przewiduje bowiem wyjątek od zasady, zgodnie z którą recepta farmaceutyczna jest realizowana za odpłatnością 100 proc. Wyjątek obejmuje właśnie recepty farmaceutyczne, o których mowa w art. 96 ust. 41.
Oznacza to, iż o ile dana szczepionka znajduje się w obowiązującym wykazie refundacyjnym i pacjent spełnia warunki uzyskania refundacji, farmaceuta może wystawić receptę farmaceutyczną z odpowiednią odpłatnością.
Jakie uprawnienia dodatkowe może uwzględnić farmaceuta?
Najważniejszy fragment art. 96 ust. 41 Prawa farmaceutycznego mówi o:
„uprawnieniach dodatkowych przysługujących na podstawie art. 43 ust. 1, art. 43a ust. 1, art. 44 ust. 1, 1a i 1c, art. 45 ust. 1 lub art. 46 ust. 1 ustawy (…) o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych”.
Lista jest więc określona bezpośrednio w ustawie. Nie można jej dowolnie rozszerzać na wszystkie kody znajdujące się w rozporządzeniu dotyczącym recept.
W praktyce chodzi o następujące kody:
| Kod | Podstawa prawna | Grupa pacjentów |
| ZK | art. 43 | inwalidzi wojenni i określone osoby uprawnione |
| S | art. 43a | osoby po ukończeniu 65. roku życia |
| DZ | art. 43a | osoby do ukończenia 18. roku życia |
| PO | art. 44 | określone osoby uprawnione na podstawie przepisów szczególnych |
| IW | art. 45 | inwalidzi wojenni i osoby represjonowane w zakresie określonym ustawą |
| IB | art. 46 ust. 1 pkt 1–7 | określone grupy osób uprawnionych |
| WE | art. 46 ust. 1 pkt 8 | określona grupa osób uprawnionych |
„S” i „DZ” – najczęstszy przypadek w APS
Największe znaczenie praktyczne będą miały oczywiście uprawnienia S i DZ.
Od 14 lutego 2025 r. przepisy pozwalają na wystawienie recepty z tymi uprawnieniami przez każdą osobę uprawnioną do wystawiania recept w ramach wykonywanego zawodu medycznego, w tym przez farmaceutę. Ministerstwo Zdrowia wprost wskazuje farmaceutę wśród osób mogących wystawiać recepty z oznaczeniem „S” i „DZ”.
Co więcej, art. 43a ust. 1 ustawy o świadczeniach został zmieniony w taki sposób, iż uprawnienie do bezpłatnego zaopatrzenia obejmuje receptę wystawioną przez osobę uprawnioną w rozumieniu ustawy refundacyjnej.
W praktyce farmaceuta może więc wystawić w APS receptę farmaceutyczną na refundowaną szczepionkę z oznaczeniem:
S – pacjent po ukończeniu 65. roku życia
albo
DZ – pacjent do ukończenia 18. roku życia,
jeżeli oczywiście konkretny produkt immunologiczny znajduje się w wykazie i spełnione są wszystkie warunki refundacji. W praktyce jednak uprawnienie DZ nas nie dotyczy, bowiem w aptece szczepimy jedynie osoby pełnoletnie.
Jest jednak dodatkowy obowiązek: weryfikacja w systemie
W przypadku recept z uprawnieniem „S” albo „DZ” farmaceuta powinien pamiętać o dodatkowym obowiązku.
Art. 43a ust. 1b ustawy o świadczeniach nakłada na osobę uprawnioną do wystawienia takiej recepty obowiązek zweryfikowania za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ilości oraz rodzaju przepisanych pacjentowi produktów leczniczych pod kątem bezpieczeństwa i konieczności ich stosowania, z uwzględnieniem recept wystawionych i zrealizowanych dla tego pacjenta.
Nie jest to więc sytuacja, w której farmaceuta po prostu wybiera w systemie kod „S” albo „DZ” na podstawie wieku pacjenta i kończy proces. W przypadku tych uprawnień należy uwzględnić również ustawowy obowiązek weryfikacyjny.
A co z innymi kodami?
Tutaj przepisy są szczególnie interesujące.
Art. 96 ust. 4^1 Prawa farmaceutycznego wymienia wprost art. 43, 43a, 44, 45 i 46 ustawy o świadczeniach. Oznacza to, iż ustawodawca dopuścił stosowanie na farmaceutycznej recepcie na produkt immunologiczny nie tylko „S” i „DZ”, ale również kody wynikające z pozostałych wymienionych przepisów.
W praktyce może więc pojawić się recepta farmaceutyczna na refundowaną szczepionkę z kodem:
ZK, PO, IW, IB albo WE – o ile pacjent rzeczywiście posiada określone ustawą uprawnienie.
To ważne rozróżnienie, ponieważ nie oznacza, iż farmaceuta może wpisać dowolny kod uprawnienia dodatkowego, jaki występuje w systemie.
Nie wszystkie kody są objęte art. 96 ust. 41
Przepis art. 96 ust. 41 wymienia zamknięty katalog podstaw prawnych: art. 43, 43a, 44, 45 i 46.
Nie wymienia natomiast np. art. 43b, który jest podstawą uprawnienia „C” dla kobiet w ciąży.
Dlatego samo to, iż farmaceuta może technicznie spotkać w systemie kod „C”, nie oznacza automatycznie, iż może zastosować go na refundowanej recepcie farmaceutycznej na produkt immunologiczny na podstawie art. 96 ust. 41.
To samo dotyczy innych uprawnień, których podstawy prawne nie zostały wskazane w tym przepisie. W przypadku recepty farmaceutycznej na produkt immunologiczny punktem wyjścia powinien być więc zawsze konkretny katalog zawarty w art. 96 ust. 41 Prawa farmaceutycznego, a nie sama lista kodów dostępnych w programie aptecznym.
Podsumowanie
Zmiana przepisów z 2025 r. sprawiła, iż recepta farmaceutyczna w APS przestała być wyłącznie receptą pełnopłatną. W przypadku produktów immunologicznych może ona być podstawą do wydania szczepionki z refundacją.
Co równie ważne, ustawodawca dopuścił na takiej recepcie zastosowanie określonych uprawnień dodatkowych. Katalog wynikający z art. art. 96 ust. 41 Prawa farmaceutycznego obejmuje uprawnienia z art. 43, 43a, 44, 45 i 46 ustawy o świadczeniach, a więc m.in. ZK, S, DZ, PO, IW, IB i WE. Dla farmaceuty oznacza to możliwość obsłużenia w APS znacznie większej grupy pacjentów bez konieczności odsyłania ich wyłącznie po receptę na szczepionkę do lekarza.
