Dziewięcioro ekspertów zrezygnowało z uczestnictwa w Radzie ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministerstwie Zdrowia. W swoim oświadczeniu wyjaśnili, iż to ich sprzeciw wobec propozycji resortu na dalsze funkcjonowanie centrów zdrowia psychicznego.
Pilotaż centrów zdrowia psychicznego ma się zakończyć 31 grudnia 2026 r. 13 maja resort zdrowia przedstawił nowy model funkcjonowania centrów. Ma on wejść w życie od 2027 r. MZ zapewniło przy tym, iż utrzymane będą najważniejsze elementy reformy psychiatrii środowiskowej. Resort poinformował wówczas, iż celem reformy psychiatrii środowiskowej jest odejście od modelu opartego głównie na hospitalizacji na rzecz opieki realizowanej blisko miejsca zamieszkania pacjenta, szybciej dostępnej i lepiej skoordynowanej. “Centra zdrowia psychicznego nie są projektem tymczasowym. To fundament nowoczesnej psychiatrii w Polsce. Chcemy, aby każdy pacjent, niezależnie od miejsca zamieszkania, miał dostęp do szybkiej i kompleksowej pomocy blisko domu, bez skierowania i bez zbędnych barier” – mówiła wiceminister Katarzyna Kęcka. Strona społeczna zaalarmowała, iż to będzie oznaczać odejście od modelu, który był testowany w pilotażu.
We wtorek dziewięcioro członków Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia poinformowało, iż rezygnuje z uczestnictwa w tym gremium w reakcji na plany resortu wobec CZP. Oświadczenie podpisali:
- Marek Balicki – Komisja Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego przy Rzeczniku Praw Obywatelskich,
- Barbara Banaś – Stowarzyszenie Otwórzcie Drzwi, Akademia Liderów w Krakowie,
- Daria Biechowska – ekspert MPH, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie,
- Andrzej Cechnicki – Porozumienie na Rzecz Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego,
- Izabela Ciuńczyk – Prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Centrów Zdrowia Psychicznego,
- Agnieszka Lewonowska-Banach – Stowarzyszenie Rodzin Zdrowie Psychiczne w Krakowie,
- Krzysztof Rogowski – Kongres Zdrowia Psychicznego,
- Tomasz Szafrański – Wolskie Centrum Zdrowia Psychicznego,
- Katarzyna Szczerbowska – Fundacja eFkropka.
„W związku z przedstawionym w czasie posiedzenia Rady do spraw Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia, w dniu 13 maja, harmonogramem zakończenia pilotażu i ogólnymi założeniami systemowego wdrożenia centrów zdrowia psychicznego zwracamy uwagę opinii publicznej, na budzący głęboki niepokój fakt odejścia w nowym zaproponowanym modelu opieki psychiatrycznej od podstawowych założeń psychiatrii środowiskowej, które były testowane w ramach pilotażu centrów zdrowia psychicznego (CZP), a także rekomendowanych między innymi przez WHO oraz krajowe gremia eksperckie, takie jak np. Grupa robocza Kongresu Zdrowia Psychicznego i Porozumienia na rzecz realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego” – napisali w wydanym we wtorek oświadczeniu.
Eksperci stwierdzili, iż proponowany przez MZ model funkcjonowania i finansowania opieki psychiatrycznej dla dorosłych, oznacza, iż „MZ zamiast faktycznej reformy zdecydowało się jedynie na wprowadzenie korekt dotyczących systemu sprzed pilotażu CZP”. Zwrócili uwagę, iż w Polsce, tak jak na całym świecie, narastają problemy zdrowia psychicznego – „Ministerstwo Zdrowia zamiast oczekiwanych zmian ustawowych przedstawiło propozycję wprowadzenia nowelizacji rozporządzeń w zakresie opieki psychiatrycznej co oznacza zaniechanie faktycznych reform i rezygnację z istotnej zmiany dotychczasowego coraz bardziej dysfunkcyjnego systemu. Zaproponowany model w naszej ocenie nie będzie w stanie odpowiedzieć na narastające wyzwania w zakresie zdrowia psychicznego – podobnie jak nie spełniła oczekiwań reforma dotycząca psychiatrii dla dzieci i młodzieży”.
W ich ocenie podstawową wadą modelu zaproponowanego przez MZ jest rezygnacja z odpowiedzialności za określoną populację zamieszkującą dobrze zdefiniowane terytorium – czyli kluczowej zasady z punktu widzenia zdrowia publicznego i zasad funkcjonowania psychiatrii środowiskowej – „Ponadto zaproponowano zmianę modelu finansowania oraz rozdzielenie części ambulatoryjnej i szpitali. Zaproponowany model wykorzystuje wprawdzie terminy czerpane ze słownika psychiatrii środowiskowej, jednakże odejście od podstawowych założeń sprawia, iż wiele z tych terminów pozostanie pustosłowiem, bez praktycznego wpływu na skuteczne funkcjonowanie systemu”. Ich zdaniem przedstawione przez MZ założenia dotyczące modelu finansowania opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień nie gwarantują w perspektywie najbliższych lat pożądanego wzrostu finansowania do poziomu minimalnych wydatków w Unii Europejskiej wynoszącego 6-7 proc. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej – „Interpretujemy to jak brak decyzji politycznej dotyczącej przyszłości obywateli naszego kraju. Przypominamy, iż kryzys zdrowia psychicznego może dotknąć bezpośrednio lub pośrednio prawie każdego z nas”.
Zdaniem sygnatariuszy oświadczenia obecne kierownictwo MZ przyjęło koncepcję, która powstała w opozycji do modelu testowanego w ramach pilotażu – „Niestety w rzeczywistości zaniechanie działań dotyczących głębokiej reformy systemu ochrony zdrowia psychicznego w Polsce oznacza, dla wszystkich z nas, nie tylko dalszą prywatyzację ochrony zdrowia psychicznego i pogłębienie nierówności w dostępie do potrzebnej pomocy, ale także poważny czynnik ograniczający nasz rozwój społeczny i ekonomiczny w skali całego kraju”. Stwierdzili też, iż „przebieg ostatnich posiedzeń Rady ds. Zdrowia Psychicznego dowodzi instrumentalnego traktowania tego opiniodawczo-doradczego w sprawach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego organu przewidzianego w Ustawie o Ochronie Zdrowia Psychicznego. Przedstawiony w dniu 13 maja na posiedzeniu Rady projekt stanowiący odejście od podstawowych założeń reformy opieki psychiatrycznej zapisanych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego przekreśla celowość naszego dalszego uczestnictwa w pracach Rady i składamy naszą rezygnację”.
W Polsce działa 127 centrów zdrowia psychicznego. Obejmują one opieką blisko połowę dorosłych mieszkańców kraju (około 14,7 mln). Docelowo system ma objąć całą populację kraju. Reforma psychiatrii jest wdrażana w formie pilotażu od ośmiu lat. Centra działają terytorialnie, czyli odpowiadają za opiekę psychiatryczną nad populacją zamieszkującą określony obszar. Oferują różne świadczenia: od konsultacji, która odbywa się natychmiast po zgłoszeniu, przez terapię, wizyty u psychiatry, opiekę w miejscu zamieszkania realizowaną przez zespoły psychiatrii środowiskowej czy wsparcie asystentów zdrowienia. Pilotaż reformy psychiatrii dorosłych wprowadzający centra zdrowia psychicznego zaczął się w 2018 r. Głównym celem reformy było odejście od leczenia skoncentrowanego na hospitalizacji w zamkniętych szpitalach na rzecz świadczenia opieki psychiatrycznej blisko miejsca zamieszkania pacjenta. Rada do spraw Zdrowia Psychicznego działa w oparciu o ustawę o ochronie zdrowia psychicznego. Do jej zadań należy m.in. monitorowanie realizacji zadań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego i opiniowanie projektów informacji o realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. W jej skład wchodzą m.in. przedstawiciele rządu, środowiska medycznego i strony społecznej. (PAP)
