Praescriptio multiplicata
Proszki dzielone mogą być zapisane na recepcie na dwa sposoby — metodą mnożenia (praescriptio multiplicata) lub metodą dzielenia (praescriptio divisa).
Przykład recepty na proszki zapisaną metodą mnożenia podano poniżej:
Rp.
Metoprololi 0,02
Lactosi q.s.
M.f. pulvis
Dtd No 20
D.S. 1×1
Przypomnijmy, skrót M.f. pulvis, oznacza: Misce fiat pulvis — zmieszaj, niech powstaną proszki. Z kolei Dtd No 20, to skrót od Dentur tales doses — daj takich dawek 20 sztuk. Oznacza to, iż podane ilości składników leku dotyczą jednego proszka.
Sposób sporządzania recepty
Farmaceuta sporządzając lek, zobowiązany jest obliczyć ile należy odważyć substancji leczniczej (w przykładzie metoprolol) oraz laktozy do uzupełnienia masy proszkowej. Dla podanego przykładu należy sporządzić 20 proszków, z których każdy będzie zawierał 20mg metoprololu. Oznacza to, iż potrzebujemy 20 mg x 20 = 400 mg metoprololu do sporządzenia leku recepturowego.
Minimalna masa jednego proszka wynosi 100 mg, zatem ilość laktozy niezbędna do wykonania proszków wynosi 80 mg x 20 = 1600 mg laktozy.
Aby obliczyć masę jednego proszka, a następnie dobrać odpowiednią wielkość opłatka skrobiowego, niezbędna jest znajomość całkowitej masy proszka.
Ze względu na fakt, iż metoprolol nie występuje jako substancja do receptury, lek należy wykonać z tabletek z metoprololem. Sporządzając lek z tabletek w dawce 50 mg, potrzebujemy 8 tabletek (400 mg metoprololu). Tabletki należy zważyć przed rozdrobnieniem w moździerzu, aby móc obliczyć całkowitą masę proszka, co jest niezbędne do wybrania adekwatnej wielkości opłatka skrobiowego.
Sprawdź również: Proszki – czy wiesz o nich wszystko?
Praescriptio divisa
Metoda dzielenia, czyli praescriptio divisa oznacza, iż lekarz zapisuje na recepcie całkowitą ilość substancji czynnej i wskazuje na ile dawek należy ją podzielić.
Recepta wygląda następująco:
Rp.
Metoprololi 0,4
Lactosi q.s.
M.f. pulvis
Div. in part. aeq. No 20
D.S. 1×1
Skrót Div. in part. aeq. znacza divide in partes aequales, czyli podziel w równych częściach na podaną ilość.
Sposób sporządzania proszków nie różni się zasadniczo od sporządzania przy zapisie metodą mnożenia. najważniejsze jest jednak rozróżnienie, czy podania ilość substancji czynnej dotyczy jednego proszka czy większej ilości leku, którą należy rozdzielić na zadaną przez lekarza ilość.
Poniżej przedstawiono zestawienie recept zapisanych metodą praescriptio multiplicata oraz divisa:
| Praescriptio multiplicata | Praescriptio divisa |
| Rp.
Metoprololi 0,02 Lactosi q.s. M.f. pulvis Dtd No 20 D.S. 1×1 |
Rp. Metoprololi 0,4 Lactosi q.s. M.f. pulvis Div. in part. aeq. No 20 D.S. 1×1 |
Podsumowując, aby poprawnie rozważyć proszki recepturowe, należy w pierwszej kolejności prawidłowo zidentyfikować sposób zapisu recepty. W przypadku leków sporządzanych dla pacjenta pediatrycznego, konieczne będzie sprawdzenie dawki i upewnienie się, iż nie została przekroczona dawka maksymalna bez wyraźnej adnotacji lekarskiej.
Oczywiście, przygotowując proszki w recepturze, można posłużyć się zarówno metodą wagową i rozsypywaniem proszków według proszka wzorcowego oraz metodą objętościową, przy wykorzystaniu kapsułkarki oraz cylindra miarowego.
Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Bibliografia:
- Jachowicz R, red. Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. Warszawa,Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2021.
- Sznitowska M, red. Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017.
