Postępowanie okołooperacyjne— jak zapobiec zakażeniu rany?

forumleczeniaran.pl 3 godzin temu

Zakażenie miejsca operowanego (ZMO) to jedno z najczęściej występujących powikłań po wykonaniu zabiegów chirurgicznych. Problemowi temu można jednak zapobiegać poprzez precyzyjne przestrzeganie zasad opieki okołooperacyjnej.

Zakażenie miejsca operowanego, rozpoznawane jako zakażenia szpitalne, występuje do 30 dni od wykonania zabiegu chirurgicznego i do 90 dni, o ile operacja polegała na wszczepieniu implantu. W Europie i Stanach Zjednoczonych infekcja miejsca operowanego to drugi co do częstości występowania typ zakażeń, związanych z udzielaniem pacjentowi opieki medycznej.

Zakażenia miejsca operowanego wpływają niekorzystnie na zdrowie pacjenta, powodując wydłużenie hospitalizacji, dłuższą niezdolność do pracy, okresowe lub trwałe kalectwo, a w trudnych przypadkach choćby utratę życia. Ponadto leczenie ZMO zwiększa koszty leczenia, wiąże się z koniecznością wykonania dodatkowych badań czy kolejnej operacji oraz antybiotykoterapią.

Przed operacją

Przygotowanie do zabiegu – kąpiel/prysznic

W pierwszym etapie przygotowania do operacji konieczne jest wykonanie kąpieli lub prysznica z użyciem zwykłego lub przeciwbakteryjnego mydła. Działanie to pozwala na oczyszczenie powierzchni ciała oraz ograniczenie obecnej na skórze naturalnej mikrobioty, która stanowi potencjalne ryzyko zakażenia. U pacjentów, u których stwierdzono nosicielstwo gronkowca złocistego w jamie nosowej, należy stosować dodatkowo donosowo maść z mupirocyną 2%.

Profilaktyczna dawka antybiotyku

Profilaktyczna dawka antybiotyku może być elementem zapobiegającym ZMO. Należy ją jednak stosować przy odpowiednich wskazaniach. Najczęściej stosowane są cefalosporyny o krótkim czasie półtrwania. Powinny być podawane w ciągu 120 minut przed wykonaniem nacięcia, biorąc pod uwagę okres półtrwania antybiotyku.

Podczas długich operacji lub przy znacznej utracie krwi może dojść do spadku stężenia leku poniżej poziomu terapeutycznego. W takich sytuacjach konieczne jest ponowne podanie dawki, aby utrzymać skuteczną ochronę przeciwbakteryjną.

Usunięcie owłosienia

Aktualnie u pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym nie jest zalecane usunięcie owłosienia. o ile jest to jednak konieczne, włosy należy usuwać dzięki elektrycznej strzygarki, która nie powoduje mikrouszkodzeń skóry. w tej chwili nie istnieją zalecania co do momentu, w którym można usunąć owłosienie, jednak zagraniczne towarzystwa sugerują, by wykonywać je w dniu zabiegu i poza salą operacyjną.

Chirurgiczne mycie rąk

Przygotowanie rąk personelu medycznego do zabiegu chirurgicznego powinno odbywać się poprzez szorowanie ich odpowiednim mydłem antybakteryjnym i wodą lub poprzez zastosowanie odpowiedniego preparatu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu przed założeniem sterylnych rękawiczek.

Członkowie zespołu operującego przed operacją powinni zdjąć biżuterię z rąk oraz usunąć lakier do paznokci i tipsy.

Stan odżywienia pacjenta

Prawidłowe odżywienie wspiera proces gojenia i odpowiedź immunologiczną. Niedożywienie — choćby u osób z nadwagą — może opóźniać regenerację tkanek i zwiększać podatność na zakażenia. W ocenie przedoperacyjnej warto uwzględnić parametry żywieniowe i w razie potrzeby wdrożyć interwencję dietetyczną.

W trakcie operacji

Folie chirurgiczne

Folie chirurgiczne to wyroby medyczne samoprzylepne, stosowane do osłonięcia skóry w miejscu wykonywania cięcia chirurgicznego. Pozwalają zminimalizować ryzyko zanieczyszczanie miejsca otwarcia powłok przez drobnoustroje kolonizujące skórę pacjenta w pobliżu miejsca operowanego.

Jałowe fartuchy lekarskie

Personel medyczny wykonujący operację powinien nosić na sali operacyjnej jałowe fartuchy chirurgiczne. To praktyka, która pozwala personelowi i pacjentowi uniknąć ryzyka skażenia i może przyczyniać się do zminimalizowania ZMO.

Serwety i fartuchy jednorazowe/wielokrotnego użytku

Serwety i fartuchy chirurgiczne są swego rodzaju barierą pomiędzy polem operacyjnym a potencjalnymi źródłami drobnoustrojów w otoczeniu, skórze pacjenta lub personelu biorącego udział w zabiegu. Chronią także operatora przed kontaktem z krwią i płynami ustrojowymi.

Rękawice

Rękawice wykonane z lateksu, jałowe i jednorazowego użytku mogą ograniczyć ryzyko wywołania ZMO. Chronią one dłonie personelu i zapewniają ochronę przed przeniesieniem wirusów z płynów ustrojowych pacjenta (WZW lub HIV) podczas zabiegu.

Przygotowanie pola operacyjnego

Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rekomendują, by do przygotowania pola operacyjnego stosować alkoholowe roztwory antyseptyków na bazie chlorheksadyny.

Roztwory antyseptyków na bazie alkoholu nie powinny jednak mieć kontaktu z błonami śluzowymi, tkanką mózgu, oponami mózgowo-rdzeniowymi. Ponadto roztwór nie powinien dostać się do oka czy ucha środkowego.

Płukanie rany przed jej zamknięciem

Irygacja rany w trakcie zabiegu pomaga usuwać zanieczyszczenia, skrzepy oraz potencjalne drobnoustroje. Jest to jedno z podstawowych działań ograniczających ryzyko kolonizacji i późniejszego zakażenia. Według zaleceń WHO w przypadku ran czystych i czystych-skażonych należy rozważyć płukanie rany wodnym roztworem jodopowidonu. Nie zaleca się do płukania ran roztworami antybiotyków. Sposób płukania powinien być dostosowany do rodzaju rany, jej lokalizacji oraz wymaganego ciśnienia. Niewłaściwie dobrana technika może być nieskuteczna lub prowadzić do uszkodzenia tkanek.

Płukanie rany nie jest wskazane przy niestabilnej hemostazie ani w sytuacji obecności nieznanych przetok czy zatok, gdy istnieje ryzyko rozsiewu zakażenia do głębszych struktur.

Homeostaza organizmu pacjenta

W trakcie operacji, szczególnie w znieczuleniu ogólnym, należy podtrzymywać homeostazę organizmu pacjenta poprzez:

utrzymanie temperatury ciała pacjenta,
utrzymanie natleniania na optymalnym poziomie,
zapewnienie adekwatnej perfuzji – pacjenta należy optymalnie nawodnić, zwłaszcza przed poddaniem go znieczuleniu ogólnemu,
kontrolę stężenia glukozy we krwi.

Zaopatrzenie rany

Po zakończeniu zabiegu należy przykryć ranę odpowiednim rodzajem opatrunku.

Jak dbać o ranę po operacji?

Skuteczna profilaktyka ZMO wymaga również wdrożenia odpowiedniej opieki nad pacjentem po operacji. Wśród najważniejszych elementów postępowania są:

Ruch

Już w pierwszej dobie po zabiegu, w miarę możliwości, pacjent powinien aktywizować się. Brak ruchu wpływa na obkurczanie się naczyń krwionośnych, przez co proces gojenia rany przebiega gorzej, do tkanek dopływa mniej krwi i substancji odżywczych oraz tlenu, co ułatwia rozwój infekcji.

Zmiana opatrunków

Zalecana jest „antyseptyczna” bezdotykowa metoda zmian opatrunków. Zapobiega ona wprowadzaniu drobnoustrojów znajdujących się na rękach, powierzchni i narzędziach do rany. Konieczne jest stosowanie jałowych opatrunków oraz środków antyseptycznych. Przy zmianie opatrunku ważna jest higiena, należy dokładnie umyć i zdezynfekować ręce, aby zapobiec przenoszeniu się bakterii.

W środowisku domowym, zgodnie z zaleceniami lekarze, po upływie 48 godzin od zabiegu ranę pooperacyjną można pozostawić bez opatrunku, o ile nie występują komplikacje. Konieczna jest codzienna toaleta ciała – można brać prysznic, a okolicę rany oczyszczać wodą z dodatkiem delikatnego mydła. o ile szwy drażnią ranę pooperacyjną – można zastosować opatrunek.

W przypadku ran sączących się, opatrunek należy zmienić tak często jak to konieczne, a także oczyszczać ranę przy każdej zmianie opatrunku (za pomocą środka przeznaczonego do oczyszczania ran). Podczas zmian opatrunku należy zachować

Oczyszczanie rany

Oczyszczanie ran chirurgicznych dzięki sterylnego roztworu soli fizjologicznej jest powszechną metodą w praktyce klinicznej. Roztwór należy zastosować do 48 godzin po zabiegu.

Następnie można stosować środki antyseptyczne, najlepiej po konsultacji z lekarzem.

Leczenie infekcji

W przypadku stwierdzenia ZMO należy wdrożyć odpowiednie leczenie polegające na zastosowaniu środków antyseptycznych oraz opatrunków z substancjami przeciwdrobnoustrojowymi. Antybiotykoterapia, szczególnie miejscowa, nie jest wskazana.

Źródła: