Pończochy uciskowe w profilaktyce nawracających owrzodzeń nóg

Owrzodzenia żylne to powikłanie przewlekłej choroby żył kończyn dolnych. Najczęstszą przyczyną powstawania tych ran jest przewlekła niewydolność żylna, wynikająca z przebytej zakrzepicy żył głębokich lub obecności żylaków. Owrzodzenia żylne kończyn dolnych to rany, które cechują się dużą nawrotowością, dlatego ogromną rolę odgrywa profilaktyka. Jednym z rozwiązań dostępnych na rynku są pończochy uciskowe. Jak działają, jak zapobiegają nawrotom owrzodzeń i w jaki sposób należy je stosować?

Czym są żylne owrzodzenia kończyn dolnych?

W prawidłowych warunkach w naczyniach żylnych znajdują się zastawki, które powstrzymują krew przed cofaniem się. Jednak w wyniku niewydolności żylnej zastawki nie działają w sposób prawidłowy – krew cofa się w dół, w kierunku stóp, zamiast płynąć do serca. Dochodzi do zwiększonego naporu na ściany naczyń, czyli tworzy się nadciśnienie żylne. Zwiększone ciśnienie w naczyniach żylnych obciąża mikrokrążenie, dochodzi do zastoju krwi żylnej i obrzęków. Skóra staje się ścieńczała, napięta, swędząca i podatna na uszkodzenia choćby w wyniku niewielkich uderzeń. Drobne uszkodzenia skóry zwykle dają początek trudno gojącym się owrzodzeniom żylnym.

Rany lokalizują się głównie w okolicach kostki przyśrodkowej kończyny dolnej. Na początku skóra jest napięta, błyszcząca, czasem łuszcząca się, a także ciemniejsza, widoczne są poszerzone naczynia żylne oraz drobne naczynka. Ponadto noga jest opuchnięta, wywołuje dyskomfort, ból oraz świąd. Owrzodzenie początkowo jest niewielką raną, która pojawia się na łydce, nieco powyżej kostki. Z czasem ulega powiększeniu, a coraz większy obszar zostaje pozbawiony naskórka. Rana jest żywo czerwona, płytka, ma nieregularne brzegi. Często dochodzi również do wtórnego zakażenia bakteryjnego, które wywołuje silny ból, zaczerwienienie brzegów rany i ocieplenie skóry.

Kompresjoterapia – złoty standard leczenia żylnych owrzodzeń kończyn dolnych

Kompresjoterapia jest złotym standardem leczenia owrzodzeń żylnych goleni. To nieinwazyjna metoda leczenia uciskiem, polegająca na stosowaniu stopniowego ucisku (największy w okolicach kostki, mniejszy przy górze) za pomocą podkolanówek, pończoch, rajstop lub bandaży uciskowych. Poprzez ucisk zmniejsza się średnica żył, co zwiększa prędkość przepływu krwi w kierunku serca. Kompresjoterapia wspomaga pracę pompy mięśniowej i zapobiega zaleganiu krwi w żyłach goleni.

Kompresjoterapia posiada wiele adekwatności, w tym:

• redukuje stężenie prozapalnych cytokin,
• zmniejsza obrzęk,
• redukuje ból,
• zmiękcza zwłóknienia skóry,
• wypłaszcza blizny,
• poprawia pracę żył i drenaż limfatyczny,
• przywraca fizjologiczną pracę zastawek żylnych,
• likwiduje zastój żylny,
• przywraca powrót żylny,
• poprawia perfuzję i zwiększa wytrzymałość skóry, gęstość naczyń mikrokrążenia,
• obniża syntezę kolagenu.

Pończochy uciskowe – rola w profilaktyce i zapobieganiu nawrotom żylnych owrzodzeń nóg

Na rynku dostępnych jest wiele rozwiązań do terapii kompresyjnej, które zapewniają zalecany ucisk na poziomie 40mmHg, niezbędnego do wyleczenia pacjentów z żylnymi owrzodzeniami kończyn dolnych. Należą do nich wyroby uciskowe (pończochy, rajstopy, podkolanówki), bandaże o krótkim lub długim naciągu, a także pneumatyczna kompresja przerywana. Jednak po wygojeniu rany pacjentom często zalecane jest przejście na niższy poziom kompresji w celu długoterminowego stosowania i zapobieganiu nawrotom ran.

1. Jakie są pończochy uciskowe?

Pończochy uciskowe to wyroby, które występują w wielu rodzajach, klasach i typach i zapewniają różną dawkę kompresji. Pończochy uciskowe należy dopasować do potrzeb pacjenta, ponieważ źle dobrane mogą powodować dyskomfort (ból, podrażnienia skóry, a choćby odleżyny).

Na rynku dostępne są pończochy w klasach: I, II i III. Oferują kompresję od bardzo lekkiej (12-17 mmHg), przez lekką (15-21 mmHg i 18-22 mmHg) i średnią (22-27 mmHg i 23-32 mmHg), aż po wysoką (35-46 mmHg). W profilaktyce najczęściej stosuje się pończochy klasy I. Głównymi wskazaniami do noszenia pończoch jest zapobieganie i terapia obrzęku po aktywnym leczeniu żylaków, lipodermatosklerozy i zapobieganie nawrotom owrzodzenia i zakrzepicy, po zakrzepicy żył głębokich w celu zapobiegania zespołowi pozakrzepowemu oraz u pacjentów z obrzękiem limfatycznym. Ma to na celu utrzymanie efektu zmniejszenia obrzęku osiągniętego przez bandaże.

Pończochy uciskowe wywierają odpowiedni ucisk na tkanki, dzięki czemu minimalizują ryzyko wystąpienia zastojów. Usprawniają również pracę zastawek żylnych poprawiając ukrwienie.

2. Jak wybrać pończochy uciskowe?

Przy wyborze pończoch uciskowych pod uwagę należy wziąć następujące elementy:

• rozmiar – pończochy powinny być odpowiednio dobrane do rozmiaru nogi; kończyny należy zmierzyć rano, gdy nogi są wypoczęte i nie ma żadnych obrzęków i w pozycji stojącej; należy zmierzyć obwód kostki i łydki w najszerszym miejscu oraz około 2 cm pod kolanem, a także obwód w połowie uda i na wysokości około 4 cm poniżej pachwiny; miarkę należy prowadzić przy ciele, nie zaciskając jej; przy wyborze pończoch należy skorzystać z tabeli rozmiaru zamieszczonej w opisie lub na opakowaniu produktu. o ile wymiary nóg nieznacznie różnią się od siebie, należy wybrać pończochy zgodnie z pomiarem nogi szczuplejszej, jednak gdy wymiary różnią się znacznie – należy zlecić wykonanie wyrobu na zlecenie lub zakupić 2 komplety wyrobów w innych rozmiarach na każdą nogę;
• siłę kompresji – należy ją dostosować po konsultacji z lekarzem,
• zdolność pacjenta do samodzielnego zakładania i zdejmowania – u chorych mających trudności z zakładaniem pończoch należy rozważyć aplikatory/urządzenia pomocnicze lub pończochy z suwakami, które ułatwiają zakładanie;
• uczulenie na materiał;
• zakryte/odkryte palce – na rynku dostępne są pończochy uciskowe z odkrytymi i zakrytymi palcami. W praktyce częściej zaleca się pończochy z palcami odkrytymi.

3. Jak stosować pończochy na co dzień?

Pończochy uciskowe należy zakładać rano (tuż po przebudzeniu, zanim pojawią się obrzęki), na czystą i suchą skórę. Pończochy można częściowo obrócić na lewą stronę, następnie włożyć stopę i delikatnie rozwinąć do góry (bez rolowania), a następnie wygładzić fałdy i zagięcia. Należy unikać ciągnięcia materiału z dużą siłą. Podczas zdejmowania pończochy można delikatnie rolować materiał w dół, aż do stopy, a następnie delikatnie zsunąć.

Pończoch uciskowych nie należy zakładać po zastosowaniu kosmetyków do pielęgnacji skóry, chyba iż są dopuszczone do używania podczas stosowania wyrobów kompresyjnych (należy sprawdzić w zaleceniach producenta kosmetyku). Pończochy z paskami silikonowymi, podtrzymujące pończochy, mogą utrudniać wymianę powietrza i potu, a zatem prowadzić do odparzenia, szczególnie w upalne dni. Paski można w ciągu dnia wywinąć i przemyć wodą.

Wyroby należy prać nie rzadziej niż raz na 2 dni i wymieniać co około 6 miesięcy. Długość i stopień kompresji oraz czas noszenia pończoch należy konsultować z lekarzem.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pacjent/zakrzepica/wszystkoozakrzepicy/zakrzepicazylna/164237,owrzodzenie-zylne
2. Szkiler, M. Kucharzewski, A. Chrapusta, Z. Konrady, M. Kucharzewski i wsp., „Algorytmy i wytyczne postępowania w kompresjoterapii”, Forum Leczenia Ran 2025;6(1):1-26
3. https://wounds-uk.com/journal-articles/compression-hosiery-for-the-prevention-of-recurrent-leg-ulceration-evidence-efficacy-and-best-practice/