Ponad milion złotych kary. Firma przerzucała ryzyko pogodowe na rolników

Susza, gradobicie czy wiosenne przymrozki mogą w krótkim czasie zniszczyć znaczną część upraw. Spółka Procam wymagała jednak od współpracujących z nią rolników dostarczenia całej zakontraktowanej ilości produktów, choćby gdy wykonanie umowy uniemożliwiały warunki pogodowe. Prezes UOKiK uznał takie działania za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej i nałożył na przedsiębiorcę karę przekraczającą milion złotych.

Procam skupował od rolników między innymi rzepak, jęczmień, owies, pszenicę i żyto. Zawierane umowy zobowiązywały producentów do dostarczenia całej uzgodnionej ilości produktów. Obowiązek ten pozostawał w mocy również wtedy, gdy susza, gradobicie, ulewne deszcze lub przymrozki ograniczały plony z przyczyn całkowicie niezależnych od gospodarza.

Rolnikom, którzy nie byli w stanie wywiązać się z dostaw, groziły wysokie kary umowne. W praktyce oznaczało to przerzucenie niemal całego ryzyka związanego z produkcją rolną na słabszą stronę umowy.

Susza nie była siłą wyższą

W stosowanym przez spółkę wzorcu umowy wskazano zdarzenia uznawane za siłę wyższą. Znalazły się wśród nich między innymi wojna, huragan oraz strajk. Nie uwzględniono jednak suszy, ulewnych deszczy czy wiosennych przymrozków, czyli zjawisk, które w polskich warunkach mają bezpośredni wpływ na wielkość zbiorów.

UOKiK zakwestionował również termin przewidziany na zgłoszenie wystąpienia siły wyższej. Rolnik miał na poinformowanie firmy zaledwie dwa dni. Zdaniem Urzędu taki wymóg nie uwzględniał realiów pracy w gospodarstwie. W sytuacji zagrożenia gospodarz powinien mieć możliwość skupienia się przede wszystkim na ratowaniu upraw, zabezpieczeniu majątku oraz zapewnieniu bezpieczeństwa sobie i swojej rodzinie, a nie na natychmiastowym dopełnianiu formalności.

– Rolnictwo jest istotną gałęzią gospodarki, szczególnie zależną od pogody. Susza czy grad mogą zniszczyć plony mimo starań rolnika, dlatego nie może być na niego przerzucane całe ryzyko takich zdarzeń. Niedopuszczalne są też terminy na zgłoszenie szkody, które stawiają dostawcę przed wyborem: ratować gospodarstwo czy pilnować formalności – podkreśla Tomasz Chróstny, prezes UOKiK.

Spółka zmieniła umowy i przyjęła karę

Procam współpracował z Urzędem od początku postępowania i zmienił zakwestionowane praktyki. Od czerwca 2026 roku spółka stosuje wobec rolników nowe wzory umów.

Przedsiębiorca dobrowolnie poddał się karze finansowej w wysokości 1 006 258,78 zł i zobowiązał się, iż nie będzie odwoływał się od decyzji do sądu. Dzięki temu postępowanie może zakończyć się szybciej, a niedozwolone postanowienia zostały już wyeliminowane z nowych umów. Decyzja ma się uprawomocnić 28 września 2026 roku.

Nie jest to pierwsza interwencja UOKiK dotycząca przerzucania na rolników odpowiedzialności za niedostarczenie zakontraktowanych produktów z powodu zdarzeń pogodowych. Wcześniejsze decyzje obejmowały spółki Polish Agri, Cefetra i Bunge.

Jak zaznacza prezes Urzędu, słuszność takiego podejścia potwierdzają również sądy. W sierpniu Sąd Apelacyjny, rozpatrując sprawę Polish Agri, potwierdził, iż zwolnienie rolnika z odpowiedzialności nie wymaga wcześniejszego ogłoszenia stanu klęski żywiołowej. jeżeli susza lub gradobicie rzeczywiście zniszczą plony i uniemożliwią wykonanie umowy, producent rolny powinien móc uwolnić się od odpowiedzialności.

Rolnicy mogą zgłaszać nieuczciwe praktyki

UOKiK współpracuje z izbami rolniczymi i zbiera informacje dotyczące problemów występujących w relacjach między producentami rolnymi a dużymi kontrahentami. Zgłoszenia mogą dotyczyć między innymi niekorzystnych postanowień umów, kar za niewykonane dostawy oraz wykorzystywania przewagi ekonomicznej przez firmy skupujące produkty rolne.

Rolnicy, którzy spotkali się z podobnymi praktykami, mogą przekazać informacje poprzez specjalny formularz UOKiK.

Możliwe jest również zawiadomienie Urzędu z prośbą o zbadanie wzorców umów stosowanych przez przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem zbożem. o ile sprawa trafiła już do sądu, prezes UOKiK może wesprzeć rolnika, przedstawiając istotny pogląd w sprawie.

Źródło: UOKiK