Podiatria – zaczniemy kształcić specjalistów w tej dziedzinie

W październiku ruszą studia podyplomowe na kierunku podiatria. Na razie w Polsce jest trzech takich specjalistów z dyplomami zagranicznych uczelni. Potrzebujemy ich znacznie więcej, bo mogliby się stać członkami zespołów zajmujących się osobami z cukrzycową chorobą stóp, a także prowadzić działania profilaktyczne. Powinno to pomóc w zmniejszaniu liczby amputacji z powodu stopy cukrzycowej, których wykonuje się w Polsce zbyt dużo.

Podiatra jako zawód medyczny został usankcjonowany przez ministra zdrowia w celu zapewnienia kompleksowej opieki pacjentami ze schorzeniami w obrębie stóp. Szczegółowe czynności zawodowe podiatrów są regulowane na mocy rozporządzenia, które weszło w życie 14 czerwca 2025 r. W ministerialnym wykazie czynności otrzymali oni szerokie kompetencje łącznie z możliwością asysty chirurgicznej przy zabiegach w obrębie stopy. Oprócz tego mają być odpowiedzialni za edukację pacjentów w zakresie profilaktyki zdrowotnej stopy, współpracę z lekarzami w monitorowaniu leczenia oraz prowadzenie terapii podiatrycznej po konsultacji lekarskiej. Zakres obowiązków obejmie również m.in.: wykonywanie zabiegów z fizykoterapii, oczyszczanie i zabezpieczanie ran, zlecanie i pobieranie materiału do badań mikrobiologicznych, wsparcie pacjentów w doborze i stosowaniu wyrobów medycznych. Problem w tym, iż na razie w rejestrze zawodów medycznych znajduje się trzech polskich podiatrów, którzy uzyskali dyplomy na uczelniach zagranicznych.

W wielu krajach specjalista podiatrii odgrywa kluczową rolę w leczeniu chorych z zespołem stopy cukrzycowej czy też – zgodnie z aktualną nomenklaturą – cukrzycowej choroby stóp. Polska przez cały czas znajduje się w europejskiej czołówce pod względem amputacji kończyn dolnych wśród chorych z cukrzycą. Cukrzyca dotyczy niemal 4 mln mieszkańców naszego kraju, według szacunków 200-250 tys. z nich ma cukrzycową chorobę stóp. Co czwarty chory na cukrzycę w ciągu życia doświadczy owrzodzenia stopy. Śmiertelność w tej grupie pacjentów sięga ok. 30 proc. w okresie pięcioletnim, a wśród osób po amputacji aż 60 proc. umiera w ciągu 5 lat.

Liczba hospitalizacji w związku z amputacją w 2023 r. wyniosła 16 399, a od stycznia do września 2024 r. – 12 645. Według danych pochodzących z raportu „NFZ o zdrowiu. Cukrzyca” z 2019 r. w 2018 r. w Polsce koszt amputacji u osób chorych na cukrzycę wyniósł ok. 78,2 mln zł. Takie dane – mocno nieaktualne – przedstawił resort zdrowia 15 lipca 2026 r. w odpowiedzi na interpelację poseł Ewy Kołodziej i grupy posłów w sprawie zwiększenia dostępności świadczeń w ramach programu „Kompleksowego leczenia ran przewlekłych” (KLRP-2).

Zarząd Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran uchwalił stanowisko, które wyznacza kierunek rozwoju zawodu podiatry w Polsce. To decyzja oparta na realnych potrzebach pacjentów i doświadczeniu klinicznym ekspertów PTLR. Towarzystwo uważa, iż adekwatnie wykształcony podiatra, działający jako samodzielny specjalista wykonujący zawód medyczny, będzie ważnym członkiem wielospecjalistycznego zespołu leczącego chorych ze schorzeniami stopy i stawu skokowego, ze szczególnym uwzględnieniem cukrzycowej choroby stóp. „Widzimy wielkie, choć dotychczas nieuświadomione, zapotrzebowanie na usługi podiatry, których prawidłowe świadczenie odciąży inne zawody medyczne i znacząco poprawi sytuację chorych, zwłaszcza w kontekście zmniejszenia liczby niepotrzebnych amputacji kończyn dolnych” – czytamy w dokumencie.

PTLR podkreśla, iż konieczne jest wypracowanie spójnego i jednolitego programu kształcenia podiatrów w Polsce. Nim jednak system ochrony zdrowia zasilą pierwsi absolwenci pełnowymiarowych studiów podiatrycznych, chorzy potrzebują fachowej, szybkiej i bezpiecznej pomocy już teraz. Odpowiedzią na to zapotrzebowanie są studia podyplomowe skierowanych do medyków – lekarzy, pielęgniarek i pielęgniarzy, ratowników medycznych oraz przedstawicieli innych zawodów medycznych już pracujących w systemie. Zostaną uruchomione w październiku tego roku w Akademii Śląskiej.

Medycy wyposażeni w specjalistyczną wiedzę z zakresu podiatrii będą w stanie szybciej rozpoznać problem, wdrożyć odpowiednią profilaktykę lub skierować pacjenta do adekwatnego specjalisty. Absolwent studiów podyplomowych na kierunku podiatria będzie wysoko wykwalifikowanym specjalistą posiadającym interdyscyplinarną wiedzę i praktyczne kompetencje w zakresie profilaktyki, diagnostyki i terapii schorzeń stóp oraz kończyn dolnych. Będzie łączył kompetencje zawodowe z wiedzą z obszaru diabetologii, angiologii, neurologii, dermatologii, ortopedii, leczenia ran i biomechaniki. Dzięki interdyscyplinarnemu podejściu uczestnicy zdobędą wiedzę, która pozwoli im spojrzeć na problemy pacjentów w sposób całościowy oraz skuteczniej współpracować z innymi specjalistami. Tacy specjaliści będą mogli pracować m.in. w poradniach diabetologicznych, poradniach leczenia ran, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, oddziałach szpitalnych, opiece długoterminowej, placówkach geriatrycznych.

W Polsce nie ma systemowego kształcenia w zakresie leczenia ran trudno gojących się. O podnoszenie kwalifikacji personelu medycznego w tym zakresie stara się zadbać PTLR, które niedawno uruchomiło program certyfikacji umiejętności dla lekarzy i pielęgniarek. To pierwsza kompleksowa inicjatywa, której celem jest uporządkowanie i ustandaryzowanie kompetencji klinicznych w tym obszarze oraz przygotowanie wyspecjalizowanych kadr.

„W Polsce mamy około miliona pacjentów z ranami trudno gojącymi się, a edukacja lekarzy w tym zakresie jest głęboko niedostateczna. Temat ten jest pomijany w programach studiów, kształceniu podyplomowym i specjalizacyjnym. jeżeli już się pojawia, to najczęściej w kontekście powikłań pooperacyjnych i przy okazji niektórych chorób i to w sposób pobieżny, mało przydatny w praktyce. Stąd nasz program certyfikacji – nasze Towarzystwo chce kształcić specjalistów, bo nie ma innej drogi” – mówi dr Przemysław Lipiński, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran.

Program Certyfikacji PTLR obejmuje cztery obszary leczenia ran trudno gojących się: cukrzycową chorobę stóp, rany goleni, odleżyny oraz rany atypowe, w tym nowotworowe. Każdy z obszarów realizowany jest odrębnie i wymaga osobnej rejestracji do programu. Pierwszym wdrażanym modułem jest certyfikacja umiejętności lekarskich i pielęgniarskich w zakresie leczenia cukrzycowej choroby stóp.