Plany ograniczenia leków przeciwdepresyjnych w USA. Czy reforma Kennedy’ego jest realna?

W Stanach Zjednoczonych antydepresanty (głównie SSRI) przyjmuje około 16–17% osób dorosłych. Inicjatywy z ramienia programu MAHA (Make America Healthy Again) mają zmienić ich pozycję w terapii. Domyślna farmakoterapia ma zostać zastąpiona podejściem, w którym stanowi ona jedynie jedną z dostępnych opcji terapeutycznych, stosowaną wyłącznie w przypadkach klinicznie uzasadnionych. Ich przepisywanie powinno być również powiązane z jasno określonym planem stopniowego odstawienia.

Program MAHA (ang. Make America Healthy Again) to flagowy program administracji prezydenta Trumpa i sekretarza HHS Roberta F. Kennedy’ego Jr. Jego celem jest walka z szybkim wzrostem nasilenia chorób przewlekłych. Cel ten ma być osiągany poprzez identyfikację i usuwanie ich pierwotnych przyczyn, a nie jedynie leczenie objawów.

W obszarze zdrowia psychicznego program MAHA podkreśla problem nadmiernej medykalizacji i nadmiernego przepisywania leków. Antydepresanty SSRI stały się jednym z ważnych celów inicjatywy. Zdaniem jej zwolenników, są zbyt często stosowane jako rozwiązanie pierwszego rzutu bez dokładnego rozważenia dostępnych alternatyw. Często brakuje również wcześniejszego opracowania planu ich odstawienia.

– jeżeli bierzesz leki psychiatryczne, nie mówimy Ci, żebyś przestał. – informował Kennedy w publicznych komunikatach – Chcemy, żebyś Ty i Twój lekarz mieli pełną informację i wsparcie do podjęcia adekwatnej decyzji.

Kontekst i główne założenia nowego planu Kennedy’ego

Robert F. Kennedy Jr. podkreśla, iż leki psychiatryczne mają swoje miejsce w terapii, ale lekarze nie powinni traktować ich jako rozwiązania pierwszego rzutu. Ogłoszone przez sekretarza HHS inicjatywy obejmują między innymi:

• Wprowadzenie programów szkoleniowych dla specjalistów w zakresie odstawiania leków i komunikacji ryzyka;
• Zmiany w refundacji. System będzie przewidywał płatności za czas poświęcony na wsparcie pacjenta podczas stopniowego odstawiania leków;
• Przygotowanie modułów szkoleniowych dotyczących bezpiecznego odstawiania leków przeciwdepresyjnych;
• Promocję podejścia holistycznego. Łaczenie psychoterapii, aktywności fizycznej, odżywianiania (wyższe spożycie białka, ograniczenie ultra-przetworzonych produktów).

Rozważano silniejsze restrykcje?

Jak napisał Reuters 8 maja 2026 r., na kilka dni przed oficjalnym ogłoszeniem planu, urzędnicy HHS rozważali możliwość wprowadzenia ograniczeń, a choćby zakazu stosowania niektórych szeroko stosowanych leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI (m.in. sertraliny, fluoksetyny i escitalopramu).

Według źródeł agencji, analizowano konkretne preparaty, jednak nie ujawniono szczegółów dotyczących zakresu tych rozważań. HHS gwałtownie zdementowało te informacje. Stwierdzono, iż „nie prowadzono żadnych dyskusji o banowaniu SSRI” i iż wszelkie sugestie w tym kierunku są fałszywe.

FDA i HHS w USA działają w różnych kanałach. FDA ocenia bezpieczeństwo i efektywność poszczególnych preparatów, a HHS – systemy finansowania i standardy opieki. Dlatego choćby gdy HHS promuje redukcję leków, nie oznacza to automatycznie wycofania ich z obrotu. Eksperci podkreślają, iż ewentualne wycofanie leków dopuszczonych do obrotu wiele lat temu byłoby procesem skomplikowanym i wymagającym bardzo mocnych dowodów naukowych ze strony FDA.

Ten wątek pokazuje wewnętrzne napięcia w administracji Trumpa i różnicę między wstępnymi, bardziej radykalnymi rozważaniami a ostateczną, publiczną wersją planu.

Antydepresanty i zespół odstawienny

Leki z grupy SSRI nie są substancjami uzależniającymi w klasycznym znaczeniu. Jednak nagłe odstawienie może wywołać zespół odstawienny. Objawy takie jak np. zawroty głowy, bezsenność, objawy grypopodobne, drażliwość, niepokój, lęk, zwykle są przejściowe i łagodnieją po powrocie do wcześniejszej dawki lub powolniejszym jej zmniejszaniu.

Częstość i nasilenie objawów są zróżnicowane. Zależą od preparatu, dawki, czasu stosowania i indywidualnych czynników danego pacjenta. Dlatego najważniejsze jest indywidualne planowanie odstawiania leków przeciwdepresyjnych.

„Plan jest dość kontrowersyjny.” Głos środowiska psychiatrycznego

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA) pozytywnie oceniło uwagę poświęconą zdrowiu psychicznemu i plany szkoleń oraz badań. Jednocześnie mocno podkreśliło jednak, iż kryzys wynika przede wszystkim z niedostępności opieki (braki kadrowe, ograniczone miejsca opieki psychiatrycznej), a nie wyłącznie z nadużywania leków. APA ostrzega przed stygmatyzacją farmakoterapii i zbyt uproszczonym podejściem.

Eksperci zwracają uwagę na współwystępowanie zarówno nadużywania, jak i niedostatecznego leczenia depresji i zaburzeń lękowych.

©MGR.FARM