Od 14 lutego 2025 r. farmaceuci zyskali nowe uprawnienie, które znacząco zmieniło organizację szczepień ochronnych wykonywanych w aptekach. Pacjent, który zgłasza się do apteki bez recepty na szczepionkę, nie zawsze musi być odsyłany do lekarza. W określonych przypadkach farmaceuta może samodzielnie wystawić receptę farmaceutyczną. Również z odpłatnością refundowaną, o ile pacjent spełnia warunki określone w obowiązującym obwieszczeniu refundacyjnym.
Zmiana ta ma ogromne znaczenie praktyczne. Pozwala skrócić ścieżkę pacjenta i zwiększa dostępność szczepień ochronnych. Umożliwia też wykonanie całej usługi – od kwalifikacji, przez ordynację szczepionki, aż po jej podanie – podczas jednej wizyty w aptece. Jednocześnie nakłada na farmaceutę obowiązek prawidłowej oceny wskazań do szczepienia, weryfikacji uprawnień do refundacji oraz adekwatnego udokumentowania całego procesu.
Co zmieniło się w przepisach?
Nowelizacja przepisów umożliwiła farmaceutom wystawianie recept farmaceutycznych na szczepionki stosowane w ramach szczepień zalecanych. Co istotne, recepta taka może być wystawiona nie tylko jako pełnopłatna, ale również z uwzględnieniem refundacji, o ile pacjent spełnia kryteria określone w decyzjach refundacyjnych dla danego produktu leczniczego.
Oznacza to, iż farmaceuta nie pełni już wyłącznie roli osoby wydającej produkt leczniczy lub wykonującej szczepienie. W praktyce odpowiada również za ocenę, czy pacjent kwalifikuje się do otrzymania refundowanej szczepionki oraz czy istnieją wskazania do jej zastosowania.
Nie każda szczepionka i nie każdy pacjent
Nowe uprawnienia nie oznaczają możliwości wystawiania refundowanych recept na wszystkie szczepionki dostępne w aptece.
Farmaceuta może zastosować refundację wyłącznie wtedy, gdy:
- dana szczepionka znajduje się w wykazie leków refundowanych,
- produkt posiada wskazania refundacyjne odpowiadające sytuacji klinicznej pacjenta,
- pacjent spełnia kryteria określone w obwieszczeniu Ministra Zdrowia,
- farmaceuta jest w stanie zweryfikować te uprawnienia na podstawie wywiadu oraz dostępnej dokumentacji.
Nie można natomiast stosować refundacji „na życzenie” pacjenta ani opierać się wyłącznie na jego deklaracji, o ile przepisy wymagają spełnienia określonych warunków medycznych.
Na jakie szczepionki farmaceuta może wystawić refundowaną receptę?
Zakres szczepionek objętych możliwością wystawienia refundowanej recepty farmaceutycznej zależy od aktualnego obwieszczenia refundacyjnego Ministra Zdrowia. W praktyce obejmuje on przede wszystkim szczepionki stosowane w profilaktyce chorób zakaźnych u osób dorosłych, dla których przewidziano finansowanie ze środków publicznych w określonych grupach pacjentów.
Do najczęściej ordynowanych należą szczepionki przeciw:
- grypie,
- RSV
- półpaścowi,
- pneumokokom,
- RSV,
- innym chorobom zakaźnym, o ile dany preparat objęto refundacją i spełnione są warunki jej zastosowania.
Należy pamiętać, iż katalog refundowanych szczepionek może zmieniać się wraz z kolejnymi obwieszczeniami refundacyjnymi. Dlatego przed wystawieniem recepty warto każdorazowo zweryfikować aktualne wskazania refundacyjne.
Ocena prawa do refundacji – odpowiedzialność farmaceuty
Jednym z najważniejszych elementów całego procesu jest też prawidłowe ustalenie odpłatności. Farmaceuta wystawiający receptę odpowiada za zastosowanie adekwatnego poziomu refundacji. Oznacza to konieczność sprawdzenia:
- wieku pacjenta,
- rozpoznanych chorób przewlekłych,
- innych wskazań refundacyjnych wynikających z Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz decyzji refundacyjnej,
- ewentualnych przeciwwskazań do szczepienia.
Błędne określenie odpłatności może skutkować konsekwencjami podczas kontroli NFZ, dlatego warto korzystać z aktualnych obwieszczeń refundacyjnych. W celu weryfikacji ewentualnych dodatkowych wskazań przy szczepieniu np. przeciw półpaścowi miał nam pomóc eProfil Pacjenta, jednak z chwilą pisania tego artykułu funkcja ta nie działa poprawnie.
Recepta farmaceutyczna na szczepionkę i szczepienie w tej samej aptece
Warto pamiętać o istotnym ograniczeniu dotyczącym recept farmaceutycznych wystawianych na szczepionki w celu wykonania szczepienia ochronnego. Taka recepta nie jest przeznaczona do swobodnej realizacji w dowolnej aptece. Jej wystawienie stanowi element udzielanego świadczenia zdrowotnego i jest ściśle związane z planowanym wykonaniem szczepienia w aptece, w której recepta została wystawiona.
W praktyce oznacza to, iż farmaceuta wystawia receptę farmaceutyczną po przeprowadzeniu kwalifikacji pacjenta do szczepienia. Następnie wydaje szczepionkę, przygotowuje ją do podania i wykonuje szczepienie w ramach tego samego świadczenia. Recepta nie powinna być wykorzystywana wyłącznie do zakupu szczepionki z zamiarem jej późniejszego podania w innym podmiocie leczniczym lub innej aptece.
Podsumowanie
Możliwość wystawiania przez farmaceutów recept farmaceutycznych na szczepionki, w tym również recept refundowanych, jest jedną z najważniejszych zmian w zakresie opieki farmaceutycznej ostatnich lat. Rozwiązanie to skraca drogę pacjenta do szczepienia, zwiększa dostępność profilaktyki i pozwala wykorzystać kompetencje farmaceutów w jeszcze szerszym zakresie.
To właśnie farmaceuta odpowiada za prawidłową kwalifikację pacjenta, adekwatne określenie poziomu odpłatności i rzetelne udokumentowanie całego procesu. W praktyce oznacza to, iż recepta farmaceutyczna na szczepionkę stała się nie tylko narzędziem ułatwiającym pracę. Jest też kolejnym elementem profesjonalnej opieki farmaceutycznej świadczonej w aptece.
