Okresowe badania u dziecka – dlaczego są tak ważne i kiedy je wykonywać?

Dlaczego warto wykonywać okresowe badania u dzieci?

Wielu rodziców odwiedza pediatrę dopiero wtedy, gdy dziecko zachoruje. Tymczasem regularne, profilaktyczne badania laboratoryjne i bilanse zdrowia pozwalają ocenić, czy rozwój malucha przebiega prawidłowo i czy jego organizm nie wysyła subtelnych sygnałów ostrzegawczych.

Dzięki takim badaniom można wcześnie wykryć u malucha anemię, zaburzenia hormonalne, alergie, infekcje układu moczowego czy choroby tarczycy. Regularne kontrole pozwalają także monitorować tempo wzrostu, rozwój motoryczny i psychiczny oraz ocenić wpływ diety, aktywności fizycznej i środowiska na zdrowie dziecka. To również sposób na budowanie świadomości zdrowotnej – dzieci uczą się, iż profilaktyka jest naturalną częścią dbania o siebie i stanowi element odpowiedzialnego podejścia do zdrowia.

Jak podkreślają pediatrzy, większość problemów zdrowotnych u dzieci można skutecznie leczyć, jeżeli zostaną wykryte na czas. Dlatego lepiej nie czekać na objawy, tylko działać i korzystać z regularnych badań profilaktycznych.

Jak często wykonywać badania profilaktyczne u dziecka?

Zgodnie z obowiązującym w Polsce kalendarzem opieki profilaktycznej, dziecko powinno przechodzić tzw. bilans zdrowia na kilku etapach rozwoju, m.in. w 1–4. tygodniu życia, 2. i 4. roku, między 5. a 7. rokiem życia, a także w okresie od 13 do 18 roku życia. W trakcie bilansu lekarz ocenia rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, a w razie potrzeby zleca badania laboratoryjne lub obrazowe.

Od 5 maja 2025 roku w ramach bilansu 6-latka (między 5. a 7. rokiem życia) wprowadzono nowy obowiązkowy element – lipidogram, który pozwala ocenić poziom cholesterolu i ryzyko zaburzeń metabolicznych. To istotny krok w profilaktyce chorób cywilizacyjnych już od najmłodszych lat.

Niemowlęta i małe dzieci (0–3 lata)

W przypadku najmłodszych dzieci najważniejsze są badania oceniające ogólny stan zdrowia oraz rozwój organizmu. Pediatra zleca badanie morfologii krwi, aby wykluczyć anemię lub infekcję, a także badanie ogólne moczu, które pomoże wykryć stany zapalne układu moczowego. Oprócz tego w razie potrzeby wykonuje się oznaczenie bilirubiny, żelaza czy ferrytyny, zwłaszcza u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym.

W pierwszych miesiącach życia zaleca się także USG bioderek, które jest standardowym badaniem przesiewowym w kierunku dysplazji stawów biodrowych, oraz USG jamy brzusznej, umożliwiające ocenę rozwoju narządów wewnętrznych. W przypadku wcześniaków i dzieci z niepokojącymi objawami neurologicznymi pediatra może zlecić także USG przezciemiączkowe.

Dzieci przedszkolne i szkolne (3–12 lat)

W tym okresie życia dzieci intensywnie rosną i kształtują swoją odporność. Częściej mają kontakt z różnymi drobnoustrojami, a ich organizm reaguje na zmiany w środowisku, diecie i emocjach. Podstawowymi badaniami, które należy wykonać, są: morfologia krwi oraz OB lub CRP, w celu oceny ogólnej kondycji organizmu i wykrycia ewentualnych stanów zapalnych. Badanie moczu wciąż pozostaje jednym z najprostszych, ale i najcenniejszych narzędzi diagnostycznych.

W uzasadnionych przypadkach pediatra może zlecić także badania funkcji tarczycy, takie jak TSH i FT4, oraz poziom glukozy i lipidogram, szczególnie gdy dziecko ma nadwagę, w rodzinie występuje cukrzyca lub inne czynniki ryzyka metabolicznego. Regularne wykonywanie testów alergicznych – zarówno panele wziewne, jak i pokarmowe – jest coraz popularniejsze, ponieważ alergie u dzieci mogą objawiać się nie tylko katarem, ale także przewlekłym zmęczeniem, problemami skórnymi czy trudnościami w koncentracji.

Warto również regularnie kontrolować wzrok i słuch, szczególnie przed rozpoczęciem szkoły, aby wykryć wady, które mogą wpływać na koncentrację i postępy w nauce.

Nastolatki (13–18 lat)

Okres dojrzewania wiąże się z dużymi zmianami hormonalnymi, emocjonalnymi i społecznymi. W tym czasie dzieci samodzielnie podejmują decyzje dotyczące stylu życia, które mogą wpływać na ich zdrowie. Warto kontrolować morfologię krwi, poziom żelaza i ferrytyny, szczególnie u dziewcząt, które miewają zwiększone zapotrzebowanie na żelazo. Badania takie jak TSH, FT4, prolaktyna czy witamina D są pomocne w ocenie gospodarki hormonalnej, natomiast glukozę i lipidogram warto oznaczyć w przypadku występowania czynników ryzyka, takich jak otyłość czy historia cukrzycy w rodzinie.

U nastolatków, które unikają mięsa lub spędzają mało czasu w słońcu, warto regularnie sprawdzać poziom witaminy B12 i D3. Okres dojrzewania to także czas, by poruszyć temat zdrowia psychicznego, ponieważ stres, brak snu i presja szkolna mogą znacząco wpływać na wyniki badań oraz samopoczucie młodego człowieka.

Pamiętaj, iż przedstawiony harmonogram ma charakter orientacyjny – o zakresie i częstotliwości badań decyduje lekarz. Bierze on pod uwagę indywidualne potrzeby dziecka, jego dietę, styl życia i czynniki rodzinne.

Jak przygotować dziecko do badań?

Dla małego dziecka wizyta w laboratorium może być stresująca, dlatego warto je wcześniej do tego przygotować. Najlepiej spokojnie wyjaśnić, iż badanie pomoże lekarzowi sprawdzić, czy wszystko jest w porządku, i iż cała procedura trwa tylko chwilę. Warto zaplanować wizytę rano, zwłaszcza jeżeli maluch powinien być na czczo, a także zabrać jego ulubioną zabawkę lub książkę, by odwrócić uwagę i rozładować napięcie.

Postawa rodzica ma tu ogromne znaczenie – jeżeli dorosły zachowuje spokój i cierpliwość, dziecko czuje się bezpieczniej. Coraz więcej laboratoriów oferuje specjalne strefy przyjazne najmłodszym pacjentom, z kolorowymi wnętrzami i życzliwym personelem, dzięki czemu pobranie krwi przebiega gwałtownie i bez stresu.

Więcej informacji o badaniach i możliwościach ich wykonania znajdziesz na stronie https://diag.pl/pacjent/.

Jak interpretować wyniki badań dziecka?

Rodzice często próbują samodzielnie analizować wyniki badań, porównując je z normami znalezionymi w internecie. Warto jednak pamiętać, iż wartości referencyjne różnią się w zależności od wieku, płci, a choćby laboratorium, dlatego interpretację zawsze należy zostawić lekarzowi.

Nie każde odchylenie od normy oznacza chorobę – niewielkie różnice mogą wynikać np. z przeziębienia, stresu lub niedawno przyjętych leków. Pediatra pomoże ocenić, czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub powtórzenie badania po pewnym czasie.

Regularne badania okresowe to nie tylko obowiązek rodzica, ale przede wszystkim wyraz troski o zdrowie i bezpieczeństwo dziecka. Dzięki nim można gwałtownie reagować, zanim drobne nieprawidłowości przerodzą się w poważniejsze problemy.

Budowanie nawyku profilaktyki już od najmłodszych lat sprawi, iż dziecko w przyszłości chętniej zadba o siebie, nie będzie unikać kontaktu z lekarzem i zrozumie znaczenie zdrowego stylu życia. To fundament świadomego, odpowiedzialnego dorosłego życia.

Bibliografia

1. P. Choręza, Czy dzieci powinno się badać? Zalecenia Ministerstwa Zdrowia, https://diag.pl/pacjent/artykuly/czy-dzieci-powinno-sie-badac-zalecenia-ministerstwa-zdrowia/ [dostęp: 10.2025].
2. R. Mnich, Prawie wszystko o badaniach bilansowych dziecka, https://nfz-katowice.pl/index.php/o-nas/nasza-strona/item/111157-strona-slaskiego-ow-w-gazecie-wyborczej-wydanie-z-dnia-11-pazdziernika-2013-roku-prawie-wszystko-o-badaniach-bilansowych-dziecka-111157 [dostęp: 10.2025].
3. Ministerstwo Zdrowia, Zaprowadź dziecko na bilans zdrowia, https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/zaprowadz-dziecko-na-bilans-zdrowia [dostęp: 10.2025].