Spadek zaufania do szczepień staje się coraz poważniejszym problemem zdrowia publicznego. W Europie widać to zarówno w liczbie osób unikających szczepień, jak i w nawrocie chorób zakaźnych, o którym regularnie informuje m.in. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).
Światowa Organizacja Zdrowia już kilka lat temu umieściła niechęć do szczepień na liście dziesięciu najważniejszych globalnych zagrożeń dla zdrowia. Pandemia COVID-19 dodatkowo przyspieszyła ten trend, a media społecznościowe stały się jednym z głównych kanałów szerzenia dezinformacji medycznej.
Alarmujące dane z Europy
Informacje o „nieznanych skutkach długoterminowych” lub „niekontrolowanych eksperymentach” trafiają do osób, którzy czują się zagubieni w gąszczu sprzecznych doniesień. Wiele z nich niestety szuka porad na amatorskich forach społecznościowych. Taka sytuacja prowadzi do niebezpiecznego spadku wskaźników wyszczepialności w Europie. Widać to wyraźnie w aktualnych raportach Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). W jednym z nich podkreślono iż wiele państw nie osiąga zalecanych poziomów zaszczepienia, co bezpośrednio zwiększa ryzyko epidemii. Notuje się ogniska zapomnianych chorób, takich jak wysoce zakaźna odra czy krztusiec.
EMA reaguje na kryzys zaufania do szczepień
W odpowiedzi na utrzymujący się problem niechęci do szczepień EMA powołała nową grupę doradczą. W skład zespołu weszło ponad 20 ekspertów z różnych państw Europy, reprezentujących medycynę, naukę, zdrowie publiczne oraz organizacje pacjenckie. Zespół będzie spotykać się co kwartał, aby analizować przyczyny narastającego sceptycyzmu wobec szczepień i wdrażać lepsze sposoby edukacji pacjentów.
– Wahanie przed szczepieniami stanowi rosnące globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Wraz ze spadkiem zaufania społecznego, choroby zakaźne mogą powrócić, zagrażając ludzkiemu życiu. EMA odgrywa kluczową rolę w udostępnianiu opartych na faktach i przejrzystych danych, jasno wyjaśniając naukowe podstawy zatwierdzania szczepionek, aby wspierać świadome podejmowanie decyzji. – napisał w komunikacie dyrektor wykonawczy EMA, Emer Cooke.
Duże znaczenie ma to, iż grupa doradcza obejmuje także przedstawicieli pacjentów. To wyraźny sygnał, iż EMA chce patrzeć na problem nie tylko „z góry”, przez pryzmat statystyk, ale również z perspektywy osób, które realnie obawiają się działań niepożądanych czy niezrozumiałych informacji.
Nowa i przejrzysta komunikacja w sprawie szczepień
Kluczowym elementem działania zespołu ma być opracowanie prostej, zrozumiałej strategii informacyjnej o szczepieniach. Medyczna dokumentacja, ze swoim technicznym językiem, często jest zbyt zawiła, by rzeczywiście trafić do pacjenta. Dla osób obawiających się powikłań po szczepieniach taki język raczej odstręcza, niż wspiera w podejmowaniu świadomej decyzji. EMA chce zamiast tego budować otwarty, partnerski dialog z pacjentami.
Europejska Agencja Leków stawia również na większą przejrzystość danych klinicznych. Zaproszeni eksperci chcą wyjaśniać korzyści płynące ze szczepień prostym, merytorycznym językiem. W równym stopniu grupa doradcza, jak czytamy w komunikacie EMA, nie zamierza ukrywać możliwości ryzyka. Wiedza o potencjalnych skutkach ubocznych, choćby drobnych, jest integralną częścią rzetelnej komunikacji. W erze, w której informacje z sieci rozchodzą się w ciągu kilku minut, utajnianie, a także bagatelizowanie działań niepożądanych, może prowadzić do utraty wiarygodności.
Wsparcie dla farmaceuty?
W Polsce apteka ogólnodostępna stała się naturalnym punktem kontaktu z pacjentem, zarówno w kontekście sprzedaży leków, jak i edukacji. W wielu regionach farmaceuci są pierwszą, a nieraz jedyną osobą, z którą pacjent rozmawia o szczepieniach, ich skuteczności i ryzyku.
To właśnie farmaceuta często odbiera obawy, które pacjent wcześniej „przefiltrował” w internecie lub w rozmowach na amatorskich forach. W codziennej praktyce brakuje jednak spójnych narzędzi, które pomogłyby gwałtownie i rzeczowo obalać mity, a jednocześnie budować zaufanie. Proste materiały np. infografiki, ustrukturyzowane komunikaty, a choćby gotowe frazy odpowiedzi na najczęściej występujące obawy mogą być bardzo pomocne w komunikacji z pacjentem w aptece.
