Niskie poczucie własnej wartości – skąd się bierze i jak wpływa na relacje?

mctu.pl 5 dni temu

Zdjęcie: Niskie poczucie własnej wartości

Poczucie własnej wartości to fundament zdrowego funkcjonowania psychicznego. Wpływa na to, jak myślimy o sobie, jak budujemy relacje, jakie decyzje podejmujemy i na co w życiu się godzimy.

Problem zaczyna się wtedy, gdy obraz siebie jest trwale zaniżony, a wewnętrzny dialog pełen krytyki, wstydu i poczucia bycia „niewystarczającym”.

Osoby zgłaszające się na psychoterapię często mówią:

„Zawsze czuję, iż jestem gorsza/gorszy”
„Boję się, iż jeżeli pokażę siebie, zostanę odrzucony”
„Za dużo wymagam” albo „nie mam prawa mieć pretensji”
„Muszę zasłużyć na miłość i akceptację”

Z czasem pojawia się pytanie:
czy to tylko brak pewności siebie, czy już głębszy problem, który wpływa na całe życie emocjonalne i relacje?

Czym jest poczucie własnej wartości?

Poczucie własnej wartości to względnie stałe przekonanie o tym, że:

mam prawo istnieć i być sobą,
moje potrzeby i emocje są ważne,
zasługuję na szacunek, choćby gdy popełniam błędy.

Zdrowa samoocena nie oznacza przekonania o własnej wyjątkowości czy braku słabości.
Oznacza raczej wewnętrzną stabilność i życzliwość wobec siebie.

Niskie poczucie własnej wartości pojawia się wtedy, gdy dominuje przekonanie:

„Ze mną jest coś nie tak”

Skąd bierze się niskie poczucie własnej wartości?

Najczęściej nie jest ono „cechą charakteru”, ale efektem doświadczeń relacyjnych, zwłaszcza z okresu dzieciństwa i dorastania.

1. Dorastanie w rodzinie dysfunkcyjnej (DDD, DDA)

W rodzinach, gdzie występowały:

uzależnienia,
przemoc psychiczna lub emocjonalna,
chaos, brak bezpieczeństwa,
nadmierna krytyka lub brak zainteresowania,

dziecko uczy się, iż musi się dostosować, kontrolować emocje i rezygnować z siebie, by przetrwać.

Często internalizuje przekonania:

„Moje potrzeby są nieważne”
„Nie mogę sprawiać kłopotu”
„Muszę być idealny/a, żeby zasłużyć na uwagę”

2. Brak bezwarunkowej akceptacji

Jeśli miłość była warunkowa (np. zależna od wyników, zachowania, spełniania oczekiwań), dziecko zaczyna wierzyć, że:

wartość = bycie grzecznym, pomocnym, silnym,
emocje są problemem,
błędy oznaczają odrzucenie.

To prowadzi do chronicznego napięcia i lęku przed oceną w dorosłym życiu.

3. Doświadczenia odrzucenia i krytyki

Powtarzające się doświadczenia:

wyśmiewania,
porównań z innymi,
umniejszania („przesadzasz”, „nic takiego się nie stało”),

mogą trwale osłabić obraz siebie i zbudować wewnętrznego krytyka, który towarzyszy człowiekowi przez lata.

Jak niskie poczucie własnej wartości wpływa na relacje?

Zaniżona samoocena rzadko pozostaje „wewnętrznym problemem”.
Bardzo silnie wpływa na sposób wchodzenia w związki i relacje.

Typowe schematy relacyjne

Osoby z niskim poczuciem własnej wartości często:

wybierają partnerów krytycznych, chłodnych lub dominujących,
tolerują zachowania raniące i przekraczające granice,
boją się konfliktów i konfrontacji,
nadmiernie skupiają się na potrzebach innych, zaniedbując swoje.

W relacjach pojawia się przekonanie:

„Jeśli postawię granicę, stracę tę relację”

Związek z współuzależnieniem i toksycznymi relacjami

Niska samoocena sprzyja:

współuzależnieniu,
trwaniu w relacjach opartych na nierównowadze,
przyjmowaniu odpowiedzialności za emocje partnera,
usprawiedliwianiu przemocy psychicznej.

Często osoba bardziej boi się samotności niż cierpienia w relacji.

Objawy niskiego poczucia własnej wartości

Najczęstsze sygnały to:

chroniczne poczucie wstydu i winy,
porównywanie się z innymi,
trudność w przyjmowaniu pochwał,
nadmierna samokrytyka,
lęk przed oceną i odrzuceniem,
trudność w stawianiu granic,
przekonanie, iż „muszę się starać bardziej niż inni”.

Z czasem może to prowadzić do:

zaburzeń lękowych,
depresji,
wypalenia emocjonalnego,
problemów w relacjach intymnych.

Dlaczego tak trudno to zmienić samodzielnie?

Niskie poczucie własnej wartości jest często głęboko zakorzenionym schematem, który powstał wcześnie i był przez lata wzmacniany.

Utrzymują go m.in.:

automatyczne, negatywne myśli o sobie,
lęk przed odrzuceniem,
unikanie sytuacji wymagających asertywności,
wewnętrzny krytyk podszyty wstydem.

Dlatego samo „pozytywne myślenie” rzadko przynosi trwałą zmianę.

Jak można nad tym pracować?

1. Uświadamianie przekonań

Zauważenie, jakie myśli na swój temat są powtarzalne i skąd pochodzą.

2. Budowanie granic

Uczenie się mówienia „nie” bez poczucia winy i lęku.

3. Rozwijanie współczucia wobec siebie

Zamiana surowej krytyki na bardziej realistyczny i życzliwy dialog wewnętrzny.

4. Psychoterapia

Psychoterapia pozwala:

zrozumieć źródła niskiej samooceny,
przepracować doświadczenia z przeszłości,
zmienić destrukcyjne schematy relacyjne,
odbudować poczucie sprawczości i bezpieczeństwa.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Wsparcie specjalisty jest szczególnie wskazane, gdy:

niskie poczucie własnej wartości towarzyszy od lat,
wpływa na wybór partnerów i jakość relacji,
pojawia się lęk, depresja lub wypalenie,
trudno stawiać granice mimo świadomości problemu,
dominuje poczucie wstydu i bezwartościowości.

Praca nad poczuciem własnej wartości to proces, ale przynosi realną zmianę — nie tylko w relacjach z innymi, ale przede wszystkim w relacji z samym sobą.

Bibliografia

Nathaniel Branden – „Sześć filarów poczucia własnej wartości”
Jeffrey E. Young – „Terapia schematów”
Alice Miller – „Dramat udanego dziecka”
Brené Brown – „Dary niedoskonałości”
Joanna Flis – „Co ze mną nie tak?”

Idź do oryginalnego materiału