Granica między byciem osobą z niepełnosprawnością a niezdolną do pracy jest wyraźna, choć dla wielu nieoczywista. Różne podstawy prawne i odmienne przesłanki orzecznicze sprawiają, iż te dwa statusy niosą ze sobą zupełnie inne skutki w życiu zawodowym.
Niepełnosprawność wiąże się z naruszeniem sprawności organizmu, co skutkuje utrudnieniem, ograniczeniem lub brakiem możliwości wypełniania ról społecznych. Rozróżniamy trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Orzekają o nich miejskie lub powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Posiadanie takiego orzeczenia pozwala na korzystanie z dodatkowych uprawnień, takich jak karta parkingowa, ulgi podatkowe, dofinansowanie do przedmiotów ortopedycznych czy świadczenia z pomocy społecznej.
Orzeczenie o niezdolności do pracy
Orzeczenie o niezdolności do pracy wydają lekarze orzecznicy ZUS na podstawie innych przesłanek. Dokument ten opiera się na badaniu lekarskim oraz dokumentacji medycznej i stanowi podstawę do ubiegania się o świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, m.in. rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę socjalną, rentę dla inwalidów wojennych i wojskowych czy dodatek pielęgnacyjny.
Lekarze orzecznicy ZUS stwierdzają niezdolność do pracy, a nie niepełnosprawność, ponieważ nie każda osoba niepełnosprawna jest niezdolna do pracy. Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu, szanse na jej odzyskanie dzięki leczeniu i rehabilitacji, a także możliwość wykonywania dotychczasowej pracy, podjęcia innego zajęcia lub celowość przekwalifikowania zawodowego.
Wyróżnia się dwa rodzaje niezdolności:
- Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
- Częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Czas trwania orzeczenia i warunki otrzymania renty
Niezdolność do pracy orzeka się zwykle na okres nie dłuższy niż 5 lat, chyba iż według wiedzy medycznej brak jest rokowań na odzyskanie sprawności przed upływem tego czasu. Lekarz orzecznik ZUS nie rozstrzyga zatem, czy dana osoba jest zdrowa, ale czy jest zdolna do zarobkowania.
Warto pamiętać, iż samo stwierdzenie niezdolności do pracy to tylko jeden z warunków otrzymania renty. Świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który dodatkowo posiada wymagany staż ubezpieczeniowy, a jego niezdolność do pracy powstała w określonym czasie.
Ważna zależność między orzeczeniami
Istotną zasadą jest to, iż orzeczenie o niezdolności do pracy jest równoznaczne z orzeczeniem o niepełnosprawności, ale nigdy na odwrót.
Czy rencista może pracować?
Osoba z orzeczoną niezdolnością do pracy może dorabiać do świadczenia, o ile rodzaj wykonywanych zadań nie stoi w sprzeczności z jej stanem zdrowia. Przykładowo, osoba ze schorzeniem kręgosłupa nie powinna wykonywać ciężkich prac fizycznych, gdyż mogłoby to podważyć zasadność orzeczenia. Rencista musi również pamiętać, iż wysokość zarobków z działalności objętej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi (np. umowa o pracę, zlecenie, działalność gospodarcza) może wpłynąć na zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia.
