Niepełnosprawność neurologiczna i wzrok – kiedy problem z widzeniem zaczyna się w mózgu

mir.org.pl 11 godzin temu

Autor: Ewa Domańska


Kiedy człowiek mówi, iż źle widzi, pierwszym skojarzeniem jest zwykle choroba oka. Tymczasem znaczna część procesu widzenia odbywa się poza gałką oczną. To mózg musi odebrać, uporządkować i zinterpretować informacje dostarczane przez oczy.
Dlatego choroby neurologiczne mogą wpływać na wzrok choćby wtedy, gdy samo oko jest anatomicznie stosunkowo dobrze zachowane.

Można patrzeć, ale nie móc wykorzystać tego, co się widzi

Jednym z najbardziej interesujących przykładów jest mózgowe zaburzenie widzenia, określane jako cerebral visual impairment – CVI.
Osoba z CVI może odbierać bodźce wzrokowe, ale mieć trudności z ich prawidłowym przetwarzaniem. Może dostrzegać obiekt, ale mieć problem z odnalezieniem go wśród wielu innych przedmiotów. Może rozpoznawać twarz w spokojnym otoczeniu, ale gubić się w zatłoczonym pomieszczeniu.
Problem znajduje się więc niekoniecznie w oku, ale na poziomie organizowania informacji wzrokowej przez mózg.
CVI często współwystępuje z mózgowym porażeniem dziecięcym. Przegląd badań wykazał silny związek między CVI a określonymi zmianami mózgowymi, między innymi leukomalacją okołokomorową. (PubMed)

Mózgowe porażenie dziecięce: kiedy trudności się wzajemnie wzmacniają

Dziecko z mózgowym porażeniem dziecięcym może mieć problemy z napięciem mięśniowym, kontrolą ruchów i koordynacją. o ile dołączą do tego zaburzenia widzenia, sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej.
Aby nauczyć się sięgać po przedmiot, dziecko musi najpierw go zlokalizować. Aby bezpiecznie poruszać się w przestrzeni, potrzebuje informacji o odległości i położeniu przeszkód.
Jeżeli jednocześnie trudno kontrolować ruch i przetwarzać informacje wzrokowe, rozwój mobilności i samodzielności może wymagać znacznie bardziej zindywidualizowanego wsparcia.
Ma to również znaczenie podczas diagnozy psychologicznej. Dziecko może nie wykonać zadania nie dlatego, iż go nie rozumie, ale dlatego, iż nie jest w stanie prawidłowo zobaczyć materiału albo wykonać wymaganego ruchu.

Stwardnienie rozsiane – kiedy choroba atakuje drogę wzrokową

Jednym z najbardziej znanych powiązań choroby neurologicznej z widzeniem jest zapalenie nerwu wzrokowego występujące w przebiegu stwardnienia rozsianego.
Może pojawić się stosunkowo nagłe pogorszenie widzenia, zaburzenie rozpoznawania kolorów oraz ból nasilający się podczas ruchów gałki ocznej. Zapalenie nerwu wzrokowego może być także pierwszym objawem prowadzącym do dalszej diagnostyki w kierunku SM. (PubMed)
Z psychologicznego punktu widzenia trudna może być nieprzewidywalność choroby. Osoba doświadcza nie tylko aktualnego problemu z widzeniem, ale także lęku dotyczącego kolejnych zmian.
Jeżeli jednocześnie pojawiają się zmęczenie, problemy ruchowe czy trudności poznawcze, adaptacja do ograniczenia wzrokowego staje się bardziej wymagająca.

Parkinson zmienia także sposób widzenia

Choroba Parkinsona jest przede wszystkim kojarzona z drżeniem, spowolnieniem ruchów i sztywnością. Tymczasem może obejmować również wiele zaburzeń wzrokowych.
Opisywane są problemy z widzeniem kontrastu i kolorów, ruchem oczu, rozpoznawaniem obiektów, oceną odległości oraz orientacją przestrzenną. Mogą występować także omamy wzrokowe. (PubMed)
Jest to szczególnie istotne, ponieważ osoba z chorobą Parkinsona często wykorzystuje wzrok do kompensowania trudności ruchowych. o ile pogarsza się również funkcja wzrokowa, jeden z najważniejszych mechanizmów kompensacyjnych zostaje osłabiony. Przeglądy badań pokazują również, iż problemy wzrokowe mogą obniżać jakość życia i utrudniać czytanie, prowadzenie pojazdu czy sięganie po przedmioty. (PubMed)

Po udarze oczy mogą działać, a człowiek nie widzi części świata

Udar mózgu może prowadzić do ubytku pola widzenia. Osoba może nie dostrzegać przedmiotów znajdujących się po jednej stronie przestrzeni.
Jeszcze innym problemem jest zaniedbywanie stronne. Człowiek nie tylko ma trudność z widzeniem części przestrzeni, ale może zachowywać się tak, jakby jej nie było.
W praktyce może zostawiać jedzenie na jednej połowie talerza, pomijać połowę tekstu albo uderzać w przedmioty znajdujące się po określonej stronie.
Dla pacjenta bywa to szczególnie niezrozumiałe, ponieważ okulista może informować, iż same oczy nie wyjaśniają obserwowanych trudności.

Uraz mózgu również może zmienić widzenie

Po urazie czaszkowo-mózgowym mogą pojawić się podwójne widzenie, trudności z konwergencją, akomodacją, skupianiem wzroku i przetwarzaniem ruchu. Mogą współwystępować zawroty głowy, zaburzenia koncentracji czy nadwrażliwość na światło.
W efekcie czytanie przez kilka minut może być dla pacjenta znacznie bardziej obciążające niż przed urazem.

Co oznacza sprzężenie zaburzeń neurologicznych i wzrokowych?

Najważniejsze jest to, iż skutki obu problemów nie zawsze się po prostu dodają. Czasami się zwielokrotniają.
Człowiek niewidomy może uczyć się tras dzięki pamięci i strategiom przestrzennym. o ile jednak choroba neurologiczna zaburza pamięć przestrzenną, jedna z podstawowych strategii kompensacyjnych staje się mniej skuteczna.
Osoba z niepełnosprawnością ruchową może natomiast potrzebować wzroku do kontrolowania chodu. jeżeli dołącza zaburzenie widzenia, ryzyko utraty samodzielności rośnie.
Dlatego rehabilitacja powinna uwzględniać nie tylko okulistę i neurologa, ale również neuropsychologa, psychologa oraz specjalistę rehabilitacji wzroku.

Bibliografia

Philip, S. S., Guzzetta, A., Chorna, O., Gole, G., & Boyd, R. N. (2020). Relationship between brain structure and cerebral visual impairment in children with cerebral palsy: A systematic review. Research in Developmental Disabilities, 99, 103580.
https://doi.org/10.1016/j.ridd.2020.103580. (PubMed)
Plant, G. T. (2008). Optic neuritis and multiple sclerosis. Current Opinion in Neurology, 21(1), 16–21. https://doi.org/10.1097/WCO.0b013e3282f419ca. (PubMed)
Nieto-Escamez, F., Obrero-Gaitán, E., & Cortés-Pérez, I. (2023). Visual dysfunction in Parkinson’s disease. Brain Sciences, 13(8), 1173. https://doi.org/10.3390/brainsci13081173. (PubMed)
van der Lijn, I., de Haan, G. A., Huizinga, F., et al. (2022). Self-reported visual complaints in people with Parkinson’s disease: A systematic review. Journal of Parkinson’s Disease, 12(3), 785–806. https://doi.org/10.3233/JPD-202324. (PubMed)

Idź do oryginalnego materiału