NFZ sprawdza recepty i… personel aptek. Posypały się kary…

Departament Kontroli Narodowego Funduszu Zdrowia podsumował wyniki swoich kontroli przeprowadzonych w pierwszym kwartale 2026 roku. Opublikowany raport rzuca też światło na schematy stwierdzane przez NFZ w aptekach. W ramach swoich zadań Terenowe Wydziały Kontroli NFZ weryfikowały realizację umów z aptekami na wydawanie przez nie refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych.

W pierwszym kwartale 2026 roku Terenowe Wydziały Kontroli sfinalizowały łącznie 103 działania kontrolne i czynności sprawdzające bezpośrednio związane z funkcjonowaniem aptek i punktów aptecznych. Jeśli weźmiemy pod uwagę wyłącznie pełne postępowania kontrolne dotyczące realizacji umów na wydawanie produktów refundowanych, w raportowanym okresie zamknięto ich dokładnie 32.

Kontrolerzy przeanalizowali łącznie 10 474 realizacje recept. Błędy formalne i merytoryczne stwierdzono w przypadku aż 7 501 realizacji, co oznacza, iż 72% sprawdzonych recept zrealizowano niezgodnie z przepisami. Aż 7 303 realizacje (70% ogółu poddanych kontroli) bezpośrednio skutkowały wypłatą nienależnej refundacji przez NFZ. Średnio na jedno postępowanie kontrolne przypadało do zweryfikowania 327 realizacji recept.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia

Skutki finansowe i dysproporcje regionalne

W wyniku ujawnionych nieprawidłowości, całkowite skutki finansowe zakończonych kontroli aptek zamknęły się w kwocie 1 657 068 zł. W przeliczeniu na jedno postępowanie daje to średnią karę na poziomie 51 783 zł. Warto podkreślić, iż określenie „skutki finansowe” oznacza łącznie zwrot nienależnej refundacji oraz kary umowne.

Analiza geograficzna wykazuje ogromne zróżnicowanie w aktywności poszczególnych oddziałów oraz skali nakładanych kar. Absolutnym liderem pod względem liczby postępowań i wartości sankcji okazało się województwo mazowieckie. TWK VII w Warszawie sfinalizował aż 16 kontroli (dokładnie połowę w skali kraju), nakładając sankcje w wysokości 825 455 zł. To stanowi niemal 50% łącznych skutków finansowych w Polsce.

Bardzo wysokie kary jednostkowe odnotowano także w Lublinie, gdzie jedna kontrola przyniosła 213 884 zł skutków finansowych, oraz w Kielcach z kwotą 193 153 zł za jedno postępowanie. W Lublinie odsetek zakwestionowanych recept był porażający – błędy znaleziono w 100% z 69 badanych recept. Wysokie sankcje wykazał również TWK IV w Zielonej Górze. Dwie kontrole zakończyły się tam kwotą 183 285 zł przy 94% błędnych recept.

Najpoważniejsze uchybienia: Import docelowy i brak uprawnień personelu

Raport NFZ szczegółowo omawia przypadki kontroli o najwyższych skutkach finansowych, w których wyczerpano procedury odwoławcze. Pokazują one mechanizmy powstawania największych nadużyć:

1. Wadliwa realizacja importu docelowego (Sankcje: 193 153 zł): TWK XIII w Kielcach wykazał rażące uchybienia w aptece realizującej recepty na leki sprowadzane z zagranicy w ramach importu docelowego, czyli produkty nieposiadające standardowego dopuszczenia do obrotu w RP. Sprawdzono 74 realizacje dla 17 pacjentów, a błędy stwierdzono w 82% z nich. Do uchybień należało m.in. przekazywanie błędnych danych w komunikatach elektronicznych do NFZ, generowanie Dokumentów Realizacji Recepty (DRR) z nieprawidłowymi datami lub brakami w zakresie numerów zapotrzebowań i dawek. Stwierdzono też wydawanie leków pomimo braku określenia przez lekarza dawkowania w treści recepty.

2. Wydawanie leków przez osoby nieuprawnione (Sankcje: 131 470 zł oraz 91 107 zł): Dwa poważne postępowania przeprowadzone przez TWK IV w Zielonej Górze oraz TWK VII w Warszawie dotyczyły wydawania produktów leczniczych zawierających substancje bardzo silnie działające z tzw. wykazu A. W aptece kontrolowanej przez oddział lubuski w przypadku 98% realizacji (na 859 ogółem), a w aptece w Warszawie w 88% realizacji (na 773 ogółem), leki te były wydawane przez techników farmaceutycznych. W świetle prawa nie posiadają oni do tego uprawnień. Dodatkowo w Zielonej Górze wykazano wydawanie leków na okres kuracji dłuższy niż dopuszczalny przepisami oraz przekazywanie wadliwych komunikatów elektronicznych.

Katalog najczęstszych grzechów aptek

Analiza wszystkich zakończonych postępowań pozwoliła na sklasyfikowanie najpowszechniejszych uchybień popełnianych przez placówki apteczne w Polsce. Należą do nich:

• Przekazywanie błędnych danych statystycznych w formie komunikatów elektronicznych lub sprawozdawanie danych do Funduszu pomimo wadliwej i niezgodnej z prawem realizacji recepty.

• Dopuszczanie do realizacji recept (w szczególności na leki z wykazu A) osób nieposiadających wymaganych kwalifikacji i uprawnień ustawowych, czyli techników farmaceutyczni zamiast magistrów farmacji.

• Błędy w otaksowaniu recept, a także całkowity brak potwierdzenia zrealizowania recepty lub brak jej otaksowania.

• Wydawanie produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (w tym leków recepturowych) w ilościach niezgodnych z ordynacją lekarską lub z naruszeniem limitów określonych w przepisach prawa.

Personel aptek pod lupą NFZ

Oprócz restrykcyjnych procedur kontrolnych, NFZ regularnie stosuje uproszczony tryb w postaci czynności sprawdzających. W I kwartale 2026 r. sfinalizowano 71 takich postępowań wobec aptek. Doprowadziły one do nałożenia sankcji w łącznej kwocie 339 627 zł. Na kwotę tę złożyło się 182 431 zł z tytułu zwrotu nienależnie przekazanych środków oraz 157 196 zł kar umownych.

W tej kategorii szczególną uwagę zwraca postępowanie TWK IV w Zielonej Górze. Urzędnicy zweryfikowali zgodność danych przekazywanych do Funduszu z rzeczywistym stanem zatrudnienia personelu fachowego w aptece. Kontrolą objęto 88 pracowników. Ustalono, iż apteka nieterminowo zgłaszała do NFZ informacje o rozpoczęciu (36% przypadków) oraz zakończeniu (aż 68% przypadków) zatrudnienia farmaceutów. Efektem tych zaniedbań było nałożenie kary w wysokości 50 000 zł.