Kolejne zmiany w zasadach reklamy aptek! Szczegółowa analiza…

W grudniu Ministerstwo Zdrowia oddało do konsultacji publicznych projekt zmian w zasadach reklamy aptek. Jego głównym celem było uchylenie całkowitego zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych. Impulsem do nowelizacji stał się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-200/2024. Trybunał orzekł, iż dotychczasowy, rygorystyczny zakaz narusza prawo Unii Europejskiej, w tym swobodę przedsiębiorczości (art. 49 TFUE) oraz swobodę świadczenia usług (art. 56 TFUE). Ponadto polskie przepisy uznano za sprzeczne z dyrektywą o handlu elektronicznym, która reguluje usługi świadczone przez przedstawicieli zawodów regulowanych.

Nowelizacja ma zatem na celu przywrócenie zgodności polskiego prawa z normami unijnymi przy jednoczesnym zachowaniu standardów ochrony zdrowia publicznego. Po kilku miesiącach konsultacji publicznych i uzgodnień wewnętrznych, kilka dni temu w Rządowym Centrum Legislacji opublikowano nową wersję projektu zmian w zasadach reklamy aptek.

Oto najważniejsze zmiany, jakie w nim wprowadzono…

ZMIANA: Wykreślenie pojęcia „informowania” z definicji reklamy apteki

W pierwotnym projekcie znalazła się definicja reklamy apteki, która mówiła, iż „reklamą apteki lub punktu aptecznego jest działalność polegająca na: informowaniu lub zachęcaniu do skorzystania z oferty apteki lub punktu aptecznego, mająca na celu zwiększenie sprzedaży dostępnego w aptece lub punkcie aptecznym asortymentu oraz świadczonych w nich usług i realizowanych w nich świadczeń lub programów”.

W nowej wersji projektu wykreślono słowo „informowania”. Jest to kluczowa zmiana merytoryczna, która ma zapobiegać nadmiernemu rozszerzeniu zakazu reklamy na działania o charakterze czysto informacyjnym.

• Autorzy propozycji: Rządowe Centrum Legislacji (RCL) , Pracodawcy RP , Fundacja na Rzecz Pacjentów „Opieka Farmaceutyczna w Centrum Uwagi” , Śląska Izba Aptekarska (częściowo) oraz osoby prywatne.
• Argumentacja:
  • Zasada określoności prawa: RCL wskazało na konieczność doprecyzowania przepisów zgodnie z zasadami poprawnej legislacji.
  • Orzecznictwo sądowe i unijne: Wnioskodawcy powoływali się na utrwalone orzecznictwo NSA oraz Trybunału Sprawiedliwości UE (np. wyrok C-517/23), które odróżnia neutralną, obiektywną informację od przekazu perswazyjnego (reklamy).
  • Prawo pacjenta do informacji: Podkreślano, iż pacjenci muszą mieć dostęp do rzetelnych informacji o usługach farmaceutycznych, szczepieniach czy opiece farmaceutycznej, aby móc podejmować świadome decyzje zdrowotne.
  • Realizacja zadań zawodowych: Farmaceuci nie mogliby informować o nowych uprawnieniach i usługach, gdyby każda informacja była traktowana jako reklama.

DODANIE: Rozszerzenie odpowiedzialności na podmioty trzecie

Ministerstwo zdecydowało się na dodanie do projektu ust. 4 w art. 94a mówiącego, iż działania lub czynności uznawane za niedozwoloną reklamę apteki są nimi „niezależnie przez kogo jest ona prowadzona, finansowana bądź organizowana, w szczególności bez względu na to, czy jest prowadzona, finansowana bądź organizowana przez podmiot prowadzący aptekę lub punkt apteczny, czy przez podmiot trzeci”.

Tym samym uwzględniono potrzebę „uszczelnienia” systemu, aby uniemożliwić obchodzenie zakazów reklamy poprzez angażowanie podmiotów zewnętrznych.

• Autorzy propozycji: PASMI Polski Związek Producentów Leków Bez Recepty, Polski Związek Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego (Krajowi Producenci Leków) oraz osoby prywatne.
• Argumentacja:
  • Eliminacja „obejść” prawnych: Dotychczasowe przepisy pozwalały na prowadzenie promocji aptek przez podmioty trzecie, np. operatorów aplikacji, franczyzodawców czy programy lojalnościowe, co apteki tłumaczyły brakiem bezpośredniego wpływu na te działania.
  • Pewność obrotu i jednolitość nadzoru: Brak jasnych reguł odpowiedzialności prowadził do wątpliwości interpretacyjnych organów inspekcji farmaceutycznej oraz licznych postępowań odwoławczych. Nowy przepis precyzuje, iż zakaz dotyczy działań niezależnie od tego, przez kogo są finansowane czy organizowane.

USUNIĘCIE: Reklamy aptek i wywieranie presji…

W pierwotnym projekcie w art. 94a ust 2 znalazł się pkt 6 mówiący, iż reklama apteki nie może „wprowadzać w błąd, być sformułowana w sposób mogący wywoływać lęk ani wywierać presję na pacjenta by skorzystał z oferowanych w aptece lub punkcie aptecznym usług, świadczeń lub dokonał nabycia oferowanego przez nią asortymentu”.

W nowej wersji projektu przepis ten skrócono i pozostawiono jedynie: „wprowadzać w błąd”.

• Autorzy propozycji: Śląska Izba Aptekarska, Pracodawcy RP, Konfederacja Lewiatan, Związek Pracodawców Aptecznych PharmaNET, Izba Gospodarcza “Farmacja Polska”.
• Argumentacja:
  • Nieostre pojęcia podatne na nadinterpretację: “Wywoływanie presji na pacjenta” stanowi bardzo nieostre pojęcie, które może być powodem różnorodnej interpretacji przez organy nadzoru. Postanowienie może skutkować ryzykiem poniesienia negatywnych konsekwencji dla farmaceutów rozwijających usługi w aptece i w praktyce ograniczać świadczenie usług w aptekach.

USUNIĘCIE: Dobre obyczaje w reklamie apteki

W pierwotnym projekcie w art. 94a ust 2 znalazł się pkt 7 mówiący, iż reklam apteki nie może „zawierać treści, które są niezgodne z prawem lub dobrymi obyczajami”. Ostatecznie resort zdrowia zdecydował się na usunięcie tego punktu w całości.

• Autorzy propozycji: Główny Inspektor Farmaceutyczny, Śląska Izba Aptekarska, Konfederacja Lewiatan, Związek Pracodawców Aptecznych PharmaNET.
• Argumentacja:
  • Brak definicji: Pojęcie „dobrych obyczajów” stanowi klauzulę generalną i nie zostało legalnie zdefiniowane – proponuje się jego wykreślenie.
  • Powielanie przepisów: Projektowany przepis wprowadzał zakaz, który jest niemal identyczny z zakazem zawartym w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
  • Podwójne sankcjowanie: Przyjęcie projektowanego przepisu w jego obecnym brzmieniu skutkowałoby więc podwójnym sankcjonowaniem tego samego zachowania.

USUNIĘCIE: Godności i etyka zawodu farmaceuty

W pierwotnym projekcie w art. 94a ust 2 znalazł się pkt 8, który wskazywał, iż reklama apteki lub punktu aptecznego nie może naruszać tajemnicy zawodowej ani zasad etyki i deontologii zawodowej wiążących farmaceutę. W trakcie konsultacji publicznych i uzgodnień wewnętrznych pojawiło się wiele apeli o usunięcie tego zapisu.

Propozycję usunięcia tego punktu lub krytyczne uwagi wobec niego zgłosili:

• Główny Inspektor Farmaceutyczny (GIF).
• Fundacja na Rzecz Pacjentów „Opieka Farmaceutyczna w Centrum Uwagi”.
• Śląska Izba Aptekarska
• Pracodawcy RP
• Związek Aptek Franczyzowych
• Konfederacja Lewiatan
• Związek Pracodawców Business Centre Club
• Federacja Pacjentów Polskich
• Związek Pracodawców Aptecznych PharmaNET
• Izba Gospodarcza „Farmacja Polska”

Resort zdrowia przychylił się do tych uwag przyjmując następującą argumentację:

• Naruszenie zasady określoności prawa: Wskazywano, iż odniesienia do „pozaprawnych norm” (jak Kodeks Etyki Aptekarza) rodzą istotne wątpliwości z punktu widzenia pewności prawa i przewidywalności sankcji. Pojęcia te mają charakter nieostry, co mogłoby prowadzić do arbitralnych decyzji organów nadzorczych.
• Niewłaściwy tryb postępowań: Główny Inspektor Farmaceutyczny podniósł, iż kwestie naruszania zasad etyki zawodowej nie powinny być rozstrzygane w reżimie odpowiedzialności administracyjnej przed organami Inspekcji Farmaceutycznej. Od tego typu spraw są sądy dyscyplinarne działające w ramach samorządu zawodowego.
• Dualizm regulacyjny i „efekt mrożący”: Podkreślano, iż powielanie norm etycznych w ustawie jest zbędne, a ich niejasność wywołuje „efekt mrożący”, ograniczając choćby dopuszczalne działania informacyjne aptek ze strachu przed sankcjami.
• Interes pacjenta: Federacja Pacjentów zwróciła uwagę, iż samorząd zawodowy nie reprezentuje pacjentów, więc nie powinien mieć pośredniego wpływu (poprzez własne normy etyczne) na zakres informacji dostępnych dla obywateli.

W rezultacie z projektu usunięto cały pkt 8.

USUNIĘCIE: Niespójności w zakresie asortymentu

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 94a ust. 2 pkt 1 ustawy (art. 1 pkt 1 projektu) reklamą apteki lub punktu aptecznego miała być „działalność polegająca na zachęcaniu do skorzystania z oferty apteki lub punktu aptecznego, mająca na celu zwiększenie sprzedaży dostępnego w aptece lub punkcie aptecznym asortymentu oraz świadczonych w nich usług i realizowanych w nich świadczeń lub programów”.

Z kolei w ust. 2 pkt 1 tego przepisu zostały wskazane zachowania niedozwolone w ramach reklamy, tj. „reklama apteki lub punktu aptecznego nie może polegać na oferowaniu w sposób pośredni lub bezpośredni jakiejkolwiek korzyści m.in. w zamian za nabycie produktu leczniczego, wyrobu medycznego, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub innego asortymentu dostępnego w aptece lub w punkcie aptecznym albo w zamian za skorzystanie z usług, świadczeń lub programów realizowanych w aptece lub punkcie aptecznym albo w zamian za dostarczenie dowodów na skorzystanie z tej oferty„.

Po uwagach Rządowego Centrum Legislacji resort zdrowia zdecydował się na ujednolicenie tych zapisów. W obecnym brzmieniu projektu wskazano, iż reklama, o której mowa w ust. 1 nie może polegać na oferowaniu w sposób pośredni lub bezpośredni jakiejkolwiek korzyści w zamian za nabycie asortymentu dostępnego w aptece bądź punkcie aptecznym.

– …modyfikacja przepisu poprzez usunięcie produktów leczniczych, wyrobów medycznych i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wprowadzenie pojęcia „asortymentu” pozwala na kompleksową regulację problematyki oferowania korzyści w zamian za nabycie wszystkich produktów dostępnych w danej aptece. Projektodawca uzupełnił w tym zakresie uzasadnienie projektu – wskazał resort zdrowia.

Określenie „asortymentu” jednoznacznie nawiązuje do treści art. 86 ust. 8 Prawa farmaceutycznego, z którego wynika, iż w aptekach ogólnodostępnych na wydzielonych stoiskach można sprzedawać produkty określone w art. 72 ust. 5 posiadające wymagane prawem atesty lub zezwolenia, pod warunkiem iż ich przechowywanie i sprzedaż nie będą przeszkadzać podstawowej działalności apteki.

ZMIENIONE: Reklama placówek obrotu pozaaptecznego

W pierwotnym projekcie znalazła się zmiana w art. 94a ust 3. nadająca mu brzmienie: Zabroniona jest reklama placówek obrotu pozaaptecznego i ich działalności odnosząca się do produktów leczniczych, wyrobów medycznych lub środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

W nowym projekcie zapis ten zmieniono, usuwając z niego wyroby medyczne lub środku spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Resort uznał, iż nie jest zasadnym aby placówki obrotu leczniczego prowadziły reklamę swojej działalności poprzez pryzmat produktów leczniczych, który jest marginalnym asortymentem placówek obrotu pozaaptecznego, a może stanowić realne zagrożenie dla pacjenta.

• Autorzy propozycji: Koalicja Na Pomoc Niesamodzielnym, Izba POLMED, Izba Gospodarki Elektronicznej, Konfederacja Lewiatan, Główny Inspektor Farmaceutyczny, Krajowa Rada Suplementów i Odżywek, Izba Gospodarcza “Farmacja Polska”.
• Argumentacja:
  • Zmiana wykracza poza zakres regulacji: W zakresie żywności oraz wyrobów medycznych nie mają zastosowania przepisy Prawa farmaceutycznego. Obszary te regulują inne ustawy.
  • Naruszenie zasad równości: całkowity zakaz reklamowania się przez placówki obrotu pozaaptecznego, przy jednoczesnym dopuszczeniu reklamy aptek i punktów aptecznych jest nadmiernie restrykcyjne. W ocenie GIF zasady te powinny pozostawać takie same jak w przypadku aptek i punktów aptecznych.
  • Utrudnienie dostępności: Zakaz reklamy sklepów medycznych w odniesieniu do wyrobów medycznych wprowadzi brak możliwości informowania o miejscach ich dostępności, co realnie utrudni pacjentom dotarcie do adekwatnego punktu zaopatrzenia.

Co znalazło się w projekcie?

Projekt wprowadza pozytywną definicję reklamy apteki lub punktu aptecznego. Jest ona rozumiana jako działalność polegająca na zachęcaniu do skorzystania z oferty placówki, mająca na celu zwiększenie sprzedaży asortymentu lub świadczonych usług, realizowanych świadczeń oraz programów zdrowotnych wynikających z przepisów prawa. Projektodawca świadomie zrezygnował z zamkniętego katalogu usług w definicji, odsyłając do przepisów ogólnych, takich jak ustawa o zawodzie farmaceuty.

Co będzie dozwolone?

W ramach dopuszczalnej reklamy apteki będą mogły informować o szerokim spektrum swojej działalności, obejmującym m.in.:

• Usługi farmaceutyczne: wydawanie leków i wyrobów medycznych wraz z poradą, sporządzanie leków recepturowych, przeprowadzanie wywiadów farmaceutycznych oraz pomiary ciśnienia krwi.

• Opiekę farmaceutyczną: dokumentowany proces współpracy farmaceuty z pacjentem i lekarzem, w tym przeglądy lekowe i konsultacje.

• Zadania zawodowe: działalność profilaktyczną, edukacyjną oraz promocję zdrowia.

• Działania dodatkowe: przeprowadzanie szczepień ochronnych oraz wystawianie recept farmaceutycznych.

• Programy zdrowotne: zaopatrywanie pacjentów w ramach programów lekowych i chemioterapii ambulatoryjnej.

Co będzie zabronione?

Mimo zniesienia całkowitego zakazu, projekt wprowadza szereg restrykcji. Mają one na celu zapewnienie obiektywizmu i neutralności przekazu reklamowego, aby chronić pacjentów przed nieracjonalnymi decyzjami konsumenckimi.

• Zakaz oferowania korzyści: Reklama nie może polegać na oferowaniu jakichkolwiek korzyści (materialnych lub niematerialnych) w zamian za zakup produktów lub skorzystanie z usług. Wyklucza to stosowanie programów lojalnościowych, przyznawanie nagród czy rabatów warunkowych uzależnionych od wcześniejszych zakupów lub przedstawienia paragonu.
• Całkowity zakaz reklamy porównawczej: Projektodawca zdecydował się na wprowadzenie bezwzględnego zakazu reklamy porównawczej aptek. Uzasadniono to koniecznością ochrony powagi aptek jako placówek ochrony zdrowia. Według projektodawcy dopuszczenie takiej formy promocji mogłoby prowadzić do manipulacji, wprowadzania pacjentów w błąd oraz deprecjonowania konkurencji. Dodatkowo, jasny zakaz ma ułatwić pracę inspekcji farmaceutycznej, unikając problemów interpretacyjnych związanych z oceną rzetelności porównań.
• Ochrona grup wrażliwych i autorytetów: Wprowadzono zakazy dotyczące treści i formy przekazu:
  • Dzieci i młodzież: reklama nie może być kierowana do osób poniżej 18. roku życia ani wykorzystywać ich wizerunku.
  • Wizerunek osób znanych i medyków: zabronione jest wykorzystywanie wizerunku osób publicznie znanych oraz osób
    posiadających wykształcenie medyczne (lub sugerujących takie wykształcenie). Wyjątek stanowią farmaceuci, których wizerunek może być użyty. Ma to zapobiegać bezkrytycznemu ufaniu reklamie opartej na autorytecie.
  • Neutralność emocjonalna: zakazane są treści sugerujące pogorszenie stanu zdrowia w razie nieskorzystania z oferty.

Nadzór, kary i przepisy przejściowe

Nadzór nad działalnością reklamową powierzono wojewódzkim inspektorom farmaceutycznym (WIF). W razie stwierdzenia naruszeń, WIF wydaje decyzję o zaprzestaniu reklamy, której nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Za naruszenie przepisów o reklamie przewidziano kary pieniężne w wysokości do 100 000 złotych.

Projekt zawiera również przepis przejściowy. Zgodnie z nim postępowania w sprawach o naruszenie dotychczasowego zakazu reklamy, wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie nowej ustawy, podlegają umorzeniu. Decyzje te nie wymagają uzasadnienia. Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

©MGR.FARM