Wstrzymanie obrotu produktem leczniczym przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny (GIF) to mechanizm, który u wielu pacjentów budzi niezrozumienie i niepokój. Tymczasem w praktyce jest to standardowa procedura zabezpieczająca, stanowiąca element nadzoru nad jakością leków. Przykładem jego działania jest decyzja GIF nr 20/WS/2026 z dnia 5 października 2026 roku, dotycząca preparatu Balfumon.
Lek Balfumon zawiera substancję czynną Dimethylis fumaras (fumaran dimethylu) w dawce 120 mg. Jest stosowany w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci stwardnienia rozsianego (RRMS) u dorosłych oraz dzieci i młodzieży w wieku od 13 lat. Preparat ma postać kapsułek dojelitowych twardych. I to właśnie ich adekwatności stały się powodem wstrzymania leku.
Postać farmaceutyczna – kapsułka dojelitowa – odgrywa kluczową rolę w prawidłowym działaniu preparatu. Zadaniem dojelitowej otoczki jest ochrona substancji czynnej przed działaniem kwaśnego środowiska soku żołądkowego oraz jej uwolnienie dopiero w środowisku jelita cienkiego, gdzie panuje wyższe pH. Zapewnia to adekwatną wchłanialność (dostępność biologiczną) oraz minimalizuje potencjalne podrażnienia przewodu pokarmowego.
Jak doszło do wykrycia odchylenia jakościowego?
U podstaw decyzji GIF leży mechanizm kontroli jakości, jakiemu poddawane są leki debiutujące na polskim rynku. Zgodnie z art. 119a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, każdy produkt leczniczy wprowadzany po raz pierwszy do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostaje obligatoryjnie skierowany do badań jakościowych.
Po zgłoszeniu w lutym 2026 roku pierwszego wprowadzenia leku Balfumon do obrotu w Polsce, GIF w marcu 2026 roku skierował próbki do badania w Narodowym Instytucie Leków (NIL). NIL pełni funkcję Oficjalnego Laboratorium Kontroli Leków (OMCL) i należy do certyfikowanej sieci europejskich laboratoriów kontrolnych EDQM. W raporcie z badań z września 2026 roku (dotyczącym serii nr 25991006 z terminem ważności 10.2028) Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna otrzymała informację, iż przebadana próbka w większości parametrów spełnia wymogi specyfikacji, jednak wykryto jedno konkretne odchylenie. Badanie wykazało, iż kapsułki uwalniają substancję wolniej, niż zakłada to zatwierdzona specyfikacja leku.
– Badanie przeprowadzone przez NIL […] na przekazanej przez podmiot odpowiedzialny próbie produktu leczniczego Balfumon (Dimethylis fumaras) 120 mg, kapsułki dojelitowe, twarde, o numerze serii 25991006 i terminie ważności 10.2028, wykazało, iż badany produkt nie spełnia wymagania określonego w dokumentacji produktu leczniczego dla parametru uwalnianie w czasie 15 minut do buforu pH 6,8 – czytamy w decyzji GIF.
Co to oznacza z punktu widzenia farmakologii?
Test uwalniania w buforze o pH 6,8 odzwierciedla warunki panujące w jelicie cienkim. Oznaczenie ilości uwalnianej substancji po 15 minutach pozwala ocenić, czy lek rozpuszcza się wystarczająco szybko, aby umożliwić jego prawidłowe wchłanianie do organizmu.
– Stwierdzona niezgodność wskazuje na możliwość występowania spowolnionego uwalniania substancji czynnej w warunkach badania, mających na celu symulację środowiska jelita cienkiego. Zmiana szybkości uwalniania substancji czynnej może potencjalnie wpływać na parametry związane z dostępnością biologiczną tego leku – wskazuje GIF.
Spowolnienie procesu uwalniania nie oznacza, iż lek zawiera substancje szkodliwe czy toksyczne – oznacza jedynie, iż substancja czynna może wchłaniać się w sposób odbiegający od wzorca przyjętego w dokumentacji rejestracyjnej, co potencjalnie mogłoby wpłynąć na przewidywalność jego skuteczności terapeutycznej.
Stanowisko producenta a zasada ostrożności organu nadzoru
W toku postępowania wyjaśniającego podmiot odpowiedzialny – G.L. Pharma GmbH – przedstawił wyczerpujące wyjaśnienia oraz wyniki własnych analiz. Firma poinformowała, że:
- Seria 25991006 została wyprodukowana i zwolniona do obrotu zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP).
- Ponowne badanie próby archiwalnej przeprowadzone przez producenta dało wyniki zgodne z pierwotną specyfikacją zwolnieniową.
- Ocena medyczna wykonana przez wytwórcę nie wykazała bezpośredniego ryzyka dla zdrowia pacjentów.
Mimo tych wyjaśnień, nie udało się jednoznacznie ustalić przyczyny rozbieżności pomiędzy wynikami uzyskanymi przez wytwórcę a wynikiem z NIL. Co więcej, z analizy danych stabilności wynikało, iż parametr uwalniania wykazuje pewną zmienność w czasie.
Ze względu na to, iż producent nie był w stanie wykluczyć, iż problem ma charakter systemowy (związany np. z procesem technologicznym danej postaci leku), GIF podjął decyzję o wstrzymaniu w obrocie wszystkich serii leku Balfumon. Organ powołał się na fundamentalną w prawie farmaceutycznym zasadę prewencji i uzasadnionego podejrzenia.
– Organ wskazuje, iż przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 121 u.p.f. jest uzasadnione podejrzenie, a nie stwierdzenie, iż produkt nie odpowiada ustalonym wymaganiom. Wynik badania przeprowadzonego przez niezależne laboratorium urzędowe w trybie art. 119a u.p.f., niezgodny z zatwierdzoną specyfikacją, przy niewyjaśnionej przyczynie rozbieżności, przesłankę tę spełnia – czytamy w decyzji GIF.
Czym różni się „wstrzymanie” od „wycofania” leku?
Dla adekwatnego zrozumienia sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie dwóch pojęć prawnych: wstrzymania w obrocie oraz wycofania z obrotu.
- Wstrzymanie obrotu (zastosowane w tym przypadku) ma charakter tymczasowy i zabezpieczający. Jest to decyzja blokująca dystrybucję oraz sprzedaż leku w aptekach i hurtowniach do czasu pełnego wyjaśnienia wątpliwości jakościowych.
- Wycofanie z obrotu to procedura ostateczna, stosowana w sytuacji, gdy wada jakościowa lub stwarzane zagrożenie zostaną bezsprzecznie potwierdzone.
Główny Inspektor Farmaceutyczny wyraźnie zaznaczył zabezpieczający charakter podjętego kroku:
– Przedmiotowa decyzja ma charakter zabezpieczający i służy wstrzymaniu obrotu produktem leczniczym, co do jakości którego istnieje uzasadnione podejrzenie, na czas przeprowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego przez GIF – czytamy w decyzji.
Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. To oznacza, iż hurtownie i apteki zobowiązane są do natychmiastowego zabezpieczenia i zaprzestania wydawania tego preparatu z chwilą otrzymania informacji.
