Nielegalny fentanyl we Włoszech nie stanowi tak dużego problemu jak w Ameryce Północnej. Jednak niedawna kradzież ze Szpitala Izraelickiego w Rzymie okazała się sporym zagrożeniem dla zdrowia publicznego. Skradzione 80 fiolek mogło wystarczyć do przygotowania 20 tysięcy dawek. Sprawa rzymskiego szpitala pokazała też szereg niedociągnięć dotyczących kontroli i przechowywania leków opioidowych w placówkach medycznych. Ministerstwo Zdrowia we Włoszech postanowiło zaostrzyć przepisy, aby w przyszłości uniknąć podobnych incydentów.
Fentanyl we Włoszech wymaga większej kontroli
Od marca 2024 r. we Włoszech obowiązuje Krajowy Plan Zapobiegania Nadużywania Fentanylu. Strategia dotyczy publicznych i prywatnych placówek opieki zdrowotnej, które przechowują leki opioidowe. Mowa tu zarówno o aptekach, szpitalach, domach opieki czy publicznych ośrodkach leczenia uzależnień, jak i więzieniach, magazynach służb opieki zdrowotnej czy autoryzowanych placówkach weterynaryjnych. Nowe, bardziej restrykcyjne przepisy Ministerstwa Zdrowia zostały określone w ramach niniejszej strategii. Simona Pichini, dyrektorka Narodowego Centrum ds. Uzależnień i Dopingu z włoskiego Narodowego Instytutu Zdrowia, pochwala pomysł resortu zdrowia.
– Włochy mają już bardzo rygorystyczne ramy regulacyjne dotyczące zarządzania lekami zawierającymi substancje odurzające, w tym opioidy. Często należy sprawdzać, czy procedury są faktycznie przestrzegane, czy kontrola wewnętrza jest wysokiej jakości, czy personel został odpowiednio przeszkolony i czy placówki mogą zagwarantować precyzyjną identyfikowalność w całym łańcuchu dostaw szpitala. Działania rządu zmierzające do wzmocnienia monitoringu i audytów są krokiem we adekwatnym kierunku – skomentowała Simona Pichini.
Częstsze audyty stanów magazynowych, cyfrowa identyfikacja leków
Jedną z głównych zmian zapisanych w dekrecie ministerialnym jest obowiązek niezwłocznego zgłaszania anomalii. Próby manipulacji lub kradzieży, nieuprawniony dostęp do miejsca przechowywania leków czy fałszowanie nagrań należy zgłosić w przeciągu 12 godzin. Zgłoszenie należy kierować do osoby odpowiedzialnej za sporządzanie i przekazywanie raportów odpowiednim organom np. policji. Resort zdrowia zwraca również uwagę na konieczność wzmocnienia cyfrowej identyfikacji leków. Oznacza to wprowadzenie systemów uwierzytelniania pracowników, rejestrowania dostępu i operacji (np. wydawania fentanylu) oraz śledzenia wszelkich zaistniałych zmian (np. korekt stanów magazynowych). Ponadto rząd podkreśla konieczność zwiększenia częstotliwości kontroli zgodności faktycznej ilości leków z ilościami figurującymi w rejestrach.
Ministerstwo Zdrowia zwraca także uwagę na konieczność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymagań w zakresie fizycznego przechowywania leków zawierających substancje odurzające lub psychotropowe. Mowa tu o:
- wprowadzeniu systemów telewizji przemysłowej,
- użyciu odpowiedniego do magazynowania np. stałych sejfach,
- kontrolowanych i weryfikowalnych systemach dostępów dla pracowników,
- konieczności wydzielenia specjalnych obszarów do przechowywania wyłącznie tej grupy leków, bez innych preparatów.
Każda placówka ma przyjąć jedną procedurę zarządzania lekami, która będzie obowiązywać całą firmę.
Fentanyl i nowe syntetyczne opioidy zagrażają Europie?
Dane Agencji Unii Europejskiej ds. Narkotyków (EUDA), przedstawione w raporcie European Drug Report 2026 pokazują, iż liczba zgonów związanych z fentanylem jest prawie dwukrotnie większa. Między 2023 a 2024 rokiem liczba przypadków w 15 państwach członkowskich UE wzrosła z 129 do 208. Warto jednocześnie zaznaczyć, iż część z tych zgonów może dotyczyć fentanylu pochodzącego z produktów leczniczych, które trafiły poza legalny obieg.
Raport EUDA wskazuje, iż fentanyl stanowi spory problem w Bułgarii. W 2024 roku na bułgarska policja skonfiskowała kilkadziesiąt kilogramów materiałów zawierających ten opioid, a w latach latach 2024-2025 doprowadził do śmierci ponad 100 osób. Natomiast pod koniec 2024 r. Hiszpania i Holandia zgłosiły cztery przypadki konfiskaty N-boc-4-piperydonu – prekursora fentanylu – w łącznej ilości 30 kilogramów. Nie wiadomo jednak czy substancja była przeznaczona dla nielegalnej wytwórni w UE, czy też była przewożona przez Europę do innej lokalizacji.
Innym zagrożeniem są nowe syntetyczne opioidy o znacznie większej sile działania aniżeli fentanyl. Od 2019 roku pochodne fentanylu są częściej zastępowane przez opioidy benzimidazolowe (nitazeny). Dowodzi tego fakt, iż od tamtej pory w co najmniej 21 państwach członkowskich UE zgłoszono obecność nitazenu. Dane raportu EUDA potwierdzają też wzrost konfiskat zawierających te syntetyczne opioidy. W roku 2022 r. wykryto zaledwie 380 tabletek te substancje. Z kolei w 2023 r. liczba ta wzrosła do 23 000, a w 2024 r. do 50 000 – dane te dotyczą tylko 10 państw członkowskich UE.
Poza nitazenami należy też wspomnieć o orfinach – opioidach benzimidazolonowych. Od 2019 r. w co najmniej 10 państwach członkowskich UE potwierdzono ich obecność m.in. cychlorfiny (11 krajów) i spirochlorfiny (6 krajów). Między czerwcem 2024 r. a styczniem 2026 r. w pięciu państwach członkowskich UE zgłoszono pięć przypadków ostrego zatrucia orfinami bez skutku śmiertelnego. Oprócz tego aż 18 zgonów związanych z potwierdzonym narażeniem na orfiny (głównie cychlorfinę).
