Farmaceuta jako pracownik podstawowej opieki zdrowotnej. Organizacje farmaceutów wskazują cztery warunki sukcesu

Farmaceuta bliżej pacjenta i podstawowej opieki zdrowotnej

28 sierpnia 2026 r. w Montrealu odbyło się międzynarodowe forum poświęcone roli farmaceutów w podstawowej opiece zdrowotnej. Zorganizowały je Kanadyjskie i Amerykańskie Stowarzyszenia Farmaceutów (CPhA i APhA) we współpracy z Międzynarodową Federacją Farmaceutyczną (FIP). Uczestniczyli w nim przedstawiciele organizacji zawodowych, podmiotów regulacyjnych i środowiska akademickiego.

Wnioski z forum mają zostać wykorzystane w przygotowywanym wspólnym raporcie CPhA i APhA. Ma on obejmować doświadczenia różnych podmiotów oraz rekomendacje dotyczące trwałego włączania farmaceutów do podstawowej opieki zdrowotnej. FIP ma wspierać międzynarodowe wykorzystanie tych ustaleń.

Włączenie farmaceutów do zespołu podstawowej opieki zdrowotnej to kierunek, który FIP rozwija już od kilku lat. Organizacja wskazuje, iż apteki są często jednym z najbardziej dostępnych punktów kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Farmaceuci natomiast mogą uczestniczyć m.in. w profilaktyce, zarządzaniu chorobami przewlekłymi i optymalizacji farmakoterapii.

Cztery warunki skutecznego włączenia farmaceutów do POZ

Na forum wskazano cztery główne filary, które mają być niezbędne do poszerzenia roli farmaceutów.

1. Odpowiednie przygotowanie farmaceutów

Pierwszym elementem jest przygotowanie kadr do wykonywania rozszerzonych zadań. W praktyce oznacza to nie tylko wykształcenie podstawowe, ale również możliwość zdobywania dodatkowych kompetencji, szkolenia podyplomowego i doświadczenia w pracy z pacjentem. Jak podkreślono podczas forum, rozwój roli farmaceuty musi iść w parze z odpowiednim przygotowaniem zawodowym oraz zapewnieniem warunków umożliwiających bezpieczne wykonywanie nowych zadań.

Zakres potencjalnych działań obejmuje m.in. przeglądy farmakoterapii, identyfikowanie problemów lekowych, monitorowanie leczenia czy wspieranie pacjentów z chorobami przewlekłymi.

Nie chodzi przy tym o zastępowanie lekarza. Model zakłada raczej wykorzystanie kompetencji poszczególnych zawodów medycznych w ramach jednego zespołu.

2. Finansowanie usług farmaceutycznych

Drugim warunkiem jest finansowanie, które pozwala utrzymać usługi farmaceutyczne jako stały element systemu.

Samo przyznanie farmaceucie dodatkowych kompetencji nie gwarantuje bowiem, iż będzie miał czas i zasoby na ich wykorzystywanie. jeżeli konsultacja, przegląd lekowy czy monitorowanie terapii mają być częścią systemu ochrony zdrowia, konieczne jest określenie, kto i na jakich zasadach za te świadczenia zapłaci.

Problem ten jest widoczny m.in. w USA, gdzie kwestie związane z uznaniem farmaceutów za świadczeniodawców i możliwością bezpośredniego rozliczania usług klinicznych pozostają przedmiotem debaty.

3. Zmiany regulacyjne

Trzeci obszar to regulacje prawne. Organizacje farmaceutów wskazują, iż przepisy powinny umożliwiać wykorzystywanie kompetencji zawodowych farmaceutów w sposób odpowiadający ich przygotowaniu i potrzebom pacjentów.

Rozwiązania różnią się jednak pomiędzy państwami i regionami. W Kanadzie zakres uprawnień farmaceutów jest w dużej mierze kształtowany na poziomie prowincji. Kanadyjskie Stowarzyszenie Farmaceutów postuluje m.in. za usuwaniem barier regulacyjnych ograniczających możliwość świadczenia przez farmaceutów usług związanych z podstawową opieką zdrowotną.

FIP podkreśla natomiast, iż nie istnieje jeden model, który można bezpośrednio zastosować we wszystkich państwach. Regulacje powinny uwzględniać lokalną organizację systemu ochrony zdrowia, kompetencje zawodowe i potrzeby populacji.

4. kooperacja z lekarzami i innymi zawodami medycznymi

Czwartym filarem jest współpraca między zawodami medycznymi. W praktyce może ona oznaczać m.in. wspólne prowadzenie pacjenta, przekazywanie informacji o farmakoterapii, uzgadnianie zmian leczenia oraz jasne określenie odpowiedzialności poszczególnych członków zespołu.

To istotne zwłaszcza w przypadku pacjentów przyjmujących wiele leków. Przegląd systematyczny obejmujący 23 badania wykazał, iż włączenie farmaceutów do praktyk podstawowej opieki zdrowotnej prawdopodobnie zmniejsza częstość potencjalnie niewłaściwego przepisywania leków oraz liczbę stosowanych leków.

To elementy, bez których zmiana będzie trudna

Forum z udziałem APhA, CPhA i FIP pokazuje, iż większa obecność farmaceutów w podstawowej opiece zdrowotnej wymaga zmian jednocześnie na kilku poziomach. Samo rozszerzenie kompetencji nie wystarczy. Potrzebne są kompetentna i odpowiednio przygotowana kadra, stabilne finansowanie usług, przepisy umożliwiające wykonywanie określonych świadczeń oraz kooperacja z lekarzami i innymi profesjonalistami medycznymi.

Takie zmiany mogą oznaczać dla farmaceutów i techników farmaceutycznych rozwój modelu, w którym apteka jest nie tylko miejscem realizacji recepty, ale także jednym z punktów kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Kierunek zmian będzie jednak zależał od decyzji regulatorów, płatników i organizacji ochrony zdrowia w poszczególnych krajach.

©MGR.FARM