Eksperci apelują o powszechne szczepienia przeciw pneumokokom

Zapalenie płuc, niezależnie od czynnika wywołującego, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób starszych. W populacji seniorów choroba ta wiąże się z wysokim ryzykiem hospitalizacji, powikłań oraz zgonu. Jak podkreślają eksperci, zapalenie płuc jest jedną z wiodących przyczyn zgonów w tej grupie wiekowej, a jego konsekwencje wykraczają poza sam epizod infekcyjny.

Hospitalizacja z powodu zapalenia płuc często prowadzi do trwałego pogorszenia sprawności funkcjonalnej seniora, zwiększając ryzyko utraty samodzielności oraz konieczności objęcia opieką długoterminową. W kontekście dynamicznie starzejącego się społeczeństwa stanowi to istotne obciążenie nie tylko dla systemu ochrony zdrowia, ale również dla systemu opieki społecznej.

Dane epidemiologiczne pokazują, iż zapadalność na inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP) jest najwyższa w grupie osób powyżej 50. roku życia. Co więcej, w 2025 roku spośród 442 zgonów związanych z IChP aż 305 dotyczyło pacjentów 65+¹. To jasno pokazuje, iż grupą szczególnego ryzyka są osoby starsze a wiek sam w sobie jest kluczowym czynnikiem ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Eksperci apelują o poszerzenie dostępu do szczepień tak, aby każdy miał równy dostęp do szczepionek o jak najszerszym pokryciu epidemiologicznym.

Ograniczony dostęp do szczepień – kryteria wykluczają część seniorów

Choć szczepienia przeciw pneumokokom są dostępne w Polsce, obecny model refundacyjny oparty jest nie tylko na kryterium wieku, ale również na współchorobowościach. Jak wskazują eksperci, takie rozwiązanie komplikuje dostęp do profilaktyki i w praktyce ogranicza możliwość zaszczepienia wielu seniorów.

– Szczepienia przeciw pneumokokom są szczególnie ważne u osób starszych, ponieważ zapobiegają ciężkim postaciom zapalenia płuc, które są jedną z głównych przyczyn zgonów w tej populacji. Niestety, dostęp do refundacji jest dziś uzależniony nie tylko od wieku, ale także od spełnienia kryterium współchorobowości, co realnie ogranicza dostęp do ochrony – podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.

Eksperci zwracają uwagę, iż sam wiek powinien być traktowany jako wystarczające kryterium uznania za grupę ryzyka. Wielochorobowość jest bowiem w tej populacji powszechna, a proces starzenia wiąże się z naturalnym spadkiem odporności. O ile w POZ lekarz ma łatwość sprawdzenia czy pacjent należy do grup ryzyka to w aptece, z której korzysta coraz więcej Polaków jako punktu szczepień jest to utrudnione, ponieważ farmaceuci nie mają dostępu do dokumentacji medycznej co może spowodować, iż pacjent ostatecznie zrezygnuje ze szczepienia.

Brak dashboardu danych epidemiologicznych – luka w systemie

Istotnym problemem pozostaje również brak oficjalnego i łatwo dostępnego źródła danych dotyczących wyszczepialności przeciw pneumokokom w populacji osób dorosłych. Brak kompleksowych i dostępnych w Raporcie chorób zakaźnych Centrum e-Zdrowia danych epidemiologicznych dotyczących poziomu zaszczepienia w podziale na grupy wiekowe i regiony Polski uniemożliwia realne oszacowanie poziomu zaszczepienia w okresie 2025/26 oraz definiowanie regionów wymagających edukacji o korzyściach wynikających ze szczepień.

Według dostępnych informacji w 2025 roku ponad 200 tys. osób dorosłych zaszczepiło się przeciw pneumokokom, jednak dane te mają charakter szacunkowy i nie pozwalają na pełną ocenę poziomu zaszczepienia . Eksperci apelują o stworzenie dedykowanego dashboardu dotyczącego pneumokoków, który umożliwiłby monitorowanie odsetków zaszczepienia oraz analizę trendów w czasie.

– Bez wiarygodnych, spójnych danych nie jesteśmy w stanie skutecznie planować polityki szczepiennej ani oceniać efektywności podejmowanych działań – komentuje prof. Adam Antczak.

Szczepienia dla wszystkich seniorów jako inwestycja

– Szczepienia przeciw pneumokokom to inwestycja w zdrowie seniorów, ich samodzielność oraz stabilność systemu ochrony zdrowia. W dobie zmian demograficznych i starzejącego się społeczeństwa profilaktyka nie jest kosztem – jest strategicznym działaniem na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego państwa – dodaje prof. Adam Antczak.

W obliczu rosnącej liczby przypadków IChP oraz wysokiej śmiertelności w grupie 65+, eksperci jednoznacznie rekomendują rozszerzenie dostępu do szczepień przeciw pneumokokom dla wszystkich seniorów – bez konieczności spełniania dodatkowych kryteriów refundacyjnych. Wiek powinien być traktowany jako wystarczający czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu choroby pneumokokowej. Uproszczenie zasad refundacji oraz zapewnienie powszechnego dostępu do szczepień mogłoby istotnie zmniejszyć liczbę hospitalizacji, powikłań i zgonów w populacji osób starszych.