Procesy, które stomatologia zna od dekad – demineralizacja, erozja i osłabienie struktur zęba – nie są zjawiskami ograniczonymi wyłącznie do jamy ustnej człowieka. Badania niemieckich naukowców nad wpływem zakwaszenia oceanów wskazują, iż podobne mechanizmy mogą dotyczyć także zębów jednego z najbardziej doskonałych drapieżników – rekinów.
Zakwaszenie oceanów, wynikające ze wzrostu stężenia CO₂ w atmosferze, prowadzi do stopniowego obniżenia pH wody morskiej. W długoterminowym scenariuszu wartość ta może spaść z obecnych około 8,1 do choćby 7,3, co oznacza środowisko istotnie bardziej kwaśne.
W takich warunkach dochodzi do procesów przypominających znane w stomatologii chemiczne rozpuszczanie struktur mineralnych. Badania laboratoryjne naukowców z Düsseldorfu i Oberhausen wykazały, iż zęby rekinów poddane działaniu bardziej kwaśnego środowiska wykazują oznaki korozji, pęknięć i osłabienia struktury.
Zęby rekinów – wytrzymałość, która ma swoje granice
Zęby rekinów uchodzą za jedne z najbardziej wytrzymałych struktur. Zbudowane są głównie z wysoko zmineralizowanych fosforanów, co zapewnia im wyjątkową twardość i ostrość. Jednak – co szczególnie interesujące z perspektywy stomatologii – choćby tak zaawansowane biologicznie struktury nie są odporne na przewlekłe działanie kwaśnego środowiska.
W badaniu pt. „Simulated ocean acidification affects shark tooth morphology” obserwowano uszkodzenia obejmujące zarówno koronę, jak i korzeń zęba, w tym zmiany w warstwach przypominających szkliwo i zębinę. To potwierdza fundamentalną zasadę: żadna struktura mineralna nie jest całkowicie odporna na długotrwałą demineralizację.
Skutki funkcjonalne – od erozji do utraty funkcji
Konsekwencją strukturalnych uszkodzeń zębów rekinów może być ich obniżona wytrzymałość mechaniczna i większa podatność na złamania. W kontekście biologicznym oznacza to potencjalne zaburzenia funkcji żucia i polowania. Rekiny, jako drapieżniki, są zależne od sprawności swoich zębów, a ich osłabienie może wpływać na efektywność zdobywania pokarmu.
Analogicznie w stomatologii klinicznej wiadomo, iż utrata integralności szkliwa i zębiny prowadzi nie tylko do problemów estetycznych, ale przede wszystkim funkcjonalnych.
Znaczenie procesów chemicznych w degradacji struktur zęba
Choć badania nad zębami rekinów to domena biologii morskiej, ich znaczenie wykracza poza tę dziedzinę. Stanowią one swoisty model naturalnej demineralizacji w skali makro, który pozwala lepiej zrozumieć wpływ środowiska na struktury mineralne.
Z perspektywy stomatologii wnioski są jednoznaczne: środowisko kwaśne, niezależnie od jego źródła, prowadzi do postępującej degradacji struktur zęba, a odporność materiałów biologicznych ma swoje granice, choćby przy wysokim stopniu mineralizacji, a procesy chemiczne mogą mieć równie istotne znaczenie jak czynniki mechaniczne.
Od oceanu do gabinetu – wspólna fizykochemia
Zjawiska obserwowane w oceanach przypominają procesy zachodzące w jamie ustnej – choć w innej skali i kontekście. W obu przypadkach kluczową rolę odgrywa równowaga pomiędzy demineralizacją a remineralizacją, determinowana przez pH środowiska.
Można więc uznać, iż globalne zmiany klimatyczne stanowią sugestywne przypomnienie podstawowej zasady stomatologii: tam, gdzie spada pH – zaczyna się proces utraty struktury.
Źródła: https://www.oralhealthgroup.com/
https://www.frontiersin.org/
