Czym są doświadczenia edukacyjne? Dlaczego nowa podstawa programowa odchodzi od kart pracy i co to oznacza dla uczniów z ASD?

Jeszcze kilka lat temu obraz typowej lekcji lub zajęć był dość przewidywalny. Nauczyciel tłumaczył temat, dzieci wykonywały kartę pracy, a na końcu sprawdzano poprawność odpowiedzi. Taki model przez lata wydawał się czymś oczywistym.

Nowa podstawa programowa pokazuje jednak wyraźnie, iż współczesna edukacja zmienia kierunek.

Coraz większy nacisk położono na doświadczanie, odkrywanie, samodzielne działanie, współpracę i rozwijanie sprawczości ucznia, a nie tylko na odtwarzanie informacji. To nie oznacza, iż karty pracy znikną ze szkół i przedszkoli. Oznacza natomiast, iż przestają być centrum procesu uczenia się. Ważniejsze staje się to, co dziecko zrobi, przeżyje, sprawdzi i zrozumie, niż to, ile ćwiczeń wypełni.

Dla dzieci i uczniów w spektrum autyzmu może to być jedna z najbardziej korzystnych zmian ostatnich lat.

Czym adekwatnie jest doświadczenie edukacyjne?

Choć brzmi to jak nowe pojęcie, idea jest znana pedagogice od dawna.

Doświadczenie edukacyjne to każda aktywność, dzięki której dziecko uczy się poprzez własne działanie, obserwację, eksperymentowanie, rozwiązywanie problemów lub współpracę z innymi.

Inaczej mówiąc – dziecko nie tylko słucha o świecie.

Ono go poznaje.

Może:

• dotknąć,
• sprawdzić,
• porównać,
• zbudować,
• zaobserwować,
• wyciągnąć własne wnioski.

Takie uczenie angażuje znacznie więcej niż pamięć. Wymaga myślenia, planowania, komunikowania się i podejmowania decyzji.

Dlaczego sama karta pracy nie wystarcza?

Karty pracy mają swoje miejsce w edukacji.

Pomagają utrwalać wiadomości, ćwiczyć grafomotorykę czy porządkować wiedzę.

Problem pojawia się wtedy, gdy stają się głównym sposobem nauczania.

Dziecko może poprawnie zaznaczyć odpowiedź, a jednocześnie nie rozumieć, dlaczego jest ona prawidłowa.

Może nauczyć się schematu, ale nie potrafić wykorzystać go w codziennym życiu.

Nowa podstawa programowa zachęca, aby najpierw pojawiło się doświadczenie, potem rozmowa, refleksja i dopiero na końcu utrwalenie wiedzy – również z wykorzystaniem kart pracy, jeżeli są potrzebne.

👇 Przeczytaj również:

Dlaczego to szczególnie ważne dla uczniów z ASD?

Dzieci w spektrum autyzmu uczą się bardzo różnorodnie. Nie istnieje jeden model, który pasuje do wszystkich.

Jednak wiele badań i doświadczeń praktycznych pokazuje, iż uczniowie z ASD często lepiej rozumieją nowe pojęcia wtedy, gdy mogą zobaczyć je w działaniu, dotknąć, przeżyć lub odnieść do własnych zainteresowań.

Doświadczenia edukacyjne mogą wspierać:

• rozumienie zależności przyczynowo-skutkowych,
• rozwój komunikacji,
• planowanie działań,
• elastyczność myślenia,
• współpracę,
• samodzielność,
• motywację do nauki.

Zamiast uczyć się wyłącznie „o świecie”, dziecko zaczyna uczyć się w świecie.

Przykład z przedszkola

Temat zajęć: Co pływa, a co tonie?

Model oparty na karcie pracy:

Dzieci otrzymują ilustracje różnych przedmiotów i zaznaczają, które ich zdaniem utrzymają się na wodzie.

Model oparty na doświadczeniu edukacyjnym:

Na stoliku stoi przezroczyste naczynie z wodą.

Dzieci kolejno wrzucają:

• klocek,
• kamień,
• korek,
• liść,
• plastikową łyżkę,
• szyszkę.

Obserwują, porównują, próbują przewidywać wynik, a następnie wspólnie zastanawiają się, dlaczego jedne przedmioty toną, a inne unoszą się na powierzchni.

Dopiero na końcu mogą uzupełnić krótką kartę pracy podsumowującą doświadczenie.

Przykład z edukacji wczesnoszkolnej

Zamiast rozwiązywać wyłącznie zadania tekstowe o długości i odległości, uczniowie otrzymują miarki i taśmy miernicze.

Mierzą:

• długość ławki,
• wysokość krzesła,
• obwód drzewa,
• szerokość korytarza.

Porównują wyniki.

Tworzą własne tabele.

Dyskutują.

Matematyka przestaje być abstrakcją.

A co z uczniami, którzy nie lubią zmian?

To jedno z najczęstszych pytań nauczycieli pracujących z dziećmi w spektrum.

Doświadczenia edukacyjne nie oznaczają chaosu.

Wręcz przeciwnie.

Uczeń z ASD zwykle funkcjonuje najlepiej wtedy, gdy aktywność jest:

• przewidywalna,
• jasno zaplanowana,
• podzielona na etapy,
• wsparta pomocą wizualną,
• zakończona krótkim podsumowaniem.

Nie chodzi o spontaniczne eksperymentowanie bez zasad.

Chodzi o dobrze zaprojektowane sytuacje edukacyjne, w których dziecko wie, co będzie robiło, dlaczego to robi i czego może się spodziewać.

👇 Przeczytaj także:

Sprawczość – słowo, które warto zapamiętać

Nowa podstawa programowa bardzo mocno akcentuje rozwijanie sprawczości.

To oznacza, iż uczeń nie powinien być jedynie wykonawcą poleceń.

Powinien mieć możliwość:

• wyboru,
• planowania,
• zadawania pytań,
• szukania własnych rozwiązań,
• oceniania efektów swojej pracy.

Dla wielu dzieci z ASD będzie to wymagało odpowiedniego wsparcia.

Ale właśnie dzięki temu mogą stopniowo budować większą samodzielność i pewność siebie.

Co może zrobić nauczyciel już od września?

Nie trzeba od razu przebudowywać całego programu nauczania.

Wystarczy zacząć od prostych zmian.

Na przykład:

• zamienić jedną kartę pracy tygodniowo na doświadczenie edukacyjne,
• pozwolić uczniom przewidywać wynik eksperymentu,
• częściej zadawać pytanie „Jak myślisz, dlaczego?” zamiast „Jaka jest poprawna odpowiedź?”,
• wykorzystywać naturalne zainteresowania uczniów,
• planować krótkie aktywności angażujące różne zmysły,
• kończyć zajęcia wspólną refleksją nad tym, czego dzieci się nauczyły.

To niewielkie kroki, ale właśnie z nich rodzi się prawdziwa zmiana.

To dopiero początek

Doświadczenia edukacyjne nie są chwilową modą.

To sposób myślenia o edukacji, w którym dziecko staje się aktywnym uczestnikiem procesu uczenia się, a nie tylko odbiorcą gotowych informacji.

Dla uczniów z ASD może to oznaczać więcej okazji do rozwijania mocnych stron, większą sprawczość i lepsze przygotowanie do codziennego życia.

W kolejnych artykułach pokażemy, jak przełożyć tę ideę na praktykę.

Przygotowujemy między innymi:

• 50 doświadczeń edukacyjnych dla przedszkola i klas I–III,
• 100 aktywności rozwijających sprawczość ucznia z ASD,
• projekty edukacyjne zgodne z nową podstawą programową,
• oraz nasz największy projekt – „365 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla dzieci i uczniów z ASD”, który stanie się kompleksowym przewodnikiem dla nauczycieli, pedagogów specjalnych, terapeutów i rodziców.

Źródła

• Ministerstwo Edukacji. Nowe podstawy programowe wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej wraz ze zmianami w ramowych planach nauczania dla publicznych szkół podstawowych – rozporządzenia podpisane.
  https://www.gov.pl/web/edukacja/nowe-podstawy-programowe-wychowania-przedszkolnego-i-ksztalcenia-ogolnego-dla-szkoly-podstawowej-wraz-ze-zmianami-w-ramowych-planach-nauczania-dla-publicznych-szkol-podstawowych
• Dziennik Ustaw RP. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378).
  https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/378
• Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP). Tekst obowiązującego rozporządzenia:
  https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000378

🔓 Subskrybuj

📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)

📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com

👇 Przeczytaj: