Aspiryna od lat jest jednym z najczęściej stosowanych leków na świecie. Znana przede wszystkim jako środek przeciwbólowy i kardioprotekcyjny, przez wiele lat była również badana pod kątem potencjalnego działania przeciwnowotworowego.
Czy rzeczywiście aspiryna może chronić przed rakiem? A może – jak sugerują najnowsze badania – jej stosowanie w tym celu jest nieuzasadnione, szczególnie u osób starszych?
Aspiryna a profilaktyka nowotworów – skąd wzięła się ta hipoteza?
Zainteresowanie aspiryną w kontekście onkologii wynikało z jej działania na procesy zapalne i płytki krwi. Przewlekły stan zapalny jest jednym z czynników sprzyjających rozwojowi nowotworów, w tym:
- raka jelita grubego
- raka żołądka
- raka przełyku
Wcześniejsze badania obserwacyjne sugerowały, iż długotrwałe stosowanie małych dawek aspiryny może zmniejszać ryzyko szczególnie raka jelita grubego, zwłaszcza u osób w średnim wieku.
Przełomowe badanie ASPREE – co zmieniło nasze myślenie?
Kluczowym punktem zwrotnym było badanie kliniczne ASPREE (Aspirin in Reducing Events in the Elderly) przeprowadzone w USA i Australii, w którym uczestniczyło 19 114 osób w wieku 70 lat i więcej lat (średnia wieku: 75,1 lat). 56,4 proc. wszystkich badanych stanowiły kobiety.
W badaniu porównano stosowanie małych dawek aspiryny (100 mg dziennie) z placebo. Obserwacja trwała 10 lat.
Wyniki:
- brak wpływu aspiryny na ogólną zapadalność na nowotwory
- brak redukcji ryzyka konkretnych nowotworów (w tym raka jelita grubego)
- ok. 15% wzrost ryzyka zgonu z powodu nowotworu u osób przyjmujących aspirynę
Dodatkowa analiza (ASPREE-XT) nie wykazała efektu ochronnego po zakończeniu terapii ani długoterminowych korzyści onkologicznych.
Wniosek: u osób starszych aspiryna nie działa przeciwnowotworowo, a może być choćby potencjalnie niekorzystna.
Dlaczego wyniki u osób starszych różnią się od wcześniejszych badań?
Istnieje kilka możliwych wyjaśnień.
1. Wiek ma znaczenie
Procesy nowotworowe u osób starszych są bardziej zaawansowane biologicznie – interwencja może być po prostu zbyt późna.
2. Różnice w czasie stosowania
Efekt przeciwnowotworowy (jeśli istnieje) może wymagać:
- wieloletniego stosowania (co najmniej10 lat)
- rozpoczęcia terapii wcześniej (w wieku średnim).
3. Układ odpornościowy
U osób starszych dochodzi do tzw. immunosenescencji (starzenia się układu odpornościowego), co może zmieniać odpowiedź organizmu na lek.
Jak aspiryna może działać na nowotwory?
Choć dane kliniczne są niejednoznaczne, badania laboratoryjne wskazują kilka potencjalnych mechanizmów:
1. Hamowanie stanu zapalnego
Aspiryna blokuje enzym COX-2, który:
- bierze udział w rozwoju guzów
- sprzyja angiogenezie (tworzeniu naczyń krwionośnych w guzie)
2. Działanie przeciwpłytkowe
Płytki krwi mogą:
- chronić komórki nowotworowe przed układem odpornościowym
- ułatwiać powstawanie przerzutów
3. Wpływ na proliferację komórek
Aspiryna może ograniczać podziały komórkowe i indukować apoptozę (śmierć komórek nowotworowych).
Czy aspiryna jest stosowana w leczeniu nowotworów?
Na dziś aspiryna nie jest standardem leczenia onkologicznego. Może być rozważana:
- u wybranych pacjentów w badaniach klinicznych
- w określonych sytuacjach (np. przy współistniejącej chorobie sercowo-naczyniowej)
Aktualne zalecenia – kto może, a kto nie powinien stosować aspiryny?
Możliwe korzyści:
- pacjenci z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych
- osoby w średnim wieku (po indywidualnej ocenie ryzyka)
Nie zaleca się:
- stosowania profilaktycznego u osób starszych wyłącznie „przeciw rakowi”
- samodzielnego włączania leku bez konsultacji z lekarzem
Ryzyka:
- krwawienia z przewodu pokarmowego
- krwotok śródczaszkowy
- interakcje z innymi lekami
Aspiryna a rak jelita grubego – czy temat jest zamknięty?
Nie do końca. Wciąż realizowane są badania nad:
- optymalną dawką
- długością terapii
- grupami pacjentów, które mogą odnieść korzyść
Szczególne zainteresowanie dotyczy osób z:
- zespołami genetycznymi (np. zespół Lyncha)
- wysokim ryzykiem onkologicznym
Co zamiast aspiryny? Skuteczna profilaktyka nowotworów
Eksperci radzą, aby zamiast polegać na farmakologii, skupić się na działaniach o udowodnionej skuteczności:
Styl życia
- zdrowa dieta (bogata w błonnik)
- aktywność fizyczna
- unikanie palenia
Badania przesiewowe
- kolonoskopia
- badania krwi utajonej w kale
- mammografia
- cytologia
Podsumowanie
Aspiryna przez lata była postrzegana jako potencjalny „lek przeciwnowotworowy”. Najnowsze dane – szczególnie z badania ASPREE – pokazują jednak, że:
- nie zmniejsza ryzyka nowotworów u osób starszych
- nie poprawia przeżycia onkologicznego
- może choćby zwiększać ryzyko zgonu z powodu raka
Kluczowy wniosek: aspiryna nie powinna być stosowana w profilaktyce nowotworów bez wyraźnych wskazań medycznych.
Źródło: Polska Liga Walki z Rakiem, jamanetwork.com
Newsletter
Chcesz być na bieżąco? Zapisz się!
