Bolesne, nawracające i trudne do skutecznego leczenia – owrzodzenia jamy ustnej należą do najczęstszych, ale też najbardziej kłopotliwych problemów, z jakimi zmagają się pacjenci stomatologiczni. Mimo dostępności wielu preparatów miejscowych, od żeli po kortykosteroidy, efekty terapii często pozostają niezadowalające. Naukowcy z Chin zaprezentowali rozwiązanie, które może otworzyć nowy rozdział w leczeniu zmian błony śluzowej jamy ustnej. Opracowany przez nich plaster wyposażony w mikroigły nie tylko dostarcza substancje lecznicze bezpośrednio do tkanek, ale też aktywnie wspiera proces regeneracji.
Choć większość owrzodzeń jamy ustnej goi się samoistnie, leczenie zwykle koncentruje się na łagodzeniu objawów. Problemem pozostaje fakt, iż jama ustna jest trudnym środowiskiem dla terapii miejscowej: stały przepływ śliny, ruchy języka oraz ruchy związane z żuciem i mową sprawiają, iż leki gwałtownie tracą kontakt ze zmienioną tkanką.
Problem ten postanowił rozwiązać zespół badaczy kierowany przez prof. Yingjuna Wanga z Krajowego Centrum Badań Inżynieryjnych ds. Odbudowy i Rekonstrukcji Tkanek przy Uniwersytecie Technologicznym Południowych Chin w Kantonie (Guangzhou).
Mikroigły zamiast maści
Badacze z Państwa Środka opracowali specjalny plaster wyposażony w mikroskopijne igły wykonane z materiałów biodegradowalnych. Mikroigły są praktycznie bezbolesne, ale pozwalają ominąć najważniejszą przeszkodę terapii miejscowej – powierzchniową warstwę błony śluzowej.
W ich wnętrzu umieszczono egzosomy pochodzące z mezenchymalnych komórek macierzystych. Są to niewielkie pęcherzyki zewnątrzkomórkowe zawierające biologicznie aktywne cząsteczki odpowiedzialne za komunikację między komórkami. W ostatnich latach egzosomy wzbudzają coraz większe zainteresowanie badaczy zajmujących się medycyną regeneracyjną.
Jak wyjaśnia prof. Wang, zastosowany system umożliwia dostarczenie egzosomów bezpośrednio do uszkodzonej tkanki, zwiększając czas ich utrzymywania się w miejscu podania oraz skuteczność działania. Zamiast pozostawać na powierzchni owrzodzenia, substancje terapeutyczne trafiają dokładnie tam, gdzie są najbardziej potrzebne.
Nie tylko szybsze gojenie: naukowcy odkryli mechanizm działania
W badaniach prowadzonych na zwierzętach naukowcy zaobserwowali, iż zastosowanie plastrów prowadziło do szybszego zamykania owrzodzeń, ograniczenia stanu zapalnego, intensywniejszej regeneracji nabłonka oraz zwiększonej syntezy i odkładania kolagenu.
Badacze postanowili jednak sprawdzić nie tylko, czy terapia działa, ale również dlaczego działa. W tym celu wykorzystali sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek oraz analizy proteomiczne. Wyniki wskazały, iż kluczową rolę odgrywa przebudowa komunikacji między makrofagami a komórkami nabłonka. Makrofagi należą do najważniejszych komórek układu odpornościowego uczestniczących w procesie gojenia ran. Zespół wykazał, iż egzosomy sprzyjają przejściu makrofagów ze stanu prozapalnego do fenotypu przeciwzapalnego, co tworzy korzystniejsze warunki dla regeneracji tkanek.
Badacze zidentyfikowali również białko TSP-1 (trombospondyna-1) jako jeden z głównych mediatorów tego procesu. Oddziałując z receptorem CD47, białko to hamuje aktywność szlaku NF-κB odpowiedzialnego za podtrzymywanie reakcji zapalnej. W efekcie dochodzi do ograniczenia stanu zapalnego i przyspieszenia odbudowy błony śluzowej.
Daleka droga od badań laboratoryjnych do praktyki klinicznej
Choć uzyskane wyniki są obiecujące, autorzy podkreślają, iż jest to wciąż etap badań przedklinicznych. Dotychczasowe doświadczenia przeprowadzono na zwierzętach, a skuteczność i bezpieczeństwo terapii u ludzi wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.
Jednocześnie warto wspomnieć, iż mikroigłowe systemy dostarczania leków stają się coraz popularniejszym kierunkiem badań w stomatologii. W ostatnich latach opisywano już podobne rozwiązania wykorzystywane eksperymentalnie w leczeniu zapalenia przyzębia oraz innych zmian błony śluzowej jamy ustnej.
Jeżeli kolejne etapy badań zakończą się sukcesem, mikroigłowe plastry z egzosomami mogą w przyszłości stać się alternatywą dla tradycyjnych preparatów do miejscowego zastosowania. Dla pacjentów oznaczałoby to nie tylko szybsze gojenie, ale również bardziej precyzyjne i skuteczne leczenie owrzodzeń błony śluzowej jamy ustnej.
Badanie pt. „Exosome-microneedle patches accelerate oral ulcer healing by remodeling macrophage-epithelial crosstalk via TSP 1/CD47/NF κB signaling” ukazało się w kwietniu 2026 r. w czasopiśmie naukowym „Dental Research”.
Źródła: https://drbicuspid.com/
https://www.sciencedirect.com/
Zaburzenia wydzielania śliny są jednym z czynników, które w ogromnym stopniu mogą odbić się zarówno na równowadze mikrobiologicznej, jak i ogólnym zdrowiu jamy ustnej. – Bez śliny nie ma zdrowia jamy ustnej – mówi dr n. med. Ewa Rusyan, specjalistka stomatologii ogólnej i periodontologii, adiunkt w Zakładzie Stomatologii Zachowawczej WUM, ekspertka z zakresu m.in. ubytków niepróchnicowego pochodzenia, geriatrii i epidemiologii. – Mam wrażenie, iż w trakcie wizyt nie mamy czasu, by zwrócić na to baczną uwagę. Oczywiście jeżeli pacjent skarży się na zmniejszone wydzielanie śliny, to szukamy przyczyny, ale sami nie zawsze sprawdzamy, czy śliny jest dostateczna ilość – podkreśla nasza rozmówczyni.
