Braki farmaceutów mimo wzrostu liczby specjalistów? Brytyjskie dane wskazują na trend, który może dotyczyć także Polski

Coraz mniej farmaceutów pracuje w aptekach ogólnodostępnych

Jak informuje „The Pharmaceutical Journal”, powołując się na raport brytyjskiej organizacji reprezentującej interesy farmaceutów, czyli Pharmacists’ Defence Association (PDA), liczba farmaceutów zatrudnionych w aptekach ogólnodostępnych w przeliczeniu na pełne etaty spadła z 20 255 w 2021 roku do 17 415 w 2025 roku. Oznacza to zmniejszenie zatrudnienia o około 14% w ciągu zaledwie czterech lat.

Jednocześnie dane brytyjskiego General Pharmaceutical Council (GPhC) pokazują, iż ogólna liczba zarejestrowanych farmaceutów stale rośnie. W 2022 roku w rejestrze figurowało 51 435 osób, natomiast w 2026 roku było ich już 57 050. Zdaniem autorów raportu PDA oznacza to, iż problemem nie jest brak absolwentów czy specjalistów posiadających prawo wykonywania zawodu. Coraz większym wyzwaniem staje się natomiast utrzymanie farmaceutów w sektorze aptek ogólnodostępnych.

Mniej farmaceutów przypada na jedną aptekę

PDA zwraca uwagę na jeszcze jeden istotny wskaźnik. W 2021 roku na jedną aptekę w Anglii przypadało średnio 1,80 etatu farmaceutycznego, natomiast w 2025 roku wartość ta spadła do 1,66 etatu na aptekę. W praktyce oznacza to, iż mniejsza liczba farmaceutów musi realizować coraz więcej obowiązków. Dotyczy to nie tylko wydawania leków i nadzoru nad procesem recepturowym, ale również nowych świadczeń klinicznych świadczonych w aptekach. Eksperci określają ten trend jako „niepokojący”, szczególnie w kontekście dynamicznie rosnącej liczby usług powierzanych farmaceutom.

Więcej zadań, ale nie więcej personelu

Rosnące obawy dotyczące niedoborów kadrowych pojawiają się w szczególnym momencie. Farmaceuci pracujący w aptekach ogólnodostępnych w Anglii realizują bowiem coraz więcej świadczeń klinicznych finansowanych przez NHS. Oprócz wydawania leków i nadzoru nad farmakoterapią wykonują także szereg dodatkowych zadań np. prowadzą konsultacje w ramach programu „Pharmacy First”. Program ten umożliwia ocenę i leczenie wybranych, niepowikłanych schorzeń bez konieczności wizyty u lekarza rodzinnego. Farmaceuci wykonują również pomiary ciśnienia tętniczego w ramach programów wczesnego wykrywania nadciśnienia i prowadzą konsultacje dotyczące antykoncepcji. Realizują także usługę „New Medicine Service”, wspierającą pacjentów rozpoczynających leczenie przewlekłe. Dodatkowo uczestniczą w programach szczepień ochronnych. NHS planuje dalsze rozszerzanie kompetencji farmaceutów. Obejmuje to m.in. rozwój niezależnego przepisywania leków przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.

Zakres świadczeń realizowanych przez farmaceutów w Anglii jest w tej chwili znacznie szerszy niż w Polsce, co sprawia, iż odpowiednia liczba personelu staje się kluczowa dla utrzymania bezpieczeństwa pacjentów i jakości opieki. Dlatego w raporcie PDA zaznaczono, iż finansowanie przeznaczane na apteki powinno zostać wykorzystane również na zwiększenie liczby zatrudnionych farmaceutów, aby możliwe było bezpieczne świadczenie usług bez nadmiernego obciążania personelu.

Finansowanie pozostaje kluczowym problemem

Do wyników raportu odniósł się także Malcolm Harrison, dyrektor generalny Company Chemists’ Association – CCA, organizacji reprezentującej duże sieci aptek działające w Anglii, Szkocji i Walii.

– Kurczące się zasoby kadrowe odzwierciedlają wyzwania, przed którymi stoi sektor, i budzą poważne obawy dotyczące umiejętności zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania pacjentów oraz długoterminowej stabilności aptek ogólnodostępnych. Zwiększenie liczby farmaceutów pracujących w sektorze będzie możliwe tylko wtedy, gdy dostępne będzie odpowiednie finansowanie – podkreślił Harrison.

Farmaceuci wybierają inne ścieżki kariery

Brytyjskie dane pokazują, iż odpływ farmaceutów z aptek ogólnodostępnych nie oznacza odejścia z zawodu. Wręcz przeciwnie – coraz więcej specjalistów znajduje zatrudnienie w innych obszarach systemu ochrony zdrowia. PDA wskazuje, iż w latach 2021–2025 liczba farmaceutów pracujących w podstawowej opiece zdrowotnej wzrosła o około 5 tysięcy etatów, natomiast w sektorze szpitalnym przybyło około 2 tysiące farmaceutów.

Może to świadczyć o poszukiwaniu przez farmaceutów bardziej przewidywalnych warunków zatrudnienia, większych możliwości rozwoju klinicznego oraz korzystniejszych warunków finansowych.

Czy podobny problem dotyczy Polski?

Polski rynek apteczny funkcjonuje w odmiennych realiach organizacyjnych niż w Wielkiej Brytanii. Wiele sygnałów wskazuje jednak, iż również w naszym kraju obserwowane są podobne tendencje.

Choć liczba farmaceutów posiadających prawo wykonywania zawodu w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie, środowisko zwraca uwagę na rosnące trudności z pozyskiwaniem i utrzymaniem personelu w aptekach ogólnodostępnych. Dane GUS wskazują, iż część farmaceutów posiadających prawo wykonywania zawodu realizuje swoją aktywność zawodową poza bezpośrednią opieką nad pacjentem. Na spadek atrakcyjności pracy wpływają m.in. poziom wynagrodzeń oraz rosnąca liczba obowiązków administracyjnych. Znaczenie ma także wysoka odpowiedzialność zawodowa i ograniczone możliwości rozwoju.

Eksperci podkreślają, iż rozwój opieki farmaceutycznej nie może odbywać się kosztem personelu. Powinien iść w parze z rozwiązaniami, które zwiększają atrakcyjność pracy w aptekach ogólnodostępnych. I to jest kluczowe.

©MGR.FARM