Błonnik rozpuszczalny przy SIBO i IBS – co mówią badania?

Błonnik rozpuszczalny jest jednym z najlepiej przebadanych składników diety wspierających pracę jelit u osób z IBS i SIBO. W przeciwieństwie do błonnika nierozpuszczalnego działa łagodniej, tworzy w przewodzie pokarmowym żelową substancję i pomaga regulować rytm wypróżnień bez nadmiernego podrażniania jelit.

Z tego artykułu dowiesz się, m.in.:

• czym jest błonnik rozpuszczalny i jak działa w jelitach;
• dlaczego błonnik rozpuszczalny jest lepiej tolerowany przy IBS i SIBO;
• jakie są różnice między błonnikiem rozpuszczalnym a nierozpuszczalnym;
• jak błonnik wpływa na mikrobiotę jelitową i układ odpornościowy;
• ile błonnika warto spożywać przy jelicie drażliwym;
• jaki błonnik najczęściej poleca się osobom z IBS;

Czym jest błonnik?

Produkty wysokobłonnikowe, fot. shutterstock.com

Błonnik pokarmowy to grupa składników roślinnych, które nie są trawione przez enzymy obecne w przewodzie pokarmowym człowieka. Choć organizm nie wykorzystuje ich jako źródła energii, odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej pracy jelit oraz mikrobioty.

Jeszcze kilkanaście lat temu błonnik kojarzono głównie z zaparciami. Dziś wiadomo, iż jego działanie jest znacznie szersze. Wpływa na:

• skład mikrobioty jelitowej;
• produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA);
• szczelność bariery jelitowej;
• odporność organizmu;
• metabolizm glukozy i lipidów;
• pracę osi jelitowo-mózgowej.

To szczególnie ważne przy IBS, które w tej chwili zalicza się do zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych. Oznacza to, iż objawy choroby wynikają nie tylko z pracy jelit, ale również z zaburzeń komunikacji między układem pokarmowym a układem nerwowym.

Błonnik rozpuszczalny – co to takiego i czym różni się od nierozpuszczalnego?

Błonnik rozpuszczalny:

• rozpuszcza się w wodzie;
• tworzy żel;
• spowalnia pasaż jelitowy;
• jest fermentowany przez bakterie jelitowe;
• działa prebiotycznie.

Błonnik nierozpuszczalny:

• nie rozpuszcza się w wodzie;
• zwiększa objętość stolca;
• działa mechanicznie;
• przyspiesza pasaż jelitowy;
• może silniej drażnić jelita.

To właśnie różnice między tymi frakcjami tłumaczą, dlaczego przy IBS znacznie lepiej tolerowany bywa błonnik rozpuszczalny. Metaanalizy badań wykazały, iż błonnik nierozpuszczalny nie przynosi istotnej poprawy objawów IBS, natomiast rozpuszczalne frakcje włókna pomagają zmniejszać nasilenie bólu brzucha i poprawiają regularność wypróżnień.

Jak działa błonnik rozpuszczalny w wodzie?

Babka płesznik zmieszana z wodą, fot. shutterstock.com

Błonnik rozpuszczalny po kontakcie z wodą tworzy charakterystyczną żelową substancję. Dzięki temu spowalnia opróżnianie żołądka, wpływa na tempo trawienia i pomaga regulować pasaż jelitowy. To właśnie dlatego jest lepiej tolerowany przez wiele osób z nadwrażliwością przewodu pokarmowego.

Najważniejsze korzyści wynikające z działania błonnika rozpuszczalnego to:

• regulacja rytmu wypróżnień;
• poprawa konsystencji stolca;
• wsparcie mikrobioty jelitowej;
• zwiększenie uczucia sytości;
• stabilizacja poziomu glukozy po posiłku1;
• łagodniejsze działanie niż błonnik nierozpuszczalny.

Sprawdź także: IBS – zespół jelita drażliwego – przyczyny i objawy

Co to jest IBS?

IBS, czyli zespół jelita nadwrażliwego (ang. irritable bowel syndrome), jest jednym z najczęściej rozpoznawanych przewlekłych zaburzeń pracy przewodu pokarmowego. Choroba należy do grupy zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych, co oznacza, iż objawy wynikają nie tylko z pracy samych jelit, ale również z zaburzonej komunikacji między układem pokarmowym a układem nerwowym. Charakterystyczne dla IBS są nawracające bóle brzucha związane z wypróżnianiem, zmianą rytmu wypróżnień lub zmianą konsystencji stolca. U części pacjentów dominują zaparcia, u innych biegunki, dlatego wyróżnia się kilka postaci IBS:

• zaparciową (IBS-C);
• biegunkową (IBS-D);
• mieszaną (IBS-M);
• niesklasyfikowaną (IBS-U).

Najczęstsze objawy IBS to:

• bóle i skurcze brzucha;
• wzdęcia;
• uczucie przelewania w jelitach;
• biegunki lub zaparcia;
• uczucie niepełnego wypróżnienia;
• nadmierna ilość gazów.

Choć IBS nie prowadzi do trwałego uszkodzenia jelit, może znacząco obniżać jakość życia i wpływać na codzienne funkcjonowanie. U wielu pacjentów objawy nasilają się po spożyciu określonych produktów, szczególnie bogatych w fermentujące węglowodany. Dlatego jednym z podstawowych elementów terapii jest odpowiednio dobrana dieta oraz stopniowa regulacja podaży błonnika pokarmowego2.

Co to jest SIBO?

SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth) to zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. W schorzeniu tym dochodzi do nadmiernego namnażania bakterii w jelicie cienkim lub pojawienia się tam drobnoustrojów, które fizjologicznie powinny dominować głównie w jelicie grubym. Efektem jest zaburzenie procesów trawienia i fermentacja składników pokarmowych już na etapie jelita cienkiego.

Bakterie fermentujące węglowodany produkują duże ilości gazów, głównie wodoru i metanu. To właśnie dlatego osoby z SIBO często zmagają się z:

• silnymi wzdęciami;
• uczuciem rozpierania brzucha;
• bólem po posiłkach;
• nadmiernymi gazami;
• przelewaniem w jelitach;
• uczuciem pełności choćby po niewielkim posiłku.

Dlaczego warto wybierać błonnik rozpuszczalny? (fot. shutterstock.com)

Dlaczego błonnik rozpuszczalny jest polecany przy SIBO i IBS?

Błonnik rozpuszczalny jest uznawany za najlepiej tolerowaną frakcję błonnika u wielu osób z IBS i części pacjentów z SIBO. W przeciwieństwie do błonnika nierozpuszczalnego działa łagodniej na przewód pokarmowy, tworzy w jelitach żelową substancję i pomaga regulować rytm wypróżnień bez silnego mechanicznego drażnienia ścian jelita. Odpowiednio dobrany błonnik rozpuszczalny może zmniejszać nasilenie bólu brzucha, poprawiać konsystencję stolca oraz ograniczać wzdęcia i dyskomfort trawienny.

Jak błonnik pokarmowy działa na mikrobiotę jelitową i układ odpornościowy?

Coraz więcej badań pokazuje, iż błonnik pokarmowy wpływa nie tylko na pracę jelit, ale również na mikrobiotę i funkcjonowanie układu odpornościowego. Rozpuszczalne frakcje błonnika stanowią pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych, które podczas fermentacji produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – octan, propionian i maślan.

SCFA pełnią wiele ważnych funkcji:

• wspierają regenerację nabłonka jelitowego;
• poprawiają szczelność bariery jelitowej;
• pomagają utrzymać prawidłowe pH jelita;
• ograniczają rozwój patogennych bakterii;
• wspierają regulację procesów zapalnych.

Mikrobiota jelitowa pozostaje także w ścisłym związku z układem immunologicznym. Szacuje się, iż choćby około 70% komórek odpornościowych organizmu znajduje się w obrębie przewodu pokarmowego3. Dlatego odpowiednio dobrany błonnik może wspierać nie tylko komfort trawienny, ale również prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów odpornościowych.

Działanie przeczyszczające błonnika

Błonnik w obecności wody zwiększa swoją objętość i pomaga regulować rytm wypróżnień. Wiąże wodę w jelitach, zmiękcza stolec i ułatwia jego przesuwanie przez przewód pokarmowy. Dzięki temu zmniejsza ryzyko zalegania treści jelitowej oraz pomaga ograniczać zaparcia, które często towarzyszą IBS-C, czyli zaparciowej postaci zespołu jelita nadwrażliwego.

Dodatkowo błonnik pobudza perystaltykę jelit, czyli naturalne ruchy robaczkowe przewodu pokarmowego. Najlepsze efekty obserwuje się jednak wtedy, gdy zwiększeniu podaży błonnika towarzyszy odpowiednie nawodnienie oraz regularna aktywność fizyczna. Zbyt mała ilość płynów może prowadzić do odwrotnego efektu i nasilenia zaparć.

W przeciwieństwie do wielu środków przeczyszczających błonnik – zwłaszcza rozpuszczalny – nie działa drażniąco na jelita. Wspiera wypróżnianie w sposób fizjologiczny, regulując pracę przewodu pokarmowego, zamiast wywoływać gwałtowne skurcze jelit. Dzięki temu może być stosowany jako element długofalowego postępowania u osób z przewlekłymi zaparciami.

Przy IBS szczególnie dobrze sprawdzają się źródła błonnika rozpuszczalnego, takie jak:

• babka płesznik;
• łuski babki jajowatej;
• siemię lniane.

W codziennej diecie wsparciem mogą być również preparaty zawierające błonnik rozpuszczalny, np. Colon® C. Produkt jest przeznaczony dla osób, które mają trudności z wypróżnianiem związane między innymi z nieprawidłową dietą, małą aktywnością fizyczną, spowolnieniem metabolizmu wraz z wiekiem czy powstrzymywaniem się od wypróżniania, np. podczas podróży lub poza domem.

Ile błonnika pokarmowego przy IBS?

Jogurt z nasionami siemienia lnianego, fot. shutterstock.com

Najczęściej rekomendowana ilość błonnika przy IBS wynosi od 20 do 40 g dziennie. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zaleca minimum 25 g błonnika dziennie dla osób dorosłych. Przy IBS obowiązuje jednak jedna ważna zasada — ilość błonnika należy dopasować indywidualnie do objawów i tolerancji jelit. Należy go również wprowadzać stopniowo. Dlaczego? Zbyt szybkie zwiększenie podaży włókna może nasilać:

• wzdęcia;
• gazy;
• bóle brzucha;
• uczucie przelewania

Podsumowując, SIBO bardzo często współistnieje z IBS i może dodatkowo nasilać jego objawy. Badania pokazują, iż pacjenci z jednoczesnym IBS i SIBO częściej odczuwają silniejsze bóle brzucha, większy dyskomfort trawienny oraz gorszą jakość życia. Z tego powodu coraz większą uwagę zwraca się na rolę mikrobioty jelitowej, odpowiednio dobranej diety oraz adekwatnej podaży błonnika rozpuszczalnego, który może wspierać odbudowę równowagi jelitowej bez nadmiernego podrażniania przewodu pokarmowego.

Sekcja FAQ:

1. Czy przy IBS można jeść błonnik?

Tak, przy IBS błonnik jest ważnym elementem diety, jednak najważniejsze znaczenie ma jego rodzaj oraz ilość. Błonnik należy jednak wprowadzać stopniowo, ponieważ zbyt szybkie zwiększenie jego podaży może nasilać gazy i dyskomfort jelitowy.

1. Jaki błonnik na jelito drażliwe (IBS)?

Przy jelicie drażliwym (IBS) najlepiej sprawdza się błonnik rozpuszczalny, ponieważ działa łagodniej niż błonnik nierozpuszczalny i nie podrażnia mechanicznie jelit. Jego stosowanie jest również rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Gastroenterologii jako element postępowania dietetycznego u osób z IBS, zwłaszcza w przypadku dominujących zaparć.

1. Czy błonnik podrażnia jelita?

Nie, sam błonnik – zwłaszcza błonnik rozpuszczalny – nie podrażnia jelit. W przeciwieństwie do wielu preparatów przeczyszczających działa łagodnie, wspierając prawidłową pracę jelit. Jednak źle dobrany rodzaj lub zbyt duża ilość błonnika może nasilać dolegliwości u osób z nadwrażliwością przewodu pokarmowego. Szczególnie przy IBS i SIBO część pacjentów gorzej toleruje błonnik nierozpuszczalny, który działa bardziej mechanicznie i może zwiększać bóle brzucha, wzdęcia oraz uczucie dyskomfortu.

Bibliografia:

1. Wasiluk D., Rola błonnika pokarmowego w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2021.
2. Cozma-Petrut A. i in., Diet in irritable bowel syndrome: What to recommend, not what to forbid to patients! World Journal of Gastroenterology, 7: 23(21), s. 3771-3783, 2017.
3. Wielgosz-Grochowska JP, Domanski N, Drywień ME. Efficacy of an Irritable Bowel Syndrome Diet in the Treatment of Small Intestinal Bacterial Overgrowth: A Narrative Review. Nutrients. 2022 Aug 17;14(16):3382.
4. El-Salhy M, Ystad SO, Mazzawi T, Gundersen D. Dietary fiber in irritable bowel syndrome (Review). Int J Mol Med. 2017 Sep;40(3):607-613.
5. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/babka-plesznik-wsparcie-w-zespole-jelita-drazliwego/ [dostęp: 28.05.2026]
6. https://www.wspolczesnadietetyka.pl/z-gabinetu-dietetyka/wsparcie-probiotyczne-pacjenta-z-zespolem-jelita-nadwrazliwego [dostęp: 28.05.2026]

źródło: materiał partnera, artykuł sponsorowany